کاڤین نەبیلا
هشیاریا خێزانێ بتنێ ڕێکخستنا ژیانێ نینە، بەڵکو بنیاتێ سەرەکی یە بۆ ئاڤاکرنا کۆمەڵگەهەکا ساخلەم و پێشکەفتی. دروستکرنا خێزانەکا ساخلەم و سەرکەفتی پێدڤی ب هشیاری، تێگەهشتن و بەرپرسیارەتیێ یە. زۆر گرنگە هەردوو لایەن ب هووری و هشیاری هەڤپشکێ ژیانا خۆ هەلبژێرن، داکو خێزانەکا بەختەوەر ئاڤا بیت.
بهار حەمۆ بۆ (هێلین میدیا) دبێژیت: “هشیاریا خێزانێ بنیاتێ جڤاکەکی ساخلەمە. خێزان دەستپێکا هەر فێرگەهەکێ یە. دایک و بابێن هشیار دزانن چەوا ڕەوشت، ڕێز و بهایێن مرۆڤایەتیێ د دلێ زارۆکێن خۆ دا بچینن. ئەڤ هشیارییە دێ زارۆکان فێری وێ چەندێ کەت کو ئاستەنگی و بەربەستێن ژیانێ ب دانوستاندن و گۆتوبێژێ چارەسەر بکەن، نەک ب توندوتیژیێ.”
بنیاتێ مالباتەکا سەرکەفتی، ئاخافتنا ڤەکری و ڕێزگرتنا د ناڤبەرا هەڤژینان دا یە. هشیاریا مالباتێ ڕامانا وێ چەندێ دگەهینیت کو هەر ئێک ژ هەڤژینان ئەرک و مافێن خۆ بزانیت و د دەمێ ئاریشەیان دا، ب ئارامی و دوور ژ تێکچوونێ ل چارەسەریان بگەریت. داکو مالباتەکا ساخلەم هەبیت، پێدڤیە هشیاریا یاسایی و کۆمەڵایەتی هەبیت:
تێگەهشتن: هشیاریا مالباتێ دێ بیتە ئەگەرێ کێمکرنا ڕێژەیا توندوتیژیێ ل دژی ژنان و زارۆکان.
پاراستن: مالباتەکا هشیار دزانیت چەوا ژینگەهەکا ئارام بۆ ئەندامێن خۆ بەرهەڤ کەت، کو تێدا هەست ب ئێمناهی و تەناهیێ بکەن.
هەروەسا هشیاریا دارایی د مالباتێ دا پشکەکا گرنگە ژ ئارامیا دەروونی. زانینا چەوانیا ڕێکخستنا تێچوویان (مەزاختنێ) و پلانداڕشتنێ بۆ پاشەڕۆژێ، گوشارێن دەروونی ل سەر هەڤژینان کێم دکەت و دبیتە ئەگەرێ کێمبوونا ئاریشەیێن ناڤمالی.
دیتنا من د ڤێ مژارێ دا:
ئاڤاکرنا هشیاریا مالباتێ ل ڤێرێ دەست پێ دکەت کو مرۆڤ “خۆ” پێش بێخیت بەری پێکئینانا مالباتێ. مالبات نە بتنێ ناڤەکە، بەڵکو پەیوەندیەکا پیرۆزە و پێدڤی ب بەرهەڤیا دەروونی، هۆشمەندی و یاسایی هەیە. هشیاریا مالباتێ دێ بیتە سپەرەک بۆ پاراستنا زارۆکان و بهێزکرنا ڕۆڵێ ژنێ و زەلامی د ئاڤاکرنا کۆمەڵگەهێ دا.
دیانا حسێن بۆ (هێلین میدیا) دبێژیت: “پێکئینانا خێزانێ پێدڤیە ل سەر بنەمایێ (پشکداریا هۆشمەندانە) بیت. دەمێ ئەز هزر د مژارا ئاڤاکرنا مالباتێ دا دکەم، ئێکسەر دگەهمە وێ باوەریێ کو ئەڤ پێنگاڤە تەنێ قوناغەکا ئاسایی یا ژیانا مرۆڤی نینە، یان تەنێ نەریتەکێ کۆمەڵایەتی نینە کو دەمێ وێ هاتیبیت و پێدڤی بیت مرۆڤ ئەنجام بدەت. نەخێر، مالبات د ڕاستەقینێ دا ئاڤاکرنا وەڵاتەکێ بچووکە د ناڤ دلێ کۆمەڵگەهەکا مەزنتر دا. ئەگەر ئەڤ بنیاتە ل سەر بنەمایێ هشیاری و نیاسینەکا دروست نەهێتە دانان، بێگومان د پاشەڕۆژێ دا دێ باجەکا گران دەت. لەورا بۆچوونا من ئەوە کو پێکئینانا مالباتێ پێدڤیە ل سەر بنەمایێ ‘پشکداریا هۆشمەندانە’ بیت.”
دەمێ ئەز دبێژم پشکداریا هۆشمەندانە، مەبەستا من ئەوە کو هشیاری د ناڤبەرا هەردوو لایەنان دا د چەند لایەنێن سەرەکی دا هەبیت:
ئێک: لێک تێگەهشتنا هزری و ناخی یە؛ مالبات تەنێ گەهشتنا دوو کەسان نینە، بەڵکو یەکگرتنا دوو جیهانێن جودایە، و پێدڤیە مرۆڤ ل سەر بنیاتێ ئارمانج و بەهایێن هەڤپشک بڕیارێ بدەت، نەک تەنێ ل سەر حەزێن کاتی یێن کێمخایەن.
دوو: بەرپرسیارەتیا دەروونی و هزری یە. دابینکرنا پاشەڕۆژەکا بەختەوەر بۆ مالباتێ، کورت نابیت تەنێ د پێدڤیێن مادی (دارایی) دا، بەڵکو پێدڤی ب گەهشتنەکا دەروونی یا مەزن هەیە، داکو مرۆڤ بشێت ل دەمێ تەنگاڤی و گۆڕانکاریێن ژیانێ دا ببیتە پشتەڤانەکێ ڕاستەقینە بۆ مالباتا خۆ.
لایەنێ هەرە گرنگ د تێگەهشتنا من دا، ئەرکێ پەروەردەکرنا نڤشێ داهاتی یە. مالبات قوتابخانەیا دەستپێکێ یە بۆ زارۆکی. دەمێ دایک و باب خودان هشیاریەکا هزری و هۆشمەندانە بن، بێگومان دێ زارۆکێن خۆ ل سەر حەژێکرنا زانستی، ڕێزگرتن ل یاسایێ و مافێن مرۆڤی پێگەیینن. زارۆکێن مە، ڕەنگڤەدانا ناخێ مالباتیێن مەنە، و ئەڤ پاشەڕۆژە ل سەر دەستێ مالباتێن هشیار دهێتە نڤێسین.
ل دوماهییێ، ئەز وەسا دبینم کو پێشکەفتنا هەر کۆمەڵگەهەکێ، د ڕاستەقینێ دا د دەرگەهێ مالباتێن هشیار ڕا تێپەڕ دبیت. هەرچەندە ئەڤ پێنگاڤە ب هۆش، ڕێزگرتن و هشیاریەکا کوور بهێتە ئاڤاکرن، هێندە کۆمەڵگەهێ مە دێ بەرەڤ ئارامی، ساخلەمی و پاشەڕۆژەکا ڕوونتر چیت.