حەسەن حەمەد ئاندێکی
تاقیکردنەوە (تاقیکردنەوە پۆلی ١٢ وەک نمونەیەک) لە هەموو سیستەمە پەروەردەییەکاندا ئامرازێکی گرنگە بۆ پێوانەکردنی ئاستی تێگەیشتن و پێشکەوتنی قوتابی، نەک پێوانەی بەهای مرۆڤ. بەڵام بۆ زۆرێک لە قوتابیان، ناوی تاقیکردنەوە بە تەنیا هەستی دڵەڕاوکێ، نیگەرانی و ترس دروست دەکات. ئەگەر ئەم هەستە لە سنووری ئاساییدا بێت، دەتوانێت هانەدانێک بۆ ئامادەکاری باشتر بێت، بەڵام کاتێک دەگاتە ئاستی نائاسایی، دەبێتە بەربەستێکی گەورە لە نێوان توانا و ئەو سەرکەوتنەی قوتابی شایانیەتی لە ژیانیدا. ئەم بابەتە پێویستی بە لێکۆڵینەوە و شیکردنەوەی زیاترە لەلایەن پسپۆڕانەوە.
ترس لە ڕوانگەی دەروونناسییەوە
لە ڕوانگەی دەروونناسییەوە، ترسی تاقیکردنەوە جۆرێکە لە دڵەڕاوکێی پەیوەندیدار بە ئەدا لە کاتی فشاردا. جەستە هۆڕمۆنەکانی وەک ئەدرینالین و کۆرتیزۆل بە بڕی زیاتر دەر دەکات، کە ئەمەش کاریگەری ڕاستەوخۆ لەسەر بیرهێنانەوە، سەرنجدان و بڕیاردان هەیە. بۆیە هەندێک قوتابی، هەرچەندە باش خوێندوویانە، لە کاتی تاقیکردنەوە هەست بە بەتاڵبوونی مێشک دەکەن و ناتوانن زانیارییەکانیان بە ئاسانی بیرهێننەوە. کاتێک دەچنە ناو هۆڵەکە، زانیارییەکان لەپڕ ون دەبن، کە ئەمەش هۆکارە بۆ دروستبوونی شڵەژانی زیاتر لای قوتابیەکان.
هۆکارە سەرەکییەکانی زیادبوونی دڵەڕاوکێ
هۆکارەکانی ئەم دیاردەیە جیاوازن. یەکێک لە گرنگترینەکانیان گوشاری خێزان و کۆمەڵگەیە. کاتێک نمرە وەک یەکەم پێوەری سەرکەوتن دەبینرێت و قوتابی بە بەردەوامی لەگەڵ کەسانی تر بەراورد دەکرێت، ترس لە شکست زیاتر دەبێت. هۆکارێکی تری گرنگ، کەمی متمانە بە خۆیە. ئەزموونی شکستی پێشوو، یان هەستکردن بە ئامادەنەبوون، دەتوانێت بڕوای قوتابی بە تواناکانی لاواز بکات. هەروەها، خوێندنی بێ پلان و کەڵەکەکردنی وانەکان بۆ شەوی تاقیکردنەوە، هۆکارێکی سەرەکیی زیادبوونی دڵەڕاوکێیە لە پرۆسەی پەروەردەدا.
نیشانە باوەکانی ترسی پێش تاقیکردنەوە
نیشانەکانی ترسی تاقیکردنەوە تەنها دەروونی نین، بەڵکو جەستەییش دەگرێتەوە. خێرایی لێدانی دڵ، لەرزینی دەست، سەرئێشە، خەون نەبردن، کەمبوونی ئارامی و تەنانەت گێژبوون لە نێو هۆڵی تاقیکردنەوەدا لە نیشانە باوەکانن کە زۆر جار دەردەکەون. لە ڕووی دەروونییەوەش، قوتابی دەتوانێت بە ئاسانی تووشی بیری نەرێنی، بێئومێدی و ترسی بەردەوام لە شکست بێت. ئەم دۆخە نالەبارە بازنەیەکی خراپ دروست دەکات؛ ترس دەبێتە هۆی ئەنجامی لاواز، ئەنجامی لاوازیش ترس بۆ تاقیکردنەوەکانی داهاتوو زیاتر دەکات.
هەنگاوەکانی چارەسەر و زاڵبوون بەسەر ترسدا
بەڵام ئەم دیاردەیە چارەسەری گونجاوی هەیە. یەکەم هەنگاو، گۆڕینی ڕوانگەی قوتابی بۆ پرۆسەی تاقیکردنەوەیە. تاقیکردنەوە بە هیچ شێوەیەک دادوەری کەسایەتی نییە، بەڵکو تەنها پێوانەیەکی کاتییە بۆ دیاریکردنی ئاستی فێربوون. خوێندنی ڕۆژانە بە بڕی کەم، دروستکردنی پلانی ڕێکخراوی خوێندن، دووبارەکردنەوەی بەردەوام و ئەنجامدانی تاقیکردنەوەی ئەزموونیی بچووک لە ماڵەوە، متمانە بە خۆ بە شێوەیەکی بەرچاو زیاد دەکات و ترس کەم دەکاتەوە. هەروەها، خەوی تەندروست، وەرزشکردن و تەکنیکەکانی هەناسەدانی قوڵ، ڕێگایەکی زانستین بۆ کەمکردنەوەی فشار.
ڕۆڵی خێزان و مامۆستا لە کەمکردنەوەی فشارەکاندا
ڕۆڵی خێزان لەم بوارەدا زۆر کاریگەر و گرنگە. دایک و باوک دەبێت بەردەوام هەوڵی منداڵ بە نرخ بزانن، نەک تەنها تیشک بخەنە سەر نمرەکەی. کاتێک قوتابی بە تەواوی دڵنیابێت کە خێزانەکەی لە هەموو بارودۆخێکدا پشتیوانی لێ دەکات، هەستی ئارامی و متمانەی بە خۆی زۆر زیاتر دەبێت. هەمان شت بۆ مامۆستایانیش ڕاستە؛ دروستکردنی ژینگەیەکی ئارام، بەکارهێنانی تاقیکردنەوەی کورت و بەردەوام، و فێرکردنی شێوازی چارەسەرکردنی پرسیارەکان، دەتوانێت فشار لەسەر قوتابیان بە شێوەیەکی بەرچاو کەم بکاتەوە.
دەرەنجام
دەبێت هەموومان ئەو ڕاستییە بسەلمێنین کە نمرە هەرگیز پێناسەی تەواوی مرۆڤ نییە. بە دڵنیاییەوە قوتابیان دەتوانن بە هێز و ئیرادەی خۆیانەوە ئامانجی گەورە بپێکن و هەموو ئەو بەربەستانەی کە دێنە ڕێگەیان تێکیان بشکێنن. سەرکەوتنی ڕاستەقینە تەنها لەوەدایە کە مرۆڤ بتوانێت ترسەکانی بناسێت، بەسەریاندا زاڵ بێت و لە هەر ئەزموونێکدا شتێکی نوێ فێر ببێت. کاتێک قوتابی بە پلان، خۆمتمانەیی و پشتیوانیی خێزان و مامۆستا ڕووبەڕووی تاقیکردنەوە دەبێتەوە، ترس جێگای خۆی دەداتە هاندان و تاقیکردنەوەش دەبێتە هەنگاوێک بەرەو پێشکەوتن، نەک بەربەستێک لە بەردەم خەونەکاندا.
سەرچاوە:
www.apa.org/topics/anxiety/test-anxiety