نورەدین جاف
تەوەری شەڕ لە کارە هونەرییەکاندا بە چ شێوازێک دەخرێتە ڕوو؟ چ لە ڕووی شیعرییەوە و چ لە ڕووی بینراوەوە، پەیوەندیدارە؛ بەگشتی یەک هەڵوێست نییە، بەڵام دەتوانرێت دیارترین ڕەوتەکان بەم شێوەیە کورت بکرێتەوە:
ئیدانەکردنی شەڕ و ئاشکراکردنی تێچوونەکەی
زۆرێک لە هونەری جیهانی لە نیگارکێشی و پەیکەرسازییەوە تا فیلم و ئەدەب، شەڕ بەم شێوەیە مامەڵەی لەگەڵ دەکەن:
– لەدەستدانی ژیان و مرۆڤایەتی
– لەناوبردنی شارەکان و یادەوەری
– شێواندنی ویژدان و بەهاکان
بۆیە زۆرجار توندوتیژی بە شێوەیەک وێنا دەکرێت کە “بینەر هەست بە نرخەکەی بکات”، نەک تەنها وەک نمایشکردن
بەرخۆدان و بەرزڕاگرتنی مرۆڤایەتی
بە پێچەوانەوە هونەرێک هەیە کە شەڕ دەگۆڕێت بۆ فەزای بەرخۆدان:
– بەڵگەنامەکردنی خۆڕاگری
– شکۆمەندکردنی کەرامەت
– نیشاندانی ئەوەی مرۆڤایەتی توانای پاراستنی مانا (هیوا/ دادپەروەری/ ئازادی)ـی هەیە سەرەڕای ترسناکییەکان.
لەم دەمارەدا زۆرجار هێماکانی ژیان دەردەکەون: منداڵ، گوڵ، دایک، منداڵی، یان ئاماژەدان بە ئاشتی وەک ئایدیاڵێک نەک تەنها ڕازاندنەوە.
هونەر وەک بەڵگەنامە: یادەوەری لەبری لەبیرکردن
زۆربەی هونەری جیهان سەبارەت بە جەنگ وەک “ئەرشیفێکی سۆزداری” کاردەکات:
– تۆمارکردنی کاریگەری شەڕەکان
– پاراستنی ڕوخساری قوربانیان
– بەرەنگاربوونەوەی پڕوپاگەندە بە گێڕانەوەی وردەکاری مرۆیی
لێرەدا تابلۆ/ فۆتۆگراف/ شیعر دەبێتە بەڵگەنامەیەکی یادگاری.
شۆکی جەنگ: ڕووبەڕووبوونەوەیەکی توند لەبری قارەمانێتی تەخت
هەندێک لە بزووتنەوە هونەریەکان شێوازێک دەگرنەبەر کە بینەر تووشی شۆک دەکات:
– ڕەنگی تاریک یان کۆنتراستی توندوتیژ
– شێواندن/ شکاندنی فۆرم
– دەرزی نائارام یان ئازاردەر
ئامانجەکە “یاریکردن بە توندوتیژی” نییە بەڵکو **هەڵوەشاندنەوەی بیرۆکەی شەڕە وەک شتێکی جوان یان ئەقڵانی
شەڕ وەک تاقیکردنەوەی مانا (مشتومڕێکی ئەخلاقی)
لەو بەرهەمانەی کە هێماکان تێکەڵ دەکەن (وەک: فڕۆکە/ تەقینەوە/ تەقینەوەکان کە لەگەڵ گوڵ/ کۆتر/ ئاشتی ڕووناککردنەوەدا یەکتریان گرتووە)، زۆرجار پەیامەکە دوو لایەنە:
– داننان بەوەی کە شەڕ “هێزێکی لەناوبردنە”
– بەڵام دووپاتکردنەوەی ئەوەی کە ژیان/ بەزەیی ڕەنگە بەرگەی بگرێت؛ هەندێکجار وەک بیرۆکەیەک، هەندێکجار وەک بانگەوازێکی ئەخلاقی
خوێندنەوەی خێرای وێنە هاوپێچەکان
دوو تابلۆکە، هێمای ڕوونی دژە جەنگ، بەکار دەهێنن:
– بوونی توخمە سەربازی/ ئاگرییەکان (تەقینەوە/ پێکدادان)
– توخمە دژبەیەکەکانی ژیان و ئارامی (گوڵ، ڕەنگی گەرم، هەستکردن بە هیوا)
ئەم دژایەتییە بە شێوەیەکی تایبەت پەیامێک دەگەیەنێت: *تەنانەت لە نێوان لەناوچووندا، بەهای ژیان و ئاشتی وەک بەدیلێکی ئەخلاقی دەخرێتەڕوو*.
هونەر وەک کردەیەکی جوانیناسی کە بێلایەن نییە
بە پێچەوانەوە هەستیارییەک هەیە: *ئایا هونەرمەند “بێلایەنە؟
زۆرجار هونەر بێلایەن نییە:
– تەنانەت هەڵبژاردنی بێدەنگی یان شێوازێکی دیاریکراوی توندوتیژی “جوان” هەڵوێستێکە و هەڵبژاردنی نێوان ڕیالیزم و ئەبستراکت، لە نێوان سێبەر و ڕووناکی، لە نێوان یەکگرتن و ململانێ.. هەموویان دەربڕینی هەڵوێستێکن.
فرەیی هەڵوێستەکان لەناو جیهانی هونەردا: هەموو هونەرمەندان هەمان دیدگایان نییە:
– ڕەنگە هەندێک بانگەشە بۆ یەکێتی نەتەوەیی یان “سەرکەوتنی تایبەت” بکەن.
– ڕەنگە هەندێکی تر لە هەموو لایەکەوە ڕەخنە لە شەڕ بگرن.
– هونەرمەندی سێیەم دەتوانێت دیدێکی مرۆیی گشتی بەبێ لایەنگری ڕاستەوخۆ وەربگرێت.