ماكوان عێزهت – هەولێر
ئایا دەکرێت تەنها بۆنکردنی قاوەیەک یان قاشە پرتەقاڵێک ببێتە هۆی باشترکردنی باری دەروونی مرۆڤ؟ توێژینەوە نوێیەکان دەریدەخەن کە هەستی بۆنکردن تەنها بۆ چێژوەرگرتن نییە، بەڵکو دەکرێت وەک ئامرازێکی کاریگەر بۆ چارەسەری نەخۆشییە دەروونییەکان، بەتایبەت خەمۆکی، بەکار بهێنرێت.
کاتێک بۆن دەبێتە دەرمان
د. ژیان ئەحمەد، پزیشکی ڕاوێژکاری خێزانی، ڕوونی دەکاتەوە کە بەکارهێنانی بۆن دەکرێت یارمەتیدەرێکی گرنگ بێت بۆ چاکبوونەوەی هەندێک نەخۆشیی دەروونی؛ لەوانە: خەمۆکی. ئەم بابەتە تەنها گریمانە نییە، بەڵکو زاناکان ٣٢ کەسی پێگەیشتووی زۆر خەمۆکیان داوەتە بەر تاقیکردنەوە؛ لەو تاقیکردنەوەیەدا، چەندین جۆر بۆنی ئاشنا وەک (قاوەی هاڕاو و پرتەقاڵ) لەناو شووشەدا ئامادە کران. ئامانجەکە هاندانی بەشداربووان بوو بۆ ئەوەی یادەوەرییە تایبەتەکانیان بهێننەوە یاد، چونکە زۆرجار کەسانی خەمۆک لەناو بازنەیەکی داخراوی یادەوەرییە نەرێنییەکاندا دەمێننەوە.
بۆچی بۆن لە هەستەکانی دیکە جیاوازە؟
کیمبەرلی یۆنگ، نووسەری سەرەکی توێژینەوەکە و مامۆستای یاریدەدەر لە زانکۆی پیتسبورگ، دەڵێت: “پێشتر کەس بیری لەوە نەکردۆتەوە کە بۆن بەکار بهێنێت بۆ وەرگرتنەوەی یادەوەری لە کەسانی تووشبوو بە خەمۆکی.” ئەو ئاماژە بەوە دەکات کە بۆنەکان توانایەکی ناوازەیان هەیە بۆ ورووژاندنی سۆز و یادەوەرییەکان بە شێوەیەک کە ڕەنگە بینین یان بیستن نەتوانن بەو خێراییە بیکەن.
لە ڕووی زانستییەوە، مایکل لیۆن، مامۆستای بایۆلۆجی دەمار لە زانکۆی کالیفۆرنیا، هۆکارەکەی بۆ ئەوە دەگەڕێنێتەوە کە:
“سیستەمی بۆنکردن، تەنها سیستەمی هەستیارە کە بەدەستهێنانی ڕاستەوخۆ و خێرای هەیە بۆ ناوەندەکانی یادەوەری و سۆز لە ناو مێشکدا.”
گۆڕینی شێوازی بیرکردنەوە
بەپێی ڕاپۆرتێکی گۆڤاری (Live Science)، بەکارهێنانی بۆن وەک ستراتیژییەک یارمەتی کەسانی خەمۆک دەدات لە “سووڕی بیرکردنەوەی نەرێنی” بچنە دەرەوە. کاتێک بۆنەکە یادەوەرییەکی زیندوو و ڕاستەقینە دەوروژێنێت، تاک دەتوانێت باشتر کێشەکانی چارەسەر بکات و هەستەکانی ڕێکبخاتەوە.
هەنگاوەکانی داهاتوو
تیمی توێژینەوەکە بە نیازن لە داهاتوودا ئامێری سکانی مێشک بەکاربهێنن بۆ چاودێریکردنی “ئامیگدالا” (ئەو بەشەی مێشک کە بەرپرسە لە پرۆسێسی سۆزداری). دەیانەوێت بزانن ئەم ناوەندە چۆن بە وردی وەڵامی بۆنەکان دەداتەوە و چۆن دەکرێت ئەمە بکرێتە چارەسەرێکی پزیشکی و فەرمی.
ئەم توێژینەوەیە دەرگایەکی نوێ لەبەردەم پزیشکی دەروونیدا دەکاتەوە؛ کە ڕەنگە چارەسەری هەندێک لە ئازارە قووڵەکانی ڕۆح، لەناو بۆنی گوڵێک یان پەرداخێک قاوەدا شارابێتەوە.