نوورەدين جاف، نووسەر و شرۆڤەکاری هونەری و ئەدەبی
بڵاوکردنەوەی ڕۆشنبیری و ئەدەبی کوردی هەمیشە پێویستی بەو کەسایەتییە مەزنانە هەبووە کە ژیانی خۆیان بۆ خزمەتی نەتەوە و زمانەکەیان تەرخان کردووە. لە سەرووی هەموویشیانەوە، مامۆستا هەژار موکریانی مامۆستا هێمن موکریانی وەک دوو کۆڵەکە و دوو بلیمەتی مەزنی نەتەوەکەمان دەدرەوشێنەوە؛ ئەو دوو دۆستە گیانی و هاوڕێ خەباتگێڕەی کە بوونە چرای ڕێگەی ئەدەب، هۆنراوە و زمانەوانی کوردی.
ژیان و تێکۆشان لە پێناو ڕووناکبیرکردندا
* هێمن موکریانی (١٩٢١ _ ١٩٨٦): شاعیرێکی ناسکبین، هەستیار و نیشتمانپەروەر بوو. هۆنراوەکانی پڕن لە سۆزی نەتەوەیی، جوانکاری سروشتی کوردستان و گوزارشتکردن لە ئازارەکانی چینە ستەمکارەکان. دیوانەکانی وەک (تاریک و روون) و (ناڵەی جودایی) بوونە مەملەکەتی شیعری کلاسیکی نوێی کوردی.
* هەژار موکریانی (١٩٢١ _ ١٩٩١): شاعیرێکی شۆڕشگێڕ، نووسەر، مێژوونووس، لێکۆڵەر و زمانەوانێکی مەزن بوو. هەژار تەنها بە شیعر ناسراو نەبوو، بەڵکو کارە گەورەکانی وەک وەرگێڕانی (قورئانی پیرۆز) بۆ زمانی کوردی، وەرگێڕانی (شەرەفنامە) و ئامادەکردنی فەرهەنگی مەزنی (هەنبانەبۆرینە) خزمەتێکی نەمرن کە بۆ هەمیشە لە مێژووی کورددا دەمێننەوە.
هاوڕێیەتی و خزمەتی هاوبەش
ئەم دوو شاعیرە مەزنە تەنها هاوڕێی نزیک نەبوون، بەڵکو هاوسەنگەری یەکتر بوون لە کۆمەڵەی (ژ.ک) و پاشان لە کۆماری کوردستان لە مەهاباد. کاتێک ناچار بوون ڕێگەی دور و درێژی دەربەدەری و پەنابەری بگرنەبەر، لە عيَراق و هةريَمي کوردستان و پاشان لە ئێران، هەمیشە وەک دوو برای دڵسۆز پێکەوە بەردەوام بوون لە خزمەتکردنی فەرهەنگ و زاراوەی کوردی. دەنگە هۆنراوەکانیان بوو بە سروودی سەر لێوی نەوە دوای نەوە.
میراتی فکری و زمانەوانی
ئەو شوێنەوارەی کە ئەم دوو بلیمەتە بەجێیان هێشتووە، تەنها چەند کتێبێک نییە، بەڵکو قوتابخانەیەکی گەورەی زمانەوانی و نەتەوەییە:
* دەوڵەمەندکردنی زمانی کوردی: بەکارهێنانی زمانێکی ڕەسەن و پاراو لە هۆنراوە و نووسینەکانیاندا.
* پەرەپێدانی هەستی نەتەوەیی: چاندنی تۆوی خۆشەویستی خاک و نیشتمان لە دڵی تاکی کورددا لە ڕێگەی پەیامە ئەدەبییەکانیانەوە.
* پاراستنی کەلەپوور: کۆکردنەوە و دەوڵەمەندکردنی زاراوە ڕەسەنەکانی کوردی بۆ ئەوەی لە فوتوبوون بپارێزرێن.
هەژار و هێمن دوو ڕووی یەک دراون؛ دوو هەتاوی گەش و هەمیشە زیندوون لە مێژووی ئەدەب و هزری کوردیدا کە هەرگیز کاڵ نابنەوە.
بەرهەمە دیارەکانی مامۆستا هەژار موکریانی
هەژار بلیمەتێکی فرەچەشن بوو و لە بوارەکانی شیعر، وەرگێڕان، لێکۆڵینەوە و فەرهەنگنووسیدا کارگەلێکی مەزنی ئەنجام داوە:
* هەنبانەبۆرینە: فەرهەنگێکی کوردی_کوردی و فارسی کە یەکێکە لە سەرچاوە هەرە گرنگەکانی زمانەوانی و زاراوەناسی کوردی.
* وەرگێڕانی قورئانی پیرۆز: یەکێک لە سەرکەوتووترین و پەسەندترین وەرگێڕانەکانی قورئانە بۆ زمانی کوردی بە زمانێکی پاراو و ڕەسەن.
* چێشتی مجێور: یادداشتنامە و پەڕتووکێکی پڕ لە زانیاری مێژوویی، ئەدەبی و سیاسیی ژیانی خۆی و سەردەمەکەی کە بە زمانی فۆلکلۆری و شیرین نووسراوە.
* شەرەفنامە: وەرگێڕان و پەراوێزبوونی مێژووی شەرەفخانی بدلیسی لە فارسییەوە بۆ کوردی.
* بووکی لەوەڕگە: وەرگێڕانی بەرهەمێکی ئەدەبی جیهانی
*(رباعیات خیام)ـیشی کردووەتە کوردی.
٢. بەرهەمە دیارەکانی مامۆستا هێمن موکریانی
هێمن شاعیرێکی ناسکبین و خاوەن هەستێکی قووڵ بوو، شیعری کلاسیکی کوردی بە دەنگە ناسکەکەی گەیاندە لووتکە:
* تاریک و روون: یەکێکە لە دیوانە هەرە ناودارەکانی شیعر لە ئەدەبی کوردیدا کە چەندین هۆنراوی نیشتمانی، کۆمەڵایەتی و خۆشەویستی تێدایە و چەندین جار چاپ کراوەتەوە.
* ناڵەی جودایی: دیوانێکی تری شیعرییە کە ڕەنگدانەوەی هەستی دووری، ئازاری دەربەدەری و سۆزی نیشتمانپەروەرییە.
* پاشەوکوتە: کۆمەڵێک وتار و نووسینی ڕەخنەیی و ئەدەبی کە لە گۆڤار و ڕۆژنامەکاندا بڵاوی کردوونەتەوە و دواتر کۆ کراونەتەوە.
* شارەوانی و گۆڤاری مەهاباد: هێمن لە ساڵانی دواییدا سەرپەرشتیی گۆڤاری مەهابادی کرد و ڕۆڵێکی باڵای هەبوو لە پێگەیاندنی نەوەی نوێی نووسەران و شاعیراندا.
چیرۆکی هاوڕێیەتی و پێکەوەبوونیان
* دۆستایەتییەکی تەمەندرێژ
* هەژار و هێمن تەنها هاوڕێ نەبوون، بەڵکو لە زۆربەی وێستگە سەختەکانی ژیاندا (وەک دەربەدەری لە ئێران، عێراق و سوریا) لەیەک دانەبڕان و هەمیشە پشتیوانی یەکتر بوون.
* بەرهەمی پێکەوەیی و یادگارییەکان
* دیوانی هێمن و پێشەکییەکانی هەژار: زۆرجار مامۆستا هەژار پێشەکی و لێکۆڵینەوەی بۆ بەرهەمەکانی هێمن نووسیوە و، ئەمەش نیشانەی ئەو تێگەیشتنە قووڵە بوو کە لە نێوان هەردووکیاندا هەبوو لەسەر روخسار و ناوەرۆکی ئەدەب.
* کاریگەری لەسەر نەوەی نوێ: هەردووکیان ببوونە قوتابخانەیەک کە هەر شاعیر یان نووسەرێکی گەنج لەو سەردەمەدا دەیویست فێری ڕستەسازیی ڕەسەن و جوانی زمانی کوردی ببێت، دەبوو ڕێبازی ئەمانە بخوێنێتەوە.
* مامۆستا هێمن و ڕۆژنامەگەری
* هێمن جگە لە شیعر، دەستێکی باڵای هەبوو لە نووسینی وتاری پەخشانەیی و ڕەخنەیی کە ئاوێنەی کێشە کۆمەڵایەتییەکانی ئەو سەردەمە بوون.
هەڵوێستی سیاسی و بەرپەرچدانەوەی ستەم
* ژیانی دەربەدەری: هەردوو مامۆستا بەهۆی هەڵوێستی نیشتمانی و خەباتیان دژی ستەم، ساڵانێکی زۆر لە وڵاتانی جیاجیا لە دەربەدەری و دوور لە نیشتمان ژیان، بەڵام ئەمە نەبووە هۆی ئەوەی واز لە قەڵەم و نووسین بهێنن.
* گەڕانەوە بۆ نیشتمان: دوای ڕێککەوتنی ١٩٧٠ و لە قۆناغە جیاوازەکاندا، هەردووکیان گەڕانەوە بۆ باشووری کوردستان و ناوەندە ڕۆشنبیرییەکانیان ئاوەدان کردەوە، بەتایبەت لە شاری هەولێر و سلێمانی، کە بوونە چرای کۆڕ و کۆبوونەوە ئەدەبییەکان.
٥. کاریگەریی مێژوویی و ناوی نەمریان
* ڕێزلێنان لە سەردەمی ژیان و دوای کۆچی دواييیان: خەڵک و ڕۆشنبیرانی کورد هەمیشە بە ڕێزەوە باسیان کردوون و پەیکەر و ناوی ئەوان بۆتە سیمبولی نەمری لە چەندین شار و شارۆچکەی کوردستاندا.
* شاعیرێ بۆ هەموو تەمەنەکان: شیعرەکانی هێمن و بەرهەمەکانی هەژار تەنها بۆ سەردەمی خۆیان نەبوون، بەڵکو تا ئێستاش لە پرۆگرامەکانی خوێندن، کۆڕی هۆنراوە و بۆنە نەتەوەییەکاندا بە زیندوویی دەمێننەوە.
هێمن و هەژار سیمبولی ئەو ڕاستییەن کە ئەدەب دەتوانێت قەڵایەکی پۆڵایین بێت بۆ پاراستنی نەتەوەیەک لە توانەوە.