ڕیان مەولود حوسێن
مێژووی مرۆڤایەتی لە هیچ سەردەمێکدا، بەتایبەتی لە بوارە کۆمەڵایەتی و سیاسییەکاندا، بێ بوونی ڕۆڵی ئافرەت تێنەپەڕیوە. کۆمەڵێک ئافرەتی بەتوانا و دیار لە مێژوودا هەڵکەوتوون کە ناویان لە لاپەڕە درەوشاوەکاندا تۆمار کراوە و جێگەی سەرنج و پیاهەڵدانی مێژوونووسان بوون؛ چونکە گێڕانەوەی مێژوو بێ باسی ڕۆڵی ئافرەتان، گێڕانەوەیەکی ناتەواوە. جێگەی شانازییە کە مێژووی ئێمە ئەوەمان پێ دەڵێت کە ئافرەتانی کورد، جگە لە بوارە پەروەردەیی و کۆمەڵایەتییەکان، ڕۆڵێکی بەرچاو و گرنگیشیان لە کایەی سیاسیدا هەبووە و بە ئازایەتی و لێهاتووییان شانبەشانی پیاوان کاروانەکەیان بەرەو پێش بردووە.
یەکێک لەو ئافرەتە تێکۆشەر و لێهاتووانەی لە بواری کۆمەڵایەتی و سیاسیدا پێگەیەکی مێژوویی هەیە، (ناهیدە شێخ سەلام عازەبانی)یە. ناهیدە خان نەک هەر لە ڕووی سیاسییەوە، بەڵکوو لە ڕووی پەروەردەیی و ڕۆشنبیرییشەوە هەمیشە هاندەری ئافرەتان بووە بۆ خوێندن و خۆپێگەیاندن.
ژیان و تێکۆشانی ناهیدە شێخ سەلام:
ناهیدە شێخ سەلام ئەحمەد، لە ساڵی ١٩٢٢ لە شاری سلێمانی لەدایکبووە. ئەو کچی شاعیری نیشتمانپەروەر (شێخ سەلام)ە. لە ساڵی ١٩٣٠ قۆناغی سەرەتایی لە چەمچەماڵ تەواو کردووە و لە ساڵی ١٩٤١ خانەی مامۆستایانی سەرەتایی لە بەغدا بڕیوە و وەک مامۆستا دامەزراوە. لە ساڵی ١٩٤٦ هاوسەرگیری لەگەڵ ئەندازیار (نوری سدیق عەلی) ناسراو بە (نوری شاوەیس) کردووە و دایکی تێکۆشەران (د. ڕۆژ نوری شاوێس) و (بروسک نوری شاوێس)ە. ناهیدە خان بە ناوە خوازراوەکانی وەک (کچە کورد، ن. س، دایکی ڕۆژ) لە گۆڤار و ڕۆژنامەکاندا بابەتەکانی بڵاو کردووەتەوە.
کاروانی سیاسی و دەستکەوتەکان:
ناهیدە خان لە تەمەنی گەنجێتییەوە تێکەڵی خەبات بووە؛ لە ساڵی ١٩٣٩ پەیوەندی بە ڕیزەکانی حزبی (هیوا)وە کردووە. دواتر لە ساڵانی ١٩٤٤ و ١٩٤٥ بووەتە ئەندامی حزبی (ڕێی ڕاست)، (کۆمەڵەی ژیانەوەی کورد – ژ.ک) و حزبی (ڕزگاریی کورد). لە ساڵی ١٩٤٦ پەیوەندی بە پارتی دیموکراتی کوردەوە کردووە.
گرنگترین وێستگەکانی ژیانی سیاسی بریتین لە:
یەکەمین ئافرەت لە سەرکردایەتی: لە کۆنگرەی پێنجەمی پارتی دیموکراتی کوردستان لە ساڵی ١٩٦٠، بە پاڵێوراوی (مستەفا بارزانی) بووە ئەندامی کۆمیتەی ناوەندی و بەمەش بووە یەکەم ئافرەت لە مێژووی حزبە کوردییەکاندا کە بگاتە ئەو پێگە باڵایە.
دامەزرێنەری ڕێکخراوەیی: یەکێک بووە لە دامەزرێنەران و ئەندامانی چالاکی (یەکێتی ئافرەتانی کوردستان).
خزمەتی پەروەردەیی: یەکەمین باخچەی ساوایانی لە شاری سلێمانی کردووەتەوە و ڕۆڵێکی گەورەی لە بڵاوکردنەوەی خوێندەواری و هاندانی کچان بۆ خوێندن هەبووە.
خەباتی مەدەنی: پاش شۆڕشی ١٤ی تەممووز، وەک ئەندامی ئەنجومەنی ئاشتی عێراق هەڵبژێردرا و لە ساڵی ١٩٥٩ سەرۆکایەتی شاندێکی ئافرەتانی کرد بۆ دیداری عەبدولکەریم قاسم، کە لەوێدا ڕووبەڕووی هەوڵێکی تیرۆر بووەوە و بریندار بوو.
کۆچی دوایی:
ناهیدە شێخ سەلام تا دواساتەکانی ژیانی لە خەبات دانەبڕا. بەهۆی چالاکییە سیاسییەکانیەوە چەندین جار ئاوارە بووە و بۆ باشووری عێراق دوور خراوەتەوە، هەروەها لە ساڵی ١٩٧٤ دوای تاڵانکردنی ماڵەکەی، ڕووی لە ناوچە ئازادکراوەکان و دواتر وڵاتی ئێران کردووە. دواجار لە ڕێکەوتی ٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٦ لە شاری هەولێر کۆچی دوایی کرد و لە گۆڕستانی گردی سەیوان لە سلێمانی، لە تەنیشت باوکی بە خاک سپێردرا.
مێژووی ناهیدە خان دەیسەلمێنێت کە ئافرەتی کورد لە هەموو قۆناغە سەختەکاندا، بە جەرگی و توانای خۆی، سەلماندوویەتی کە دەتوانێت سەرکردەیەکی لێهاتوو و کاریگەر بێت.