سەردار ئەکرەم -بەریتانیا
بەشی کۆتایی
بەدەم ڕێگایە ڕاجا وتی لە دڵی باشووری هیندستان، لە ویلایەتی کارناتاکا، سینەمایەک گەشەی کردووە کە بە ناوی «سانداڵوود» یان «چانداناڤانا» ناسراوە. ئەم ناوە لە دارە بۆن خۆشەکانی سانداڵەوە هاتووە کە کارناتاکا پێی ناسراوە، هەمان شێوازە کە بۆلیوود و تۆلیوود و کۆلیوود ناویان لێنراوە. بەڵام سانداڵوود تەنها ناوێکی بازرگانی نییە؛ ئەو سینەمایە ڕەنگدانەوەی ڕۆحی گەلی کانادایە، مێژوو و ئەدەب و فۆلکلۆر و خەباتی کۆمەڵایەتی. لەم باسەدادەچینە ناو قووڵایی مێژووی سەرهەڵدان و گەشەسەندنی ئەم پیشەسازییە، لە سەرەتای سەدەی بیستەمەوە تا ئەو سەرکەوتنە نیشتمانی و جیهانیانەی کە لەم ساڵانەی دواییدا بەدەستی هێناوە.
ڕەگەکانی سینەمای کانادا لە شانۆ و نەریتی یەکشەگانا و دراما ناوخۆییەکانەوە سەریان هەڵدا. لە سەرەتای ساڵانی سیەکاندا، کە هێشتا فیلمی بێدەنگ باو بوو، هەوڵە سەرەتاییەکان دەستی پێکرد. یەکێک لە گرنگترین کەسایەتییەکان گوبی ڤیراننا بوو، کە کۆمپانیای شانۆی خۆی دامەزراند و دواتر کۆمپانیای فیلمی گوبی-کارناتاکا لە ساڵی ١٩٣٠ دامەزراند. فیلمە بێدەنگەکان وەک «هیس لۆڤ ئەفێر» (١٩٣١) بە یارمەتی تەکنیکی بیانی دروست کران. بەڵام گۆڕانکاری ڕاستەقینە لە ساڵی ١٩٣٤ ڕوویدا، کاتێک یەکەم فیلمی دەنگدار بە زمانی کانادا بە ناوی «ساتی سولوچانا» بڵاوکرایەوە. ئەم فیلمە، بە دەرهێنەری ی. ڤی. ڕاو و بەرهەمهێنەری چامانلال دونگاجی، لەسەر بنەمای چیرۆکێکی ئەفسانەیی لە ڕامایانا دروستکرابوو. سوبباییا نایدو و تریپورامبا ڕۆڵی سەرەکیان تێدا گێڕا. فیلمەکە لە کۆلهاپور و چێنای تۆمارکرا، چونکە کارناتاکا هێشتا ستۆدیۆی پێویستی نەبوو. لە ٣ی ئازاری ١٩٣٤ لە هۆڵی پاراماونت لە بەنگاڵور پێشکەش کرا و دەرگایەکی نوێی بۆ سینەمای کانادا کردەوە. دواتر «بەکتا دهروا» وەک دووەم فیلمی دەنگدار هات.
ساڵانی چل و پەنجاکان قۆناغی دامەزراندن بوو. هۆناپا بەگاڤاتار و بی. ئێس. ڕانگا فیلمە گرنگەکانیان بەرهەم هێنا. بەڵام ڕووداوی گەورە لە ساڵی ١٩٥٤ ڕوویدا، کاتێک فیلمی «بێدارا کانپا» بڵاوکرایەوە. ئەم فیلمە، بە دەرهێنەری ئێچ. ئێل. ئێن. سیما و بەشداری گوبی ڤیراننا و ئەی. ڤی. مێیاپان، یەکەم فیلمی کانادا بوو کە ٣٦٥ ڕۆژ لە هۆڵەکاندا مایەوە و خەڵاتی نیشتمانی فیلمی بەدەستهێنا. لەم فیلمەدا ئەکتەرێکی گەنج بە ناوی موتوراجو، کە دواتر بە دکتۆر ڕاجکومار ناسرا، دەرکەوت. ڕاجکومار کە لە تەمەنی هەشت ساڵییەوە لە کۆمپانیای شانۆی گوبی ڤیراننا کاری دەکرد، بوو بە هێمای سینەمای کانادا. ئەو نەک تەنها ئەکتەر بوو، بەڵکو بوو بە «ناتا سارڤابهاوما» و «ئەناڤرو»، کەسییەتێک کە سینەمای کانادای لەگەڵ ناسنامەی فەرهەنگی کارناتاکا گرێدا.
قۆناغی زێڕین لە حەفتاکان و هەشتاکاندا هات. ئەم سەردەمە بە دەرهێنەرانی وەک پوتانا کانەگال ناسرا، کە فیلمەکانی وەک «بێلی مۆدا»، «گێجێ پوجێ» و «ناگاراهەڤو» تێکەڵەیەک بوون لە درامای کۆمەڵایەتی و ئەدەبی. لە هەمان کاتدا سینەمای هاوتەریب (پەرەلێل سینەما) سەری هەڵدا. فیلمی «سامسکارا» (١٩٧٠) بە دەرهێنەری پاتابھیراما ڕێدی و لەسەر بنەمای ڕۆمانی یو. ئاڕ. ئەنانتامورپی، خەڵاتی نیشتمانی بەدەستهێنا و دەرگای سینەمای هونەری کردەوە. گیریش کارناد، گیریش کاساراڤالی، بی. ڤی. کارانت و تی. ئێس. ناگابهارانا فیلمەکانی وەک «چۆمانا دودی»، «غاتاشرادها» و «ڤامشا ڤریکشا»یان دروستکرد، کە باسی کێشەی کاست، هەژاری و ژیانی گوندەکانیان دەکرد. لەم سەردەمەدا ڤیشنوڤاردان، ئەمبارێش و شانکار ناگ وەک ئەستێرە نوێیەکان دەرکەوتن. سینەمای کانادا لەم قۆناغەدا نەک تەنها لە کارناتاکا، بەڵکو لە ئاستی نیشتمانیدا ناوبانگی پەیدا کرد.
لە نەوەدەکان و سەرەتای هەزارەی نوێدا، گۆڕانکاری تەکنیکی و بازرگانی ڕوویدا. فیلمەکانی ڕاڤیچاندران، شێڤاراجکومار و پونیت ڕاجکومار بینەرانی نوێیان ڕاکێشا. بەڵام گەورەترین گۆڕانکاری لە ساڵانی دووەمی دەیەی دووەمدا هات. فیلمی «کەی جی ئێف: چەپتەر ١» (٢٠١٨) و «کەی جی ئێف: چەپتەر ٢» (٢٠٢٢) بە دەرهێنەری پراشانت نیل و ئەستێرەیی یاش، سینەمای کانادایان کرد بە دیاردەیەکی نیشتمانی. ئەم فیلمانە لە سەرانسەری هیندستان و دەرەوەدا سەرکەوتنیان بەدەستهێنا. دواتر «کانتارا» (٢٠٢٢) بە دەرهێنەری ریشاب شێتی، کە تێکەڵەیەک بوو لە فۆلکلۆر و باوەڕی ناوخۆیی، بوو بە دیاردەیەکی کولتووری و بازرگانی. فیلمەکانی وەک «٧٧٧ چارلی» و «ڤیکرانت ڕۆنا»ش سەلماندیان کە سانداڵوود توانای گێڕانەوەی چیرۆکی جیاواز و کوالیتی بەرزی هەیە.
ئەمڕۆ سانداڵوود ساڵانە زیاتر لە دوو سەد فیلم بەرهەم دەهێنێت. لە بەنگاڵور، لە ناوچەی گاندیناگار، ستۆدیۆ و کۆمپانیاکان چالاکن. سینەماکە هێشتا پەیوەندی قووڵی بە ئەدەبی کانادا و نەریتی شانۆیەوە هەیە. دەرهێنەرانی نوێ وەک ڕاکشیت شێتی و ئەکتەرانی وەک سودێپ و یاش درێژە بەم ڕێگایە دەدەن. سەرەڕای کێبڕکێی فیلمە دوبلاژکراوەکان و گۆڕانکاری بازاڕ، سانداڵوود توانیویەتی ناسنامەی خۆی بپارێزێت.
بۆیە دەتوانین بڵێین، مێژووی سانداڵوود چیرۆکی بەرگەگرتن و داهێنانە. لە فیلمێکی ئەفسانەیی ساڵی ١٩٣٤ەوە تا فیلمە گەورەکانی ئەم سەردەمە، سینەمای کانادا نیشانی داوە کە چۆن زمان و فەرهەنگێکی ناوچەیی دەتوانێت ببێتە دەنگێکی نیشتمانی و جیهانی. ئەم سینەمایە هێشتا لە گەشەسەندندایە و چیرۆکەکانی داهاتووی هێشتا نەگوتراون.
لەکۆتایی ڕاجاوتی ئەوەمێژووی سینەمای هیندستان بوو هیوادارجێگای سوودبێت،
وەمنیش پرسارێکی خێرام لێکردوە ووتم پێت باشە بڵاوی کەمەوە لەبڵاوکراوەکانی وڵاتەکەی خۆم ئەویش وتی بەخۆشحاڵیەوە، ئینجا هەربەدەم قسەکردنەوتاکۆتای کۆڵانەکەدواتر لێک جیابووینەوە هەریەکمان بەرەو شوێنی حەوانەوەی خۆمان ڕۆیشتین.