رۆژنامەی ھەولێر

لارا دزەیی و کاریگەریی غوربەت و تاراوگە

لوقمان بەرزنجی

 

بەشی دووەم و كۆتایی

بێگومان، لێرەدا دێینە سەر یەکێک لە قووڵترین و کاریگەرترین لایەنەکانی کەسایەتیی لارا دزەیی، کە ئەویش کاریگەریی “غوربەت و تاراوگە”یە لەسەر دروستکردنی دەروون و مەعریفەی.
زۆر جار غوربەت و دوورکەوتنەوە لە نیشتمان وەک ئاشێک وایە کە مرۆڤ دەهاڕێت و تێکی دەشکێنێت، بەڵام هەندێک کەسایەتیی دەگمەن هەن، وەک لارا، کە غوربەت نەک نەیهاڕیون، بەڵکو کردوونی بەو «ئەڵماس»ـەی کە لە بەرامبەر پەستانە دەروونییەکاندا گەشاوەتەوە و ڕووناکتر بووەتەوە. لێرەدا ئەم ئەزموونەی لارا لە ڕووی سایکۆلۆجی و مرۆییەوە پێویستی بە هەڵسەنگاندن هەیە وەک:
١. بەرگەگرتنی دەروونی و وەرچەرخان لە (قوربانیبوون) بۆ (سەرکەوتن) لە ڕووی سایکۆلۆجییەوە، ژیان لە غوربەتدا بۆ ساڵانێکی درێژ ڕووبەڕووبوونەوەیەکی بەردەوامە لەگەڵ نامۆیی، تەنایی و، نەبوونی پشتێنەی کۆمەڵایەتی. زۆری خەڵک لەم تاقیکردنەوەیەدا تووشی شکانی دەروونی یان نامۆبوونی کەسایەتی دەبن. بەڵام کاتێک کەسێک بەو هەموو مەعریفە و هۆشیارییەوە دەگەڕێتەوە، ئەمە نیشانەی “بەرگەگرتنی دەروونی بەرز دەگەیەنێت و توانای بەکارهێنانی قەیرانەکانە وەک سووتەمەنی بۆ گەشەکردن، نەک تێکشکاندن.
٢. گەڕانەوە بۆ رەگ و دۆزینەوەی ناسنامە
زۆر جار مرۆڤ کاتێک لە دەرەوەی نیشتمان دەژیێت، کولتووری ڕەسەنی خۆی لە یاد دەکات یان دەتوێتەوە لەناو کولتووری کۆمەڵگەی نوێدا. بەڵام پێچەوانەکەی لە لارادا دەبینین؛ غوربەت زیاتر برسی کردووە بۆ کولتوور، زمان و مێژووی خۆی. ئەمە لە سایکۆلۆجیادا پێی دەوترێت “گەڕان بەدوای ناسنامەی بنەڕەتیدا”. دوورکەوتنەوە وای لێکردووە کە بە چاوێکی کراوەتر و قووڵتر لە جوانییەکانی کولتووری کوردی بڕوانێت، چونکە مرۆڤ تا لە شتێک دوورتر بێت، قەدر و بەهای ڕاستەقینەی زیاتر دەزانێت.
٣. تێکەڵکردنی جیهانبینی ڕۆژئاوایی و ڕەسەنایەتی کوردی
ئەو کەسانەی ساڵانێکی درێژ لە دەرەوەی وڵات دەژین، هۆشیاری و دنیابینییان فراوان دەبێت. لارا توانیویەتی مۆدێرنێتە و دنیابینیی کراوەی تاراوگە تێکەڵ بە ڕەسەنایەتیی کوردی بکات. ئەمە جۆرێکە لە دەوڵەمەندبوونی هزری کە تێیدا مرۆڤ لە قاڵبی داخراوی لۆکاڵی دەردەچێت و دەبێتە خاوەنی خیتابێکی جیهانی کە زمانەکەی کوردییە، بەڵام قووڵاییەکەی مرۆیی و جیهانییە.
٤. گواستنەوەی برینەکان بۆ داهێنان
لە دەروونناسییدا چەمکێک هەیە پێی دەوترێت چڕکردنەوەی ئازارەکان بۆ داهێنان (Sublimation). زۆر لەو کات و ساتە سەختانەی تاراوگە، دابڕان و، بەرگگرتنی زەحمەتییەکان، لە ناو ڕۆحی کەسایەتییەکی وەک لارادا بوونەتە وزەیەکی گەورە بۆ پێگەیاندنی هۆشیاری، تێگەیشتن لە ژیان و، دروستکردنی پەیوەندییەکی قووڵی سۆزداری لەگەڵ وشە و زماندا. ئەوەی لە دەمارەکانی دەردەچێت و دەبێتە وشە، بەرهەمی تێپەڕینی ڕاستەقینەیە بەو قۆناغە سەختانەی دوورەپەرێزیدا. سەرەئەنجام ئەوەی لارا دزەیی تەنها گەڕانەوەی جەستەیی نەبوو بۆ ناو خاک و زێد، بەڵکو گەڕانەوەی هۆشیارییەکی گەورە بوو بۆ ناو جەستەی کولتوورێک. غوربەت نەی توانی پەی پێببات و بیهاڕێت وەک سەدان خەڵکی بەهرەداری هاڕی، بەڵکو لارای پاڵاوت وەک زێڕێک کە لە ناو ئاگردا تاقی دەبێتەوە و پاکتر و بریقەدارتر دێتە دەرەوە. بۆیە گوێگرتن لەو جۆرە کەسایەتیانە، تەنها وەرگرتنی زانیاری نییە، بەڵکو چێژوەرگرتنە لە ڕۆحێکی پاکەوەبوو کە قەدرزانە و جوانیی ژیان دەناسێت.