هەندرێن ئەحمەد
لەمیانەی گۆڕانكارییەكانی هەرێمایەتی و نێودەوڵەتی، پڕە لە قەیران و بەریەككەوتنی هاوكێشەكانی هەژموون، پێكهێنانی حكومەتی ئیتیحادی نوێ لە بەغدا دەبێتەوە سەردێری هەواڵ و شیكارییكردن، ئەمجارە بە بۆنەی راسپاردنی عەلی زەیدی، كاندیدی چوارچێوەی هەماهەنگی وەكو چارەسەرێكی مام ناوەند، بۆ پێكهێنانی حكومەتێك لە قۆناخێكی هەستیاردا، ئەم پێشهاتە نوێیە، لەململانێكانی نێو خودی ماڵی شیعە و گوشارە هەرێمایەتی و نێودەوڵەتییەكان بەدەر نییە، دەیانەوێ دۆخەکە بە شێوەیەك بێ، لەگەڵ بەرژەوەندییە ستراتیژییەكانیان بگونجێت.
ئەگەری پێكهێنانی حكومەتی نوێ بە سەرۆكایەتیی زەیدی، پرسیارێكی جەوهەری زەق دەكاتەوە، ئایا دۆخەکە بەرهەمهێنانەوەی هاوكێشەکانی پێشووە؟ یان هەوڵێكە بۆ رێكخستنەوەی هاوسەنگی لەنێو خودی نیزامە سیاسیەكەدا؟، چوارچێوەی هەماهەنگی بەوپێیەی كوتلە گەورە و تۆكمەكەی نێو ماڵی شیعەیە، هەوڵی خۆسەپاندنی سیاسی زێدەتر دەدات، لە هەمانكاتدا رووبەڕووی ئالنگاری(تحدی) رەوایەتی دان بە سیاسیەت و تەنگژەی بونیادنانی تەوافوقێكی نوێی پێكهاتەبڕ، بە ئامانجی بەدەستهێنانی زۆرینەی سیاسی دەبێتەوە.
لەم بارودۆخەدا، ئەمریكا سەرچاوەی داهاتەكانی عێراقی بەدەستە، بواری ئابووری وەكو گۆڕەپانێكی ململانێكان سەیر دەكات، هێشتا هەژموونی خۆی لە دەستنەداوە و كارتی كاریگەری لەناو عێراقدا هەیە، بەتایبەتی كارتی داهاتەكانی نەوت، میكانیزمەكانی چاودێری لەسەر ناردنی دۆلار و كاریگەریی سیستمی بانكی جیهانی، ئەم کارتانە دەستی واشنتن واڵا دەكات، بە شێوەیەكی ناڕاستەوخۆ كاریگەری لەسەر سیاسەت و ئابووریی عێراق دابنێ.
بابەتێكی دیكە، پەیوەندی نێوان هەولێر و بەغدایە، كە دیوێكی دیكەی گۆڕەپانی ململانێیە، كاتێك بابەتی بوودجە و مووچە و شایستە داراییەكان دەكرێنە كارتی گوشاری سیاسی، هەر حكومەتێكی نوێ لە بەردەم تاقیكردنەوەیەكی سەختدایە، ئایا بەهەمان سیاسەتەكانی پێشوو مامەڵە لەگەڵ دۆسییەكان دەكات، یان بە لۆژیكی ناوەڕۆكی دەستووری زامنی ماف و ئازادییەکان، سیاسەتەكانی بەڕێوەدەبات؟
پێگەی كوردستان لە تەرازووی هاوكێشەكانی بەغدا، رۆڵێكی گرنگە، فاكتەرێكی یەكلاكەرەوەی رەوایەتیی حكومەتی ئیتیحادییە، هەرچەندە هەوڵی زۆری هەمە لایەنە دەدرێت بۆ كەمكردنەوەی پێگەی نوێنەرانی هەرێمی كوردستان لە بەغدا و پەكخستنی ناوەڕۆكی دەستوور و خۆسەپاندن بەهێزی دەرەكیی.
لەم چوارچێوەیەدا، رۆڵی سەرۆك مەسعود بارزانی وەكو كارەكتەرێكی سیاسی و پێویستییەكی قۆناخە هەستیارەكەن بەدیار دەكەوێت، كە بەردەوام دەیەوێ هاوكێشەی تەوافوق و شەراكەتی راستەقینە بونیاد بنێتەوە، تێگەیشتنێكی ستراتیژییە، لەسەر بنەمای مافەكانی كوردستان لەعێراقی نوێدا، زامنی عێراقێكی سەقامگیر و یەكگرتووە، لەوەش زیاددتر دەستەبەركردنی مافی دەستووریی كوردستانە.
ناهاوبەشی دیدی سیاسیی هێزە كوردستانییەكان، ئالنگارییەكی مەترسیدارە، دڕدۆنگی كوتلەكانیان لەبەغدا كێشەیە، بەڵام دەكرێ بە نیمچە چارەسەر و ئیدارەدانی ململانێ ناوخۆییەكان لەسەر بنەمای بەرژەوەندی باڵای نیشتمانی كوردستان لە بەغدا، ئەگەر بڕیاری میساقێكی نیشتمانی بدرێت لەنێوان سەرجەم كوتلە سیاسییەكان وەك بەرنامە رێژییەك بۆ ئەو قۆناخە كارێكی فرەباش دەبێت، چونكە چەندین ماف و بەند و ماددەی دەستووری شایستەی(استحقاق) هەرێمی كوردستانە، دەكرێ بنەمای میساقەكەبن، خاڵی هاوبەشی كاركردن بێ و رێگری لە دەرفەت بەخشین بە نەیارانی هەرێمی كوردستان بکات.
سێ دۆسیەی گرنگ هەیە، كوتلە كوردستانییەكان دەتوانن بە یەكگرتوویی كاری لەسەر بكەن، بەڵام پێش ئەوەی باسی سێ دۆسیە گرنگەكە بكەین، ئاماژە بە بابەتێكی زۆر هەستیار دەکەین، ئۆپۆزیسیۆن بوون لە بەرانبەر حكومەتی كوردستان بیانوو نییە، بۆ ئەوەی بچێتە بەرەی نەیارەكانی كوردستان، یان هەركەس بۆخۆی هەوڵی بەشداری لە حكومەتی ئیتیحادی بدات، نامەوێ هیچ ناوێك لەم هەڵسوكەوتە سیاسیە بنێم، بەڵام ئەوە تەنها قازانجێكی نزیك مەودای حزبی و كەسی و هیچی دیكەی لێ بەرهەم نایێت.
سێ دۆسیە گرنگە بریتیە لە:
یەكەم: پاراستنی سەروەریی هەرێمی كوردستان، لەهەر هەوڵێكی كەمكردنەوە لە مافە سەروەرییە دەستووریەكان.
دووەم: دۆسیەی ئابووری – بودجە، داهات، خەرجیی، گومرگ، وزە، قەرز و خەرجییە سیادییەكان.
سێیەم: دۆسیەی ماددە دەستوورییە هەڵپەسێردراوەكان، وەك ماددەی 140، وئەنجومەنی ئیتیحادی و پێداویستییە بەرگرییەكانی هێزی پێشمەرگە….
ئەم دۆسیانە جێگای مشتومڕ وو لێكدانەوەی جیاواز نییە، بەڵكوو بنەمای هێنانەدی هاوسەنگی و شەراكەتی راستەقینە و گرێبەستە كۆمەڵایەتییەكەیە كە عێراقی نوێ لەسەر بوونیادنراوە، ئەو دەوڵەتە بڕیاری ئیتیحادی داوەو وازی لە ناوەندێتی هێناوە، بۆ سەقامگیری و پێشكەوتن پێویستە چارەسەر و جێبەجێ بكرێن، بە هاوبەشی كاری لەسەر بكرێ، بەڵێنامەی پاڵپشتی لەحكومەتەکەی بە سەرۆكوەزیرانی تەكلیفكراو واژوو بكرێ، هەرچەندە گەشبینترین شرۆڤەكاری سیاسی ئەوەندە ناڕوات، بڕوای تەواوی بە بەڵێنەكانی بەر لەپێكهێنانی كابینە وەزارییەكان بكات، چونكە عیبرەت لە جێبەجێكردنی بەڵێنەكانە، چەند جار بەڵێنی بێ ئەنجام دووبارەبوونەتەوە.
حکوومەتە چاوەڕوانکراوەکەی زەیدی، سەركەوتنی كابینەكەی تەنها بە توانای ئیدارەدانی هاوسەنگییەكانی ناو چوارچێوەی هەماهەنگی پێوانە ناكرێت، بەڵكوو پێوانەكردنەكە لەسەر بنەمای بونیادنانی شەراكەتی نیشتمانی راستەقینە و هاوسەنگی گشتی دەبێت، ئەو واقیعە سیاسییە قبوڵ بكات، كە كوردستان و عارەبی سوننە، هاوبەشی وڵاتان، دەوڵەتێك دوای سەت ساڵ چارەسەری (قەیرانی دەوڵەت) تێپەڕ نەكردیە. عێراقی نوێ بەرگەی حكومەتێكی یەك رەنگی یەك پێكهاتە و تایفی ناكات، سیاسەتەكانی پەراوێزخستن و گوشاری سیاسی، لە قۆناخەكانی رابردوودا شكستیان هێنا.و
جێبەجێكردنی دەستوور و بەڵێننامەی پێكهێنانی حكومەت و چارەسەركردنی كیشەی دۆسیە هەڵپەسێردراوەكان، رەنگە تاقیكردنەوەیەكی بەرایی جیددی بێ بۆ كابینەی چاوەڕوانكراوە و هەر حكومەتێكی نوێ ئیتیحادی لەئاییندەدا.
كوردستان لەگەڵ وڵاتانی ناوچەكە، بە دۆخێكی هەرێمایەتی و نێودەوڵەتی، باری(نەشەڕ و نە ئاشتی) تێدەپەڕێ، لە ناوخۆشدا لەبەردەم پێداویستییەكی مێژوویی نیشتمانی دایە، تاوەكو بەچەمكی “كوردستان لەپێشدا” بەدەر لەهەر ململانێیەكی سیاسی، وەك پەیڕەوێكی سیاسی واقیعی كاری بۆ بكرێت، لانی كەم باململانیێ حزبییەكان لە ئاستی توانای ئیدارەدان بمێنێتەوە و بەرزتر هەڵ نەكشێت، چونكە كەس ناتوانێت ئەنجامەكەی پێشبینی بكات، رێكخستنی گوتاری هاوبەشی كوردستانی لە بەغدا، سەركەوتنە، چوونە نێو دانووستاندن لەسۆنگەی پشتبەستن بە رەوایەتی دەستووری و بونیادنانی هاوپەیمانییەكی فرەوانی كۆمەڵایەتی و دامەزراوە رۆشنبیرییەكانی شەقامی عارەبی پێویستیە، سازدانی مامەڵەیەكی میانڕەوانە لەگەڵ گۆڕانكارییە هەرێمایەتی و نێودەوڵەتییەكان، خۆپارێزی و سیاسەتێكی حەكیمانەیە.
بەرەنجامی، پێكهێنانی حكومەتی ئیتیحادی نوێ لە بەغدا، بە سەرۆكایەتیی عەلی زەیدی یان هەركەسێكی دیكە بەس نییە، عێراق لە قەیرانەكانی رزگار بكات. بەڵكوو سەرلەنوێ داڕشتنەوە بۆ گرێبەستێكی سیاسی لەسەر بنەمای شەراكەتی راستەقینە و هاوسەنگی و بنەمای رەوایەتی دەستووریی (عێراق بۆ هەمووان)، دەتوانێت سەقامگیری، گەشەسەندن، پێشكەوتن و خۆشگوزەرانی بهێنێت، بەدەر لەوە ئاییندەی عێراق ئاییندەیەكی گەشی نابێت.
”كوردستان لەپێشدا” حكومەتی زەیدی لەنێوان داواكارییە رەواكانی كوردستان و قەیرانی دەوڵەتی
