حەسەن حەمەد ئاندێکی
کشت (دیزاین) تەنها ڕێکخستنی ڕەنگەکان یان کێشانی هێڵەکان نییە، بەڵکو زمانێکی جیهانییە کە بە ئاسانی سنوورەکانی وڵات و نەتەوەکان دەبڕێت. هەموو ساڵێک لە ٢٧ی نیساندا، جیهان ڕۆژە جیهانییەکەی دیزاین (World Design Day) بەرز ڕادەگرێت. ئەم ڕۆژە هەلێکە بۆ ڕێزلێنان لە ڕۆڵی دیزاینەران لە باشترکردنی ژیانی مرۆڤایەتیدا، هەروەها تیشک دەخاتە سەر ئەو هێزە نادیارەی کە دیزاین لە گۆڕینی بیرکردنەوە و ڕەفتارماندا هەیەتی.
ڕەگی مێژوویی و گرنگی ئەم ڕۆژە
مێژووی ئەم یادە دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٩٦٣، ئەنجومەنە نێودەوڵەتییەکەی دیزاین (International Council of Design) لە شاری لەندەن دامەزرا. پاشان لە ساڵی ١٩٩٥دا، ئەم ڕۆژە بە فەرمی وەک ڕۆژە جیهانییەکەی دیزاینی گرافیک ناسێندرا. بەڵام دواتر ناوەکە گۆڕدرا بۆ ڕۆژە جیهانییەکەی دیزاین تا هەموو لقەکانی دیزاین لە دیزاینی پیشەسازی و گرافیکەوە تا دیزاینی ناوەوە و جلوبەرگ لەخۆ بگرێت. ئامانجی سەرەکی ئەم ڕۆژە ئەوەیە کە دیزاینەران هان بدات بۆ ئەوەی کارەکەیان وەک ئامرازێکی کاریگەر بۆ خزمەتی کۆمەڵگە، بەدیهێنانی دادپەروەریی کۆمەڵایەتی و پاراستنی ژینگە بەکار بهێنن.
دیزاین وەک چارەسەرێکی مرۆیی
زۆرجار خەڵک وا دەزانن کە دیزاین تەنها بۆ جوانی (Aesthetics) بەکار دێت، کەچی لە ڕاستیدا کشت و دیزاین بریتییە لە چارەسەرکردنی کێشەکان. کاتێک ئەندازیارێک نەخشەی شارێک دادەنێت، یان دیزاینەرێکی گرافیک پۆستەرێکی هۆشیاریی تەندروستی دروست دەکات، ئەوانە ڕاستەوخۆ پەیوەندیی نێوان مرۆڤ و ژینگەکەی ڕێک دەخەن. دیزاینێکی سەرکەوتوو ئەو دیزاینەیە کە دەتوانێت ئاڵۆزییەکان سادە بکاتەوە و ژیان بۆ هەمووان بەبێ گوێدانە ئاستی ڕۆشنبیری یان زمانی بەکارهێنەر ئاسانتر بکات.
کاریگەرییە دەروونی و کۆمەڵایەتییەکان
لە ڕوانگەی سۆسیۆلۆژی و دەروونناسییەوە، دیزاین کاریگەرییەکی ڕاستەوخۆی لەسەر هەست و سۆزی مرۆڤ هەیە. بەکارهێنانی ڕەنگەکان، فۆنتەکان و فەزای بەتاڵ دەتوانن پەیامی ئاشتی، ترس، یان دڵنیایی بگەیەنن. بۆ نموونە، دیزاینی ناوەوەی نەخۆشخانەکان یان قوتابخانەکان ئەگەر بە شێوەیەکی زانستی ئەنجام بدرێت، دەبێتە هۆی کەمکردنەوەی دڵەڕاوکێ و بەرزکردنەوەی ئاستی فێربوون. لێرەوە تێدەگەین کە دیزاینەر تەنها هونەرمەند نییە، بەڵکو توێژەرێکی کۆمەڵایەتیشە کە دەزانێت چۆن کاریگەری لەسەر ڕەفتاری کۆمەڵگە دروست بکات.
تەکنەلۆژیا و داهاتووی دیزاین
لە سەردەمی ئەمڕۆدا کە تەکنەلۆژیا و زیرەکیی دەستکرد (AI) جیهانیان تەنیوە، پیشەی دیزاین ڕووبەڕووی وەرچەرخانێکی گەورە بووەتەوە. ئێستا دیزاینەران بە یارمەتی ئامرازە دیجیتاڵییە پێشکەوتووەکان دەتوانن بیرۆکەکانیان بە خێراییەکی بێوێنە بگۆڕن بە دیزاینی ڕاستەقینە. بەڵام لەگەڵ هەموو ئەم پێشکەوتنە تەکنیکیانەدا، ڕۆحی داهێنان و هەستی مرۆیی هەر وەک بنەمای سەرەکی دەمێننەوە. زیرەکیی دەستکرد دەتوانێت وێنە بکێشێت، بەڵام ناتوانێت لە ئازار و پێویستییە قووڵەکانی مرۆڤ تێبگات بەو شێوەیەی مرۆڤێکی دیزاینەر تێیدەگات.
بەرپرسیارێتی دیزاینەران بەرانبەر ژینگە
یەکێکی تر لە تەوەرە سەرەکییەکانی ڕۆژە جیهانییەکەی دیزاین لەم ساڵانەی دواییدا، پەرەدانە بە دیزاینی بەردەوام یان دیزاینی ژینگەپارێزە (Sustainable Design). دیزاینەران هان دەدرێن کە ئەو کەرەستە و شێوازانە بەکاربهێنن کە کەمترین زیان بە سروشت دەگەیەنن. لە دیزاینی کاڵاکاندا، بیرکردنەوە لەوەی کە چۆن پاشماوەکان کەم بکرێنەوە یان چۆن شتەکان دووبارە بەکار بهێنرێنەوە، بووەتە ئەرکێکی ئەخلاقی لەسەر شانی هەموو دیزاینەرێک. ڕۆژی ٢٧ی نیسان تەنها یادکردنەوەیەکی ئاسایی نییە، بەڵکو بانگەوازێکە بۆ دووبارە بیرکردنەوە لەو شتانەی دەوروبەرمان. لەو کورسییەی لەسەری دانیشتووین تا ئەو مۆبایلەی پێمانە، هەریەکەو بەرهەمی هزری دیزاینەرێکە. ئەم ڕۆژە پێمان دەڵێت کە داهێنان سنووری نییە و ئەگەر بە دروستی بەکاربهێنرێت، دەتوانێت جیهانێکی دادپەروەرتر، جوانتر و ئاسوودەتر بۆ نەوەکانی داهاتوو بنیات بنێت. پیرۆزبایی لە هەموو ئەو کەسانە دەکەین کە بە بیرۆکە و ڕەنگەکانیان، جیهان دەکەنە شوێنێکی باشتر بۆ ژیان.
سەرچاوە بیانیەکان
1. www. theicod. org/world-design-day
2. www. wdo. org/world-design-day