سەدیق سەعید ڕواندزی
لە سەروبەندی پەلامارەكانی سوپا شۆفێنییەکەی سووریا بۆ سەر خۆرئاوای كوردستان و، بڕینی كەزی و پەلکەی ژنێکی شەڕڤان، لە كاردانەوەی ئەم كارە نامرۆیی و تاریكپەرستانەدا، دەیان دەقی بە ناو شیعر لە بارەی كەزییەوە نووسران.
بێگومان ئەدەبی كوردی بە گشت ژانرەكانیەوە لە نێوشیاندا شیعر، هەمیشە بە جۆرێك لە جۆرەكان و لە وێنەیەك لە وێنەكان، ڕەنگدانەوەی ئەو هەموو كارەسات و تراژیدیا نەتەوەییانە بووە، كە بەدرێژایی مێژووی سیاسی ئێمە، بە سەر نەتەوەكەماندا هاتوون، بۆیە ڕووداوەكان بەگشتی، تێمای سەرەكی دەقەكانن، لەو سۆنگەیەوە ئەم ڕەفتارەش بووە پاڵنەری نووسین و جووڵاندنی هەست و سۆزی مرۆییانە و ئەمەش لە شیعردا ڕەنگی دایەوە، بەڵام گەر بە پێوەرە هونەری و ئستاتیکەكانی دەق و لە ڕوانگەی ماناییەوە بڕوانینە زۆربەی هەرە زۆری ئەو شیعرانەی لە پەسنی كەزیدا نووسران، دەبینین هیچ بنەمایەكی هونەری شیعریان تێدا نییە، بەڵكو پتر ڕەنگدانەوەی جۆش و خرۆشی دەروونی و پەرچەكردار و تووڕەیی و هەڵوێستنواندنن، لەوەی دەقی شیعریی بن، ئەمە وێڕای ئەوەی لە ڕووی زمانەوە، لاوازن و نەیانتوانیوە سنوورە هونەرییەكانی زمان لە نێو واقیعە میللی و كۆمەڵایەتییەكەدا تێپەڕێنن. ئەدەبی كوردی بەگشتی لە نێویشیاندا شیعر، بەگشتی ئەدەبێكی ڕووداوئامێزە، ئەویش لە سۆنگەی هەموو ئەو كارەسات و تراژیدیا نەتەوەییانەی بە سەر نەتەوەی ئێمە بە ئێستاشەوە داهاتوون و دادێن، بۆیە ئەم ڕووداوانە، كاریگەریەتی ڕوحی قووڵ لە سەر بوون و تێڕوانینی ئەدیبی كورد و شاعیرانیش دروست دەكەن و دەبنە تێمای نووسین و لە شیعردا ڕەنگ دەدەنەوە، بەڵام ئەم پەیوەندییە، زۆرجار لە سەر بنەمای كۆپیكردنەوە و گواستنەوەی ڕووداوەكانی نێو واقیع وەكو خۆیەتی و كەمتر، یان هیچ پێوەرێكی هونەری و ئستاتیكی شیعریی تێدا نییە، بۆیە دەبینین بە سەدان شیعر لە سەر كەزی دەنووسرێن، بەڵام گەر بەپێوەری هونەری شیعری هەڵیانبسەنگێنین، ئەوا بە دەگمەن تیایا دەمێنێتەوە شیعر بێت، چونكە لە بنەڕەتدا بەرلەوەی ورووژاندنی هەست و سۆز و سروودی شیعریانە بن، بە پێچەوانەوە پەرچەكرداری دەروونین و ئەم پەرچەكردارانەش گەلێك جار زمان دەبەنە ئاستێكی ناهونەری و نزیكی دەكەنەوە لە زمانی كۆمەڵایەتی و ناشیعری.
بێگومان ڕاستە ڕووداوە تراژیدیاكان بە قووڵی كار لە مرۆڤ دەكەن، بەڵام سرووتی نووسین و بارودۆخی دەروونیی شاعیر و تێهزرین و بیركردنەوەی، مەرج نییە هاوتەریب لەگەڵ ڕووداوەكە ببنە شیعر، بۆ نموونە ڕەفیق سابیر دوو ساڵ دوای كارەساتی هەڵەبجە، لاوكی هەڵەبجەی نووسیوە، شێركۆ بێكەس، چوار ساڵ دوای كارەساتەكانی ئەنفال و كیمیاباران، گۆڕستانی چراكان و خاچ و ماری نووسیوە، چونكە پەیوەندی ئەم شاعیرانە لەگەڵ ڕووداو، پەیوەندی شیعرییە نەك پەرچەكرداری دەروونی. بۆیە زۆربەی ئەو شیعرانەی لە ستایشی كەزی نووسران، هیچ بنەمایەكی شیعرییان تێدا نەبوو، پتر لاساییكردنەوە، خاڵیکردنی هەست و دەروون، پەرچەكردار و تووڕەیی بوون، كە ڕوونە ئەمانەش ناچنە خانەی شیعرەوە.