حەسەن حەمەد ئاندێکی – ههولێر
زمانی کوردی هەمیشە وەک گرنگترین کۆڵەکەی مانەوەی نەتەوەیی و پاراستنی کولتووری گەلی کورد لە مێژوودا سەیر کراوە. دەستپێکردنی کارەکانی کۆنگرەی فیدراسیۆنی نێودەوڵەتی زمانی کوردی لە وڵاتی ئەڵمانیا، وەرچەرخانێکی مێژوویی، ئەکادیمی و نەتەوەیی گرنگە. ئەم ڕووداوە تەنیا کۆبوونەوەیەکی ئاسایی نییە، بەڵکو هەنگاوێکی ڕێکخراو و ستراتیژییە بۆ کۆکردنەوەی تواناکانی زمانەوانی، ئەکادیمی و کولتووری کورد لە ئاستی نێودەوڵەتیدا.
لێکەوتە ئەرێنییەکانی کۆنگرەکە بۆ گەلی کورد
سازدانی ئەم کۆنگرەیە لە وڵاتێکی پێشکەوتوو و دیمۆکراتیکی وەک ئەڵمانیا کە ناوەندێکی گەورەی ڕەوەندی کوردییە، چەندین ڕەهەندی ئەرێنی و گرنگ بۆ پرسی کورد و زمانی دایک دەستەبەر دەکات:
١.پاراستنی ناسنامەی نەتەوەیی لە تاراوگە: نەوەکانی دووەم و سێیەمی کورد لە ئەوروپا و وڵاتانی ڕۆژاوا بەهۆی تێکەڵاوبوونیان لەگەڵ کولتوور و زمانی وڵاتانی خانەخوێ، لەژێر مەترسی جدیی لەدەستدانی زمانی دایکدان. ئەم فیدراسیۆنە دەتوانێت ببێتە چەترێکی بەهێز بۆ ڕێکخستنی قوتابخانە و ناوەندەکانی فێربوونی زمانی کوردی،بە ئامانجی ڕێگریکردن لە تواندنەوەی کولتووری و قووڵکردنەوەی پەیوەندی نێوان ڕەوەندی کوردی و نیشتمانی دایک.
٢. ستانداردسازی و لێکنزیککردنەوەی زاراوەکان:زمانی کوردی بەهۆی فاکتەری جیۆپۆلەتیک و دابەشکاریی سیاسییەوە خاوەنی چەندین زاراوەی جیاوازە. ئەم جۆرە کۆنگرە ئەکادیمیانە دەقێکی زانستی پێکدەهێنن بۆ دۆزینەوەی خاڵە هاوبەشەکان و کارکردن لەسەر زمانێکی ستانداردی ئەکادیمی کە لە ناوەندە فەرمییەکاندا بەکاربێت. ئەمەش پێویستی بە داڕشتنی سیستمێکی مۆدێرنی فەرهەنگنووسی و یەکخستنی ڕێنووسە جیاوازەکان هەیە.
٣.بەدەستهێنانی ددانپێدانانی نێودەوڵەتی:کاتێک دامەزراوەیەکی فەرمی بە ناوی فیدراسیۆنی نێودەوڵەتی زمانی کوردی کارەکانی دەستپێدەکات، ئاسانتر دەتوانێت لەگەڵ ڕێکخراوەکانی وەک یوونسکۆ (UNESCO) و زانکۆ جیهانییەکان دیالۆگ بکات بۆ ناساندنی زیاتری زمان و ئەدەبیاتی کوردی وەک زمانێکی زیندووی جیهانی، و دابینکردنی پاڵپشتی یاسایی بۆ خوێندنی زمانی کوردی لە ناوەندە فەرمییەکانی دەرەوەدا.
دەستکەوتە سەرەکییەکان
ئەم کۆنگرەیە نیشانەیەکی ڕوونی پەرەسەندنی هۆشیاریی نەتەوەیی و ئەکادیمی کوردە لە سەدەی بیست ویەکەمدا. لە گرنگترین دەرەنجامەکانی ئەم هەنگاوە:
دامەزراندنی تۆڕێکی جیهانی: دروستکردنی پلاتفۆرمێکی نێودەوڵەتی بۆ بەستنەوەی پسپۆڕانی زمان، نووسەران، وەرگێڕان و ئەکادیمیستانی کورد لە سەرتاسەری جیهان کە پێشتر بەشێوەی پەرشوبڵاو کاریان دەکرد.
دیمۆکراتیزەکردنی گوتاری زمانەوانی: گواستنەوەی پرسی زمان لە چوارچێوەی سیاسی و ناوچەیی تەسکەوە بۆ کایەیەکی کراوەی زانستی و نێودەوڵەتی کە توانای بەرگری یاسایی لە مافە زمانەوانییەکانی گەلی کوردی هەبێت لە هەموو پارچەکانی کوردستان.
داڕشتنی ستراتیژی دیجیتاڵی: هاندانی توێژینەوە زانستییەکان بۆ گونجاندنی زمانی کوردی لەگەڵ تەکنەلۆژیای سەردەم، لەوانە ژیریی دەستکرد،پەرەپێدانی سیستمەکانی وەرگێڕانی ئۆتۆماتیکی و دەوڵەمەندکردنی فۆنت و کیبۆردە ستانداردەکان.
ڕاسپاردەکان بۆ داهاتووی فیدراسیۆنەکە
بۆ ئەوەی ئەم کۆنگرەیە وەک دەستکەوتێکی کاتی نەمێنێتەوە و ببێتە بزوێنەرێکی بەردەوامی پەرەسەندنی زمانەوانی، پێویستە ئەم ڕاسپاردانە جێبەجێ بکرێن:
پەرەپێدانی پڕۆگرامی خوێندنی یەکگرتوو:پێویستە لێژنەیەکی ئەکادیمی تایبەتمەند دابمەزرێت بۆ داڕشتنی کتێب و پڕۆگرامی خوێندنی مۆدێرن کە گونجاو بن لەگەڵ سیستمی پەروەردەیی وڵاتانی ئەوروپی، تا لە قوتابخانە کوردییەکانی دەرەوەدا جێبەجێ بکرێن.
دروستکردنی ئەکادیمیایەکی دیجیتاڵی: دامەزراندنی پلاتفۆرمێکی ئەلیکترۆنی جیهانی بۆ فێربوونی زمانی کوردی لە دوورەوە (E-learning)، کە سوود لە نوێترین تەکنەلۆژیاکانی فێربوونی زمان وەربگرێت و بگاتە دەستی هەموو منداڵێکی کورد لە تاراوگە.
پتهوکردنی پەیوەندی لەگەڵ زانکۆکان: بەستنی ڕێککەوتننامەی زانستی لە نێوان فیدراسیۆنەکە و بەشەکانی ڕۆژهەڵاتناسی و زمانەوانی لە زانکۆ ناودارەکانی جیهان، بۆ پشتگیریکردنی نامەکانی ماستەر و دکتۆرا کە لەسەر زمانی کوردی دەنووسرێن.
کۆنگرەی فیدراسیۆنی نێودەوڵەتی زمانی کوردی لە ئەڵمانیا،بەردی بناغەی قۆناغێکی نوێیە لە پاراستنی شوناسی نەتەوەیی. مێژوو دەریخستووە کە هێزی گەلان لە توانای پاراستنی زمانیاندا کورت دەبێتەوە؛ بۆیە، سەرکەوتنی ئەم فیدراسیۆنە ئەرکێکی نەتەوەیی و ئەکادیمی هاوبەشە کە دەبێت بەردەوامی پێبدرێت.
سەرچاوەکان
www.institutkurde.org
www.kurdishstudiesnetwork.org