کارانەکردنی پەرلەمانی کوردستان: لە بەرژەوەندیی کێیە؟

شێرکۆ حەبیب
بەداخەوە پەرلەمانی کوردستان کە بەرهەمی خوێنی شەهیدان و خەبات و تێکۆشانی پێشمەرگە و پاڵپشتی گەلی کوردستانە، ئەگەری هەیە هەندێک تەنانەت ئەگەر ئەندام پەرلەمانیش بن نەزانن ئەو ئەو پەرلەمان و حکوومەتەی کوردستان کە لە ئارادایە چۆن دامەزراوە، هەڵبەتە پەرلەمان ئاوێنەی پرۆسەی دیموکراسی ویست و خواستی گەلی کوردستانە و بەدەنگی هاووڵاتیانی دڵسۆز و تێکۆشەرانی ئەم میللەتە متمانەی پێدراوە، هەڵبەتە ئەو لایانەی خوازیاری کاراکردنەوەی پەرلەمان نین یا ئەوەتا متمانەیەن بە خۆیان نییە سەڕەرای دەهۆڵ کوتانی زۆرینە کە لە رێککەوتنێکی بە چەسپی دووقڵی پێکهاتووە و واژوو کراوە رایانگەیاند، بەڵام ئەو جورئەتە ناکەن ئامادەی پەرلەمان بن بڵێن زۆرینەین، ئەگەر چی ئەم کردەوەیان دژی خواستی میللەت و تەنانەت دەنگەدەرانیانە، کارا نەکردنی پەرلەمانی کوردستان بووەتە یەکێک لە ئاستەنگە سیاسییە هەرە بەرچاوەکانی بەردەم هەرێمی کوردستان. پەرلەمانێکی کارا بەردی بناغەی حوکمڕانی دیموکراسییە، دابینکردنی چاودێریکردنی دەسەڵاتی جێبەجێکردن و هەوڵەکان بۆ دارشتنی یاسا و هەموارکردنی، و پەسەندکردنی بودجە و نوێنەرایەتیکردنی دەنگی هاووڵاتیان. کاتێک پەرلەمان بە ناچالاکی دەمێنێتەوە یان ناتوانێت ڕۆڵی دەستوری خۆی بەجێبهێنێت، دەرئەنجامەکانی لە سیاسەت زیاتر رەنگدەداتەوە و کاریگەری لەسەر متمانەی گشتی و سەقامگیری سیاسی و شەرعیەتی دامەزراوەیی دەبێت.
یەکێک لە دەرئەنجامە زیانبەخشەکانی کارانەکردنی پەرلەمان لاوازبوونی پرۆسەی دیموکراسییە.
زۆرجار ناکۆکی سیاسی لە نێوان لایەنە گەورەکاندا وەک بەربەستێکی سەرەتایی بۆ گەڕاندنەوەی تەواوی ڕۆڵی پەرلەمان ئاماژەی پێکراوە. لە کاتێکدا کە کێبڕکێی سیاسی تایبەتمەندییەکی ئاسایی دیموکراسییە، بەڵام ناکۆکییە درێژخایەنەکان کە ڕێگری لە کارکردنی دامەزراوە یاسادانانەکان دەکەن، مەترسی ئەوە دەکەن بەرژەوەندییە حزبییەکان بخەنە سەرووی بەرژەوەندی گشتییەکان. هاووڵاتیان چاوەڕێی ئەوە دەکەن نوێنەرانی هەڵبژێردراو لە ڕێگەی گفتوگۆ و سازانەوە ناکۆکییەکان چارەسەر بکەن نەک ڕێگە بدەن ئیفلیجی دامەزراوەیی بەردەوام بێت، کە ئەمەش بۆ چوونی پارتی دیموکراتی کوردستانە.
هەروەها نەبوونی پەرلەمانێکی چالاک کاریگەری لەسەر متمانەی گشتی دەبێت. ڕەنگە زۆرێک لە هاووڵاتیان ناچالاکی یاسادانان وەک بەڵگەیەک هەست پێبکەن کە هەندێ سەرکردە سیاسییەکان ناتوانن یان ئامادە نین ئەو بەرپرسیارێتیانە لە ئەستۆ بگرن کە لە ڕێگەی هەڵبژاردنەکانەوە پێیان سپێردراوە، یا باوەریان بە ئاکام و رێزگرتن لە دەنگ و ئیرادەی هاووڵاتیان نییە، ئەم تێڕوانینە دەتوانێت بەشداریی دەنگدەران کەم بکاتەوە و متمانە بە دامەزراوە دیموکراتییەکان لاواز بکات و بێزاری سیاسی لەناو خەڵکدا زیاد بکات.
هەڵبەتە بەردەوامی شکستهێنان لە کاراکردنەوەی پەرلەمانی کوردستان، ڕەنگدانەوەی کەموکوڕییەکانی هەندێ لایەن و سەرکردایەتی سیاسییەکانی ئەو لایانە دەخاتە روو. ئەوان پێیان وایە سەرکردەکان پابەندبوونی تەواویان بە چارەسەرکردنی ناکۆکییەکان نییە، دانانی سەقامگیری دامەزراوەیی، یان دانانی بەرژەوەندییەکانی خەڵک لە سەرووی ڕکابەرییە حزبییەکانەوە دەبێت بەپێی ئەم ڕوانگەیە، پێویستە دامەزراوە دیموکراسیەکان بەبێ گوێدانە ناکۆکییە سیاسییەکان کاربکەن و بەرپرسانی هەڵبژێردراویش بەرپرسیارێتییان لەسەر شانە بۆ دڵنیابوون لەوەی کە ئۆرگانە دەستوورییەکان لە کارکردندا بمێننەوە.
گەڕاندنەوەی کاریگەری پەرلەمان پێویستی بە گفتوگۆی سیاسی ڕاستەقینە و ڕێزگرتن لە ڕێکارە دەستوورییەکان و پابەندبوونێکی هاوبەشە بە حوکمڕانی دیموکراسی. هەموو ئەکتەرە سیاسییەکان بەرپرسیارێتی بەهێزکردنی دامەزراوە گشتییەکان لە ئەستۆدایە نەک ڕێگەدان بە قوربانیی کێبڕکێی سیاسی. دووبارە دامەزراندنەوەی دەسەڵاتێکی یاسادانانی چالاک چاودێری باشتر دەکات، پشتگیری لە شەفافیەت دەکات و پابەندبوونی نوێ بە حکومەتی نوێنەرایەتی نیشان دەدات.
دواجار کاریگەریی هەر سیستەمێکی دیموکراسی، نەک هەر بەندە بە هەڵبژاردنەوە، بەڵکو بەندە بە کارپێکردنی بەردەوامی دامودەزگاکانییەوە. پەرلەمانێکی چالاک و سەربەخۆ بۆ پاراستنی سەروەری یاسا و پاراستنی بەرژەوەندییە گشتییەکان و دڵنیابوون لەوەی حکوومەت بە لێپرسینەوە لە بەرامبەر ئەو خەڵکەی خزمەت دەکات.
ئەگەر ئەو لایانەی دژی کاراکردنەوەی کارەکانی پەرلەمانن لەو باوەڕە دابن دەسەڵاتی پارتی داماڵن، ئەوە خەیاڵیان خاوە، چونکە پارتی بەدەنگی گەڵ دەسەڵاتی هەیە وەریگرتوە کە ئەوەش باڵاترین دەسەڵاتە، ئەو جەماوەری دەنگی زۆرینەی بە پارتی دا هەڵبەتە لەو روانگە دەنگی داوا کەواپارتی پارێزەری قەوارەی هەرێمی کوردستان و پاراستنی ئەزموونی دیموکراسی و دابینکردنی مافەکانە، ئەوانەی خۆیان ناچەمێنن.