ترەمپ لە داڤۆس..گرینلاند و گرژییەکانی لەگەڵ یەکێتیی ئەورووپا لەسەر مێزە

شۆرش عەزیز سورمێ
بەهۆی لەکارکەوتنی کارەباوە وای کرد فڕۆکەی ئەیر فۆرس وان کە بڕیار بوو دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا هەڵبگرێت، بگەڕێتەوە بنکە، هەتا ترەمپ فڕۆکە بگۆڕێت و بەردەوام بێت لە گەشتەکەی بۆ سویسرا. ترەمپ و دەوروبەرەکەی لە بنکەی هاوبەشی ئەندرۆس فڕۆکەکانیان گۆڕی و دوای کەمیك، کاتژمێر 05:00 بە کاتی ناوەڕاستی ئەمریکا، نزیکەی دوو کاتژمێر و نیو، دیسان کەوتنەوە رێ.
بەیاننامەیەکی کۆشکەسپی بە “زۆربوونی وریایی” ناوی بردووە. بەڵام ڕووداوەکە ڕێگری نەکرد لە سەرۆکی ئەمریکا لە ناردنی پەیامەکانی لە ڕێگەی ئەکاونتی فەرمی پلاتفۆرمی (ترووس)ـە. سەرکۆمار نووسیویەتی “ئەمریکا نوێنەرایەتییەکی باشی دەبێت لە داڤۆس. خوا هەمووتان بەختەوەر بکات” و پێش ئەوەی سواری ئۆتۆمبێلەکە بێت، بە ڕۆژنامەنووسانی وتووە: “گەشتێکی سەرنجڕاکێش دەبێت. هیچ بیرۆکەیەکم نییە چی ڕوو دەدات”.
چاوەڕوان دەکرێت ترەمپ لە داڤۆس کۆبوونەوەی ڕووبەڕوو لەگەڵ سەرکردەکانی ئەوروپا بکات، چونکە خواستی ترەمپ بۆ لکاندنی گرینلاند هەڕەشەی پچڕانی هاوپەیمانی ترانس‌ئەتڵەس دەکات. سەرۆکی ئەمریکا پێداگرە لەسەر دەستخستنی گرینلاند کە دەوڵەمەندە بە کانزاکان و بە گرنگی دەزانێت بۆ ئاسایشی ئەمریکا و ناتۆ لە دژی ڕووسیا و چین، لە کاتێکدا توانەوەی سەهۆڵی جەمسەری باکوور ڕێگای نوێ دەکاتەوە و زلهێزەکان کێبڕکێ دەکەن بۆ سوودی ستراتیژی. ناوبراو بە هەڕەشەی سەپاندنی باجی نوێی تا 25% بەسەر هەشت وڵاتی ئەوروپایی بەهۆی پاڵپشتیکردنیان لە دانیمارک فشارەکانی زیاد کردووە، ئەمەش وای کردووە ئەوروپا پێشبینی تۆڵەسەندنەوە لە ئەمریکا بکات. دوێنێ لە داڤۆس، ئیمانوێل ماکرۆن هۆشداری دا لە هەوڵەکانی ئەمریکا بۆ “ملکەچکردنی ئەوروپا” و هەڕەشەکانی ئەمریکای بە “قبووڵنەکراو” ناو برد. ئەو سوێندی خوارد کە ڕووبەڕووی “قسەڵەکان” ببێتەوە، لە کاتێکدا یەکێتی ئەوروپا بەڵێنی وەڵامدانەوەی “نەگۆڕ”ی دا. سەرۆکی فەرەنسا لەلایەن هاوتا ئەمریکاییەکەیەوە گاڵتەی پێ کرا، کە بە ئاشکرا پەیامێکی کورتی بڵاوکردەوە و پێشنیاری کۆبوونەوەی لووتکەی گروپی حەوتی لە پاریس کرد و تیشکی خستە سەر گرینلاند و ئۆکراین. ئۆرسولا ڤۆن دێر لاین سەرۆکی کۆمیسیۆنی ئەوروپا هۆشداری دا لەوەی ترەمپ خەریکە پەیوەندییەکانی ئەمریکا و یەکێتیی ئەوروپا لاواز دەکات. مارک کارنی، سەرۆکوەزیرانی کەنەدا، کە کار بۆ کەمکردنەوەی پشتبەستنی وڵاتەکەی بە واشنتۆن لەو کاتەوەی دۆناڵد ترەمپ داوای کرد کە کەنەدا ببێتە 51ـەمین ویلایەتی ئەمەریکا، دەستخۆشییەکی وەستاوی لێ کرا بۆ هەڵوێستەکەی. کارنی لە کۆڕبەندەکەدا وتی: کەنەدا بە توندی پاڵپشتی دەکات لە گرینلاند و دانیمارک؛ ئاماژەی بەوەش کردووە، “دەبێت زلهێزە مامناوەندەکان پێکەوە مامەڵە بکەن، چونکە ئەگەر لەسەر مێزەکە نەبین، ئەوا لە منیوداین”.
بەگوێرەی کۆشکەسپی، دۆناڵد ترەمپ بەنیازە وتارەکەی داڤۆس لەسەر ئابووریی ئەمریکا چڕ بکاتەوە، کە ڕووبەڕووی بەرزبوونەوەی تێچووی ژیان بووەتەوە کە هەڕەشە لە پارتی کۆمارییەکان دەکات لەگەڵ نزیکبوونەوەی هەڵبژاردنی بەراییەکانی ناوەڕاستی ئەم مانگە. بەڵام بە ناچاری باسی گرینلاند دەکرێت.