شوعلە رەسول
هاوکێشەی سیاسی و سەربازی لە جەنگەکاندا، تەنیا پەیوەندیدار نییە بە هاوسەنگیی هێزە نێودەوڵەتییەکانەوە، بەڵکو کاریگەرییەکی قووڵی لەسەر کۆمەڵگە هەیە، بەتایبەتی لەسەر چین و توێژەکانی وەک ئافرەتان، منداڵان و کەمئەندامان. لەم نێوەندەدا، ئافرەتی کورد وەک بەشێک لە نەتەوەیەکی دابەشکراو لە نێوان چەند دەوڵەتێکدا، دۆخێکی تایبەتی هەیە کە پێویستی بە لێکۆڵینەوەی زانستی و ورد هەیە.
لە ڕووی تیۆرییەوە: ئافرەت لە نێو کێشەی جەنگدا
لە بوارەکانی وەک “جێندەر و جەنگ” و “سەلامەتیی مرۆیی”، توێژینەوەکان نیشان دەدەن کە جەنگ بە شێوەیەکی نایەکسان کاریگەری لەسەر پیاوان و ئافرەتان دادەنێت. ئافرەتان زۆرجار لە پەراوێزی بڕیارە سیاسییەکاندا دەبن و دەبنە قوربانیی سەرەکیی توندوتیژی، کۆچکردن و دابڕان لە سەرچاوەکانی ژیان. لەم ڕوانگەیەوە، دەتوانرێت بۆ تێگەیشتن لە دۆخی ئافرەتی کورد خوێندنەوەیەکی ورد بکەین.
ئەو ڕاستییەی کە ئافرەتانی کورد لە چوار پارچەی کوردستاندا (عێراق، ئێران، تورکیا و سووریا) دەژین، وای کردووە کە ئاڵۆزییە ناوچەییەکان کاریگەریی ڕاستەوخۆیان لەسەر ژیانیان هەبێت. کاتێک جەنگێک لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا ڕوودەدات یان توندتر دەبێت، ناوچە کوردییەکان بێبەش نین لە مەیدانی ململانێکان؛ وەک لە ئێستادا لە جەنگی نێوان ئەمریکا، ئیسرائیل و ئێراندا بەدی دەکرێت. تێوەگلانی وڵاتانی دراوسێ، کە گەلی کوردیشی گرتووەتەوە، لەلایەن چەند هێزێکی لەیاسادەرچووەوە، هۆکارە بۆ تێکچوونی دۆخی دەروونی، ئاسایشی و ئابووریی ئافرەتان.
دۆخی شەڕ کاریگەریی قووڵتر لەسەر ئافرەتی کورد دروست دەکات و دەبێتە هۆی کەمیی پێداویستییەکانی ژیان وەک (کارەبا، سووتەمەنی و ئاو)، کە ئەمەش ئەرک و ژیانی ڕۆژانەیان قورستر دەکات. سەرباری ئەم دۆخە، ئافرەتی کورد وەک کارەکتەرێکی چالاک و ئازا دەرکەوتووە؛ بەپێی توێژینەوە نوێیەکان، ئافرەتان تەنیا قوربانی نین، بەڵکو کارەکتەرێکی کاریگەرن لە ناوچە کوردییەکاندا و بەشداریی بزووتنەوە سیاسی و کۆمەڵایەتییەکان دەکەن. ڕۆڵیان هەیە لە پاراستنی کۆمەڵگە و ڕێکخستنی هاوکارییە مرۆییەکاندا، تەنانەت هەندێکیان بەشداریی سەربازییان لە ڕیزەکانی پۆلیس و ئاسایشی مەدەنیدا هەیە. ئەم ڕۆڵانە نیشان دەدەن کە ئافرەتی کورد دەتوانێت لە ئاراستەکردنی گۆڕانکارییەکاندا خاوەن بڕیار بێت.
لە ڕوانگەیەکی زانستییەوە، گەیشتن بە چارەسەری درێژخایەن بۆ کێشەکان بەبێ بەشداریی چالاکانەی ئافرەتان ئەستەمە. بۆیە پێویستە:
١. دەنگی ئافرەتان لە بڕیارە سیاسییەکاندا ببیسترێت.
٢. سیاسەتەکانی ئاشتی ڕەهەندی جێندەرییان هەبێت.
لەکۆتاییدا، شوێنی ئافرەتی کورد لەم هاوکێشەیەدا تەنیا لە پەراوێزدا نییە؛ ئەو لە نێوان قوربانیبوون و چالاکیی سیاسی و کۆمەڵایەتیدا دەجووڵێت. بۆ گەیشتن بە ئاشتییەکی بەردەوام، پێویستە ڕۆڵی ئافرەت بە فەرمی بناسرێت و پشتگیریی بکرێت.