شۆڕش عەزیز سورمێ
کۆبوونەوەی ساڵانەی کۆنفرانسە ئاسایشەوانییەکەی میونشن دیدگا ناکۆکەکانی ڕۆژئاوای ئاشکرا کرد. لە کاتێکدا ڕوبیۆ داوای کرد ئەوروپا یارمەتی ڕزگارکردنی ڕۆژئاوا بدات وەک شارستانییەتێکی هاوبەش، کایا کاڵاس پێشنیاری کرد کە ئەوروپا پێویستی بە ڕزگارکردن نییە.
لە کۆبوونەوەی ساڵانەدا شاندە دیپلۆماسییە باڵاکانی ئەمریکا و ئۆکراین و ئەوروپای کۆکردەوە و تیشکیان خستە سەر پەیوەندییەکانی دەرەوەی ئەتڵەسی. لە کۆبوونەوەی سێ ڕۆژەدا تیشک خرایە سەر دوو دیدگای دژبەیەک بۆ ڕۆژئاوا، کە نوێنەرایەتی چی دەکات و بەهاکانی.
مارکۆ ڕوبیۆ وەزیری دەرەوەی ئەمریکا داوای کرد ئەوروپا هاوکاری بکات لە ڕزگارکردنی ڕۆژئاوا وەک شارستانییەتێکی هاوبەش، لە بەرامبەردا کایا کاڵاس سەرۆکی دیپلۆماسی ئەوروپا وەڵامی دایەوە و وتی یەکیەتیی ئەوروپا پێویستی بە پاشەکەوتکردن نییە. لەلایەکی دیکەوە، سەرۆک ڤۆلۆدیمیر زێلێنسکی داوای لە ئەوروپییەکان کردووە لەسەر وادەیەک ڕێک بکەون بۆ ئەوەی ئۆکراین “لە ڕووی تەکنیکییەوە ئامادە بێت” بۆ ئەوەی ساڵی ٢٠٢٧ پەیوەندی بەو بلۆکەوە بکات.
یۆرۆنیوز گوێی لە وتارەکانی ئەو سەرکردە و وەزیرانی جیهان گرت کە هاتنە سەر شانۆ بۆ ئەوەی ئاماژە بەو شەش خالانە بدەن کە لە کۆنفرانسی ئەم سال ئەماژەی پێکرا جێبەجێ بکرێن.
ڕوبیۆ: “ئەمریکا هیچ بەرژەوەندییەکی نییە لە سەرپەرشتیارێکی بەئەدەب و ڕێکوپێک.”
مارکۆ ڕوبیۆ، وەزیری دەرەوەی ئەمریکا ڕۆژی شەممە وتی: ئێمە نامانەوێت هاوپەیمانان دۆخی ئێستا ئەقڵانی بکەن، لەبری ئەوەی حساب بەو شتانە بکەن کە پێویستە بۆ چاککردنەوەی، چونکە ئێمە لە ئەمریکا هیچ بەرژەوەندییەکمان نییە کە پارێزەرێکی بەئەدەب و ڕێکوپێک بین لە دابەزینی بەڕێوەبەردراوی ڕۆژئاوا.
کۆنتێکستەکە: سەرکردەکانی ئەوروپا پێش وتارەکەی ڕوبیۆ هەناسەیان ڕاگرت، بە هیوای دووبارەبوونەوەی هێرشە توندەکەی ساڵی ڕابردوو بۆ سەر کیشوەرەکە، کە لە هەمان شوێن لەلایەن جێگری سەرۆک جەی دی ڤانسەوە پێشکەش کرا و، لەکاتێکدا گرژییەکان لە ئاستێکی بەرزدا ماونەتەوە دوای هەڕەشەکانی ئەم دواییەی سەرۆکی ئەمریکا بۆ دەستبەسەرداگرتنی زۆرەملێ کۆنترۆڵی گرینلاند.
هەرچەندە ڕوبیۆ تۆنێکی نەرمتری لە ڤانس گرتەبەر، بەڵام پەیامەکەی وەک یەک بوو: ڕۆژئاوا بە هەڵبژاردن ڕووبەڕووی دابەزینی مەدەنی دەبێتەوە، بەهۆی سیاسەتە خراپەکان لە هەمبەر پیس بوونی کەشوهەوا و کۆچی بەکۆمەڵەوە سەرچاوە دەگرن، ئەوەش پێویستی بە پێداچوونەوە هەیە.
بانگەوازەکەی ڕوبیۆ بۆ یەکگرتنی ئەوروپییەکان لەگەڵ ئەمریکا جیاواز بوو، واشنتۆنی بە “کچی ئەوروپا” وەسف کرد و جەختی لەوە کردەوە کە چارەنووسی “لەگەڵ ئەوروپادا” تێکەڵاوە و هەمیشەش دەبێت”.
ئورسولا ڤۆن دێر لاین، سەرۆکی کۆمیسیۆنی ئەوروپا، دوای بیستنی وتارەکەی ڕوبیۆ، ڕایگەیاند “زۆر دڵنیا بوومەوە” سەبارەت بە پەیوەندییەکانی لەگەڵ ئەمریکا.
نوێنەری باڵای کاڵاس گێڕانەوەی یەکیەتیی ئەوروپای ڕەت کردەوە کە پێویستی بە ڕزگارکردنە.
ئاماژەی بەوەشکرد، بەپێچەوانەی ئەوەی کە ڕەنگە هەندێک بڵێن، ئەوروپایەکی خۆبەزلزان و خراپەکار ڕووبەڕووی سڕینەوەی شارستانییەت نییە، ئاماژەی بە بەڵگەنامەیەکی مشتومڕاوی ستراتیژی ئاسایشی نیشتمانی ئەمریکا کرد کە ساڵی ڕابردوو بڵاوکرایەوە، کە داوای گۆڕینی ئاراستەی سیاسەتە سەرەکییەکان دەکات، لە کەشوهەواوە بۆ کۆچکردن.
زێلێنسکی: ئامادەنەبوونی ئەوروپا لە دانوستانەکانی ئاشتی “هەڵەیەکی گەورەیە”.
ڤۆلۆدیمیر زێلێنسکی، سەرۆکی ئۆکراین ڕۆژی شەممە ڕایگەیاند، “ئەوروپا بە کردەوە لەسەر مێزەکە ئامادە نییە. بە بڕوای من ئەمە هەڵەیەکی گەورەیە. وە ئەوە ئێمەین، باوەڕم وایە، ئێمەی ئۆکراینییەکان، کە هەوڵ دەدەین ئەوروپا بە تەواوی بخەینە ناو پرۆسەکەوە، بۆ ئەوەی بەرژەوەندی و دەنگی ئەوروپا لەبەرچاو بگیرێت. ئەمە زۆر گرنگە”.
کۆنتێکستەکە: ئەوروپا لە دانوستانەکانی ئاشتی دوورخرایەوە کە ساڵی ڕابردوو دەستیپێکرد، دوای ئەوەی ترەمپ پەیوەندییەکانی واشنتۆنی لەگەڵ مۆسکۆ نوێکردەوە. دانوستانە دووقۆڵییەکانی نێوان ئۆکراین و ڕووسیا لە لایەن ئەمریکاوە لە شوێنەکانی دوور لە ئەوروپا بە نێوەندگیری دەکرێت.
ئەمە لە کاتێکدایە کە ئێستا وڵاتانی ئەوروپی گەورەترین بەخشەری هاوکاری سەربازی و دارایین بۆ ئۆکراین و چاوەڕوان دەکرێت دوای ئاگربەست بارگرانی گەرەنتییە ئەمنییەکان لە ئەستۆ بگرن- تەنانەت ئەگەر داوای وەستانی پشتەوەی ئەمریکاش بکەن.
دانوستانەکان لە ئەوروپا بۆ دانانی نێردەی تایبەت بۆ دانوستانەکان نزیکەی ساڵێکە بەردەوامە، بەڵام پێدەچێت هیچ پێشەنگێکی ڕوون نەبێت. ئیمانوێل ماکرۆن سەرۆکی فەرەنسا لەم دواییانەدا هەوڵی دا پەیوەندییەکانی لەگەڵ مۆسکۆ نوێ بکاتەوە بە ناردنی دیپلۆماتکاری باڵای خۆی بۆ ڕووسیا.
کۆبوونەوەکە ئەنجامێکی کەمی لێ کەوتەوە.
بەڵام وەک سەرۆکی لیتوانیا گیتاناس ناوسێدا لە کۆنفرانسێکدا لە میونشن ڕۆژی شەممە وتی، ئەم هەوڵانە گرنگییەکی کەمیان هەیە، چونکە “پۆتین ئامادە نییە قسەمان لەگەڵ بکات، واشنتۆنیش ئامادەیە ڕێگە بدات ئەوە ڕووبدات”.
زێلێنسکی هەمان شت بە ڕۆژنامەنووسانی وتووە و پێشنیاری کردووە کە پوتین هەوڵی دابەشکردن و بەڕێوەبردنی ئەوروپایەکی “زۆر هەماهەنگ” دەدات، هەرچەندە ستایشی ماکرۆنی کرد کە شەفافە سەبارەت بە دانوستانەکان و سروشتی ئەوان. سەرۆکی فەرەنسا لە کۆنفرانسە ئاسایشەوانییەکەی میونشن ڕایگەیاند کە ئەوروپا دەبێت بە تەواوی چوارچێوەی ئەمنی خۆی لە بەرامبەر ڕووسیایەکی شەڕانگێزدا دابڕێژێتەوە.