سەردارئەکرەم ـ بەریتانیا
تێکستی شانۆیی مرۆڤ و سوپەرمان؛ کاتێک فەلسەفەی پەرەسەندن و هێزی ژیان لە تێکستێکی شانۆییدا یەکانگیر دەبن
جۆرج بێرنارد شۆ، ئەو نووسەرە بلیمەتەی کە بە قووڵی تێڕوانینەکانی بۆ مرۆڤایەتی و کۆمەڵگا گۆڕی، لە یەکێک لە بەناوبانگترین بەرهەمەکانیدا بە ناوی “مرۆڤ و سوپەرمان”، دەروازەیەکی نوێی بۆ تێگەیشتن لە بوون و پەرەسەندن کردەوە. ئەم تێکستە شانۆییە کە لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا بڵاوکرایەوە، تەنها چیرۆکێکی سادەی سەر ستەیج نییە، بەڵکو گەشتێکی فەلسەفی قووڵە بۆ نێو ناخی مرۆڤ و ئەو هێزە شاراوەیەی کە ژیان بەرەو پێشەوە دەبات.
شۆ لەم بەرهەمەدا چەمکی “هێزی ژیان” وەک بزوێنەری سەرەکی گەردوون دەخاتە ڕوو، کە تێیدا مرۆڤایەتی بەردەوام لە هەوڵی گەیشتن بە ئاستێکی باڵاترە کە ئەو ناوی لێ ناوە “سوپەرمان”. ئەم سوپەرمانە لای نووسەر، بوونەوەرێکی خاوەن عەقڵ و ئەخلاقی باڵایە کە لە کۆتوبەندە باوەکانی کۆمەڵگا ڕزگاری بووە و بە هۆشیارییەوە بەرەو داهاتوو هەنگاو دەنێت. پەیامی سەرەکی نووسەر لەم تێکستەدا لەوەدا کورت دەبێتەوە کە پەرەسەندنی مرۆڤ تەنها پرۆسەیەکی بایۆلۆژی ڕووت نییە، بەڵکو ئەرکێکی فکری و ئەخلاقییە. شۆ پێی وایە کە مرۆڤایەتی دەبێت بە ئاگا بێت لەو هێزە گەورەیەی کە لە ناخیدایە و بەکاری بهێنێت بۆ خوڵقاندنی نەوەیەکی باشتر و ژیرتر. یەکێک لە لایەنە هەرە سەرنجڕاکێشەکانی ئەم وتارە فەلسەفییە، پێچەوانەکردنەوەی ڕۆڵە نەریتییەکانی نێوان ژن و پیاوە لە پرۆسەی گەڕان بەدوای هاوبەشی ژیاندا. نووسەر نیشانی دەدات کە ژن وەک نوێنەری سەرەکی “هێزی ژیان”، خاوەنی ئیرادەیەکی بەهێزە بۆ پاراستن و پەرەپێدانی ڕەگەزی مرۆڤ، و زۆرجار ئەوە ژنە کە بە زیرەکی و لێهاتووییەوە ڕێڕەوی ژیان دیاری دەکات، نەک وەک ئەوەی لە نەریتە باوەکاندا وێنا دەکرێت. لە یەکێک لە دیالۆگە پڕ مانا و کاریگەرەکانی ناو شانۆنامەکەدا، جۆن تانەر بە ڕاشکاوی ڕوو لە ئان دەکات و دەڵێت: “هێزی ژیان لە ناوی تۆدا دەجووڵێت، تۆ تەنها ئامرازێکی بۆ مەبەستێکی گەورەتر، تۆ هەوڵ دەدەیت من ڕاو بکەیت نەک لەبەر ئەوەی منت خۆش دەوێت، بەڵکو لەبەر ئەوەی سروشت دەیەوێت لە ڕێگەی ئێمەوە سوپەرمان بخوڵقێنێت. ” ئەم وتەیە گوزارشت لەو ململانێیە دەکات کە لە نێوان ویستی تاکەکەسی و پاڵنەرە گەردوونییەکاندا هەیە. تانەر کەسایەتییەکی شۆڕشگێڕە و هەمیشە دەڵێت:
_ “مرۆڤی ژیر خۆی لەگەڵ جیهاندا دەگونجێنێت، بەڵام مرۆڤی ناژیر سوورە لەسەر ئەوەی جیهان لەگەڵ خۆیدا بگونجێنێت، کەواتە هەموو پێشکەوتنەکان بەندە بە مرۆڤە ناژیرەکانەوە.”
ئەمە نیشاندەری ئەوەیە کە شۆ چۆن هانی گۆڕانکاری و یاخیبوون دەدات لە پێناو پێشکەوتندا. لە قووڵایی ئەم تێکستەدا، شۆ ڕەخنەیەکی توند لە دووڕوویی کۆمەڵایەتی و بەها چەقبەستووەکانی سەردەمی خۆی دەگرێت. ئەو لە ڕێگەی کارەکتەرەکانییەوە، مشتومڕێکی فکری گەورە لەسەر چەمکەکانی وەک هاوسەرگیری، ئەخلاق، و ئایین دروست دەکات. بە تایبەتی لەو بەشە خەیاڵییەی کە تێیدا گفتوگۆ لە نێوان دۆن خوان و شەیتاندا ڕوودەدات، نووسەر بە ڕاشکاوی باس لەوە دەکات کە دۆزەخی ڕاستەقینە بریتییە لە ژیانێکی بێ ئامانج و غەرقبوون لە چێژە کاتییەکاندا. دۆن خوان لەوێدا دەڵێت:
ـ “دۆزەخ شوێنی ئەو کەسانەیە کە تەنها بەدوای دڵخۆشییە کاتییەکاندا دەگەڕێن، بەڵام بەهەشت بۆ ئەو عەقڵانەیە کە دەیانەوێت تێبگەن و گەشە بکەن.”
ئەم تێڕوانینە ڕادیکاڵە بۆ ژیان، بینەر و خوێنەر ناچار دەکات کە دووبارە پێناسەی خۆی و ئامانجەکانی لەم گەردوونەدا بکاتەوە. بێرنارد شۆ دەیەوێت پێمان بڵێت کە مرۆڤ تەنها کاتێک دەگاتە پلەی سوپەرمان کە بتوانێت بەسەر لاوازییەکانی خۆیدا زاڵ بێت و بەرپرسیارێتی پەرەسەندنی جیهان بگرێتە ئەستۆ. ئەو جەخت لەوە دەکاتەوە کە هێزی ژیان هەمیشە لە کاردایە و مرۆڤایەتی بەرەو ئاسۆیەکی ڕوونتر دەبات، بە مەرجێک مرۆڤەکان ئامادەبن لە قاڵبە تەسکەکانی بیرکردنەوە بێنە دەرەوە. ئەم شاکارە ئەدەبییە وەک ئاوێنەیەک وایە کە تێیدا مرۆڤ دەتوانێت ڕاستی خۆی و ئەو توانستە بێسنوورانە ببینێت کە بۆ گۆڕینی داهاتوو هەیەتی. “مرۆڤ و سوپەرمان” بانگەوازێکی هەمیشەیی نووسەرە بۆ ئەوەی مرۆڤ ببێتە ئاغای چارەنووسی خۆی و بەردەوام لە هەوڵی تێپەڕاندنی سنوورەکانی ئێستادا بێت بۆ گەیشتن بەو باڵاییەی کە شایستەی ڕەگەزی مرۆڤە.