هیچ سەركەوتنێك لە جێهێشتنی نیشتماندا نییە

سەدیق سەعید ڕواندزی
قەدەری مرۆڤی كورد، بە تایبەتیش لە سەدەی ڕابردوودا وابووە، كە هەمیشە ئاوارە و كۆچپێكراو بێت و ناچار بێت نیشتمانەكەی جێ بێڵێت، بە تایبەتیش لە قۆناغی بەر لە ڕاپەڕین و لە سۆنگەی ئەو ستەمە سیاسییەی لێی كراوە، لە ژێر سایەی دەسەڵاتە شۆڤێنییەکی وەكو بەعسدا، بەڵام مرۆڤی كورد هیچ كاتێك لەو قۆناغانە، شانازیی بە جێهێشتنی نیشتمانەكەی نەكردووەو كۆچی خۆی بە سەركەوتن نەزانیوە، بەڵكو هەمیشە نوستالۆژیا و غەریبییەكی قووڵ لە مەنفا، بۆ نیشتمان دایگرتووە، كە ئەدەبی تاراوگە، تەژییە لەو نموونانە!
لە دوای ڕاپەڕینەوە، دیسانەوە لەبەر هۆكارەكانی ئابووری و پەلاماری تیرۆرستانی داعش، مرۆڤی كورد كۆچی كردووەو ئاوارەی هەندەران بۆتەوە، بەڵام ئەوەی جێی سەیر و سەمەرەیە ئەوەیە، كەسانێك ئەو كۆچەی خۆیان بە بوێری و سەركەوتن و داستان دادەنێن، وەك ئەوەی مێژووێكی گەورەیان تۆ مار كردبێت! بە ڕاست هیچ سەركەوتنێك لە جێهێشتنی نیشتمان، وێڕای هەبوونی كەموكورتیش هەیە؟
لەو ڕۆژانەدا، كتێبی (شوێنپێی ژنێكی بوێرم) خوێندەوە، كە (سۆما قەرەداغی) ناوێك نووسیویەتی و سەرگوزشتەی كۆچكردنی خۆی لە كۆتایی نەوەدەكان بۆ ئەوروپا باس دەكات، كە چۆن بۆ ماوەی شەش مانگ لە ڕێگەدا و لەگەڵ قاچاخچی و پۆلیسی وڵاتەكان و كولتووری ئەو گەلانە، لە ململانێ و بەركەوتندا بووە، بە مەرجێك ئەو كاتەی ئەو كۆچی كردووە، وەك خۆی لە كتێبەكەی باسی دەكات، نزیكەی هەفتهەزار دۆلار و پەنجاهەزار دیناری سویسری ئەو كاتی هەبووە! كەچی ڕۆیشتنی خۆی، بە سەركەوتن دەزانێت و ناونیشانی كتێبەكەی بەوە ناو ناوە، كە بوێریەكی تێدایەو دەشێ ژنانی دیكەش شوێن پێی ئەو بكەون و چاوی لێ بكەن! بە پێی جاڕنامەی جیهانی مافەكانی مرۆڤ، مرۆڤ ئازادە لە كوێ دەژیت، بەڵام لە جاڕنامەكەدا نەهاتووە، جێهێشتنی نیشتمان، بوێری و سەركەوتن و بردنەوە بێت! ئاخۆ هیچ سەركەوتنێك، داستانێك و بردنەوەیەك لە جێهێشتنی نیشتماندایە؟
ئەوانەی وا بیر دەكەنەوە، نازانن خاك و نیشتمانی دایك مانای چییە و چەند ە پیرۆز و گەورەیە لای مرۆڤ، بە تایبەتیش بۆ مرۆڤێك كە خاكی نەبێت. جێهێشتنی نیشتمان، بەشێكە لە ئازادی و ویست و خواستی كەسێك كە ئارەزوو دەكات و پەیوەندی بە خۆییەوە هەیە، بەڵام وێناكردنی جێهێشتنەكە، وەك قارەمەانیەتی و داستان و سەركەوتن و بوێری بوون، هیچ مانا و بەهایەكی نییە و شایەنی ڕەخنە لێگرتن و ڕەتكردنەوەیە، چونكە مرۆڤی بێ نیشتمان، مرۆڤی بێ ناسنامەیە. شتێك نییە بە ناوی نیشتمانی دووەم، نیشتمان یان هەیە یان نییە، ئەوانەشی بڕوایان وایە كە هەیە با ئەزموون لە جەدەلی نێوان تڕەمپ و ئیلهان عومەری كۆنگریسمانی ئەمەریكی بە ڕەگەز سۆماڵی وەرگرن، كە چۆن هەموو ڕۆژێك شكۆی دەشكینرێت، تەنها لە بەر ئەوەی نیشتمانەكەی خۆی جێ هێشتووە. ئاساییە مرۆڤ لەبەر هەر هۆكارێك بێت، نیشتمانەكەی جێ بێڵێت، بەڵام ئاسایی نییە، ئەم جێهێشتنە، وەك سەركەوتن وێنا بكەیت، مەگەر هیچ سەركەوتنێك لەوەدا هەیە، مرۆڤ نیشتمانەكەی جێ بێڵێت؟ بە تایبەتیش نیشتمانێك كە بەئێستاشەوە خوێنی لە پێناو دەڕێژرێت؟ مارف ئاغایی شاعیری ڕەوان شادو جواننووسی ڕۆژهەڵات جوانی وتووە كاتیچ دەڵێت:_(خاك توانای كۆچی نییە، ئەمەیە هۆکاری مانەوەی من لەم نیشتمانە).