ئامادە کردن و وەرگێڕان: شێرکۆ حەبیب
بەشی نۆیەم و کۆتای
ئەم بەڵگەنامانەم لە ئینگلیزی وەرگێراوە بۆ عەرەبی و چاپکراوە، لێرەدا لە رێگای رۆژنامەی هەولێری ئازیز بە کوردی بڵاوی دەکەینەوە و دەیخەینە بەر دیدی خوێندەوارانی بەرێز.
نووسین لەسەر دەڤەری بارزان و بارزانییەکان ئاسان نییە. بارزان لە دوای بزووتنەوەی نەمر شێخ عەبدولسەلام بارزانییەوە سەرچاوەی خەبات و قوربانیدان، و قوتابخانەی نیشتمانپەروەری و لانەی شێرە. پیاو و قارەمانەکانی نادادپەروەری و ستەمکارییان ڕەتکردەوە و لانکەی شۆڕشەکان و سەرکەوتنە بۆ ستەملێکراوان. تەحەدای هەموو ستەمکارانی کرد بۆ ژیانێکی شکۆمەندانە و بناغەکانی پێکەوەژیان و برایەتی دامەزرێنن.
ئەم بەڵگەنامانە گرنگی بارزان و هەوڵی حکومەتەکان، نەک تەنها عێراقی، بەڵکو ئێرانی و تورکی و بەریتانیا بۆ کۆنترۆڵکردنی بارزان و سەرکردەکانی ئاشکرا دەکەن. بەڵام خۆڕاگریی بارزان و پیاوەکانی بەهێزتر لە پیلانگێڕی و نیازە خراپەکانی ئەو حکوومەتانەی سەلماند.
ئەم بەڵگەنامانەی لەم کتێبەدا هاتووە، ئیرادەی سەرکردەکانی بارزان بۆ بەرقەرارکردنی ئارامی و ئاسایش لە ناوچەکەدا دەردەخەن. هەروەها دەرخەری ئازایەتی بارزانییەکان و رووبەڕوو بوونەوەی حکومەتەکانی چوار وڵات و چۆن مستەفا بارزانی نەمر و هەڤاڵاکانی بە شایستەیی و بە داستانێکی قارەمانانەی بێهاوتای گەیشتنە سنوورەکانی یەکێتی سۆڤیەتی پێشوو.
هەروەها بەڵگەنامەکان باس لە ڕۆڵی بارزانی نەمر دەکەن لە ڕاگەیاندنی یەکەمین کۆماری کوردی لە ساڵی ١٩٤٦ کە ناوی کۆماری کوردستانی لێنرا و مەهاباد پایتەختی بوو.
بارزان قوتابخانەی خۆشەویستی و نیشتمانپەروەری و لێبوردەیی و ڕێزگرتن و یەکسانی و هاوبەشی سەروەت و سامان و چاکسازی کۆمەڵایەتی و پاراستنی ژینگەیە.دەتوانین وانە و ئەخلاق لە خەبات و ئازایەتی بارزانییەکان لە مێژووی بارزانی وەربگرین.بەڕاستی قوتابخانەی خەبات و قوربانیدان و ئازایەتییە.هیوادارم توانیبێتمان بەشێکی بچووکی بارزانی بە خوێنەری بەڕێز بناسێنین.
ئەم تەلەگرامە نهێنی و تایبەتە و پێویستە لەلایەن وەرگری ڕێگەپێدراوەوە بهێڵرێتەوە و نەگوازرێتەوە.
لە تارانەوە بۆ وەزارەتی دەرەوە
Sie Le Rougetel
ژمارە ٦٩٦
١٧ی حوزەیرانی ١٩٤٧
لە خوارەوە ئەوەی لە تەورێزەوە لە تەلەگرامی ژمارە ١٤٧ لە ١٠ی حوزەیران وەرمانگرتووە
1- بەگوێرەی زانیاریەکان مەلا مستەفا ئێستا چووەتە ماکو بۆ ئەوەی پەیوەندی بە جەلالیەکانەوە بکات و دەوترێت ئەوانە زۆر هاوسۆزن لەگەڵدایە، و مەلا مستەفا ئەانەی لەگەڵیدان بە ٧٠٠ کەس مەزەندە دەکرێن.
2- 600 سەربازی لە تەورێزەوە ناردەاون بۆ گرتنەبەری ڕێوشوێن دژی بارزانی، هەروەها یەکەکانی ڕەزاییە و ماکۆ.
3- دەوترێت کاریگەری بەهێزی سۆڤیەت لەسەر جەلالییەکان و فارسەکان هەبووە، کە متمانەی پێ نەدەکرا.
ئەم تەلەگرامە نهێنی و تایبەتە و دەبێت لەلایەن وەرگری ڕێگەپێدراوەوە بهێڵرێتەوە و نەنێردرێت.
پۆلێنکردنی کابینە
لە تارانەوە بۆ وەزارەتی دەرەوە
Sie Le Rougetel
ژمارە ٧١٢
٢١ی حوزەیرانی ١٩٤٧
ئاماژە بە تەلەگرامی ژمارە ٦٩٦م
1- ئەمرۆ سەرۆکی ئەرکانی گشتی ئەم زانیاریانەی خوارەوەی گەیاندە یاریدەدەری هاوپەیمانی سەربازی
2- دوای شەڕ و پێکدادان لەگەڵ هێزەکانی فارس، مەلا مستەفا و شوێنکەوتووانی دوای ئەوەی لە ١٧ی حوزەیران گەمارۆدرابوون، توانیان لە دەستی سوپای فارس ڕزگاریان بێت و بە مەلەکردن لە ڕووباری ئاراس بەرەو باکووری ماکو رۆیشتن بۆ خاکی سۆڤیەت. ژمارەی ئەو کەسانەی ڕزگاریان بووە بە نزیکەی ٦٥٠ کەس مەزەندە دەکرێت کە مەلا مستەفا و ٦ ئەفسەری عێراقی تێدایە. پێش ئەوەی بپەڕنەوە ٤٠ هەزار گوللەی چەکی سووک و ٢٥٠ تفەنگ و ٤٠ دۆشکە جێ هێشت.
3- سەرۆکی ئەرکانی شاهانە ڕایگەیاند کە لەگەڵ گەیشتنیان بە دیوی ڕووسی ڕووباری ئاراس خۆیان ڕادەستی دەسەڵاتدارانی بەندەرێکی سنووری ڕووسیا کردووە و دواتر گواسترانەوە.
4- ئەگەر ئەم چیرۆکە ڕاست بێت، ئەگەری مەلا مستەفا مۆڵەتی پێشوەختەی وەرگرتبێت بۆ چوونە ناو خاکی سۆڤیەت لە ڕێگەی کونسوڵی سۆڤیەت لە ماکو.
5- وادیارە جەلالەیيەکان هاوکاری بارزانیەکانیان کردوە.
ئەم تەلەگرامە نهێنی و تایبەتە و دەبێت لەلایەن وەرگری ڕێگەپێدراوەوە بهێڵرێتەوە و نەنێردرێت.
پۆلێنکردنی کابینە
لە تارانەوە بۆ وەزارەتی دەرەوە
Sie Le Rougetel
ژمارە ٧٢٨
٢٧ی حوزەیرانی ١٩٤٧
ئاماژە بە تێلێگرامی تاران ١٥٩ی ٢٥ی حوزەیران کە ئاراستەی وەزارەتی دەرەوە کراوە
تەلەگرامی ژمارە ٧١٢تان کە ئاراستەی وەزارەتی دەرەوە کراوە
1- لێرە لە سەرچاوەیەکی سەربازی پلە بەرزەوە زانیم ئەو بەلەمە بچوکانەی ڕووسەکان لە ڕووباری ئاراس دابینیان کردبوو چاوەڕێی هاتنی مەلا مستەفا و شوێنکەوتووانی بوون. بەهۆی ڕاوەدوونانی گەرمی هێزەکانی فارس، زۆرێکیان ناچار بوون مەلە بکەن و هەموو شتێکیان لە دوای خۆیان بەجێهێشت.
2- ئێستا هەموو جەلالەین و کۆچەر و شکاک چەکەکانیان داماڵراون و تیمە سەربازییەکان بەدوای چەکی شاراوەدا دەگەڕێن.
3- سەربازانی فارس کە ژمارەیان چەند سەد کەس بوو، لە ٢٤ی ئایار، لە ڕێگای تاران لە ڕۆژئاوای کوردستانەوە گەیشتنە تەبرێز. پێدەچێت ئەو سەربازانە بن کە خزمەتەکەیان کۆتایی هاتبوو.
تکایە وەک لە تەلەگرامی ژمارە ٩ وەڵامی فەرمانگەی دەرەوە بدەنەوە.
کۆتایی
ئەم تەلەگرامە نهێنی و تایبەتە و دەبێت لەلایەن وەرگری ڕێگەپێدراوەوە بهێڵرێتەوە و نەنێردرێت.
Sie Le Rougetel
ژمارە ٧٥٤
٤ی تەمموزی ١٩٤٧
لە تارانەوە بۆ وەزارەتی دەرەوە
لە تەورێزەوە وەرگیراوە: بروسکەمان ژمارە ١٦٧ی ٤ی تەمموز
بروسکەمان ژمارە ١٥٩ی ٢٥ی حوزەیران
ژمارەیەک ئەفسەری سوپا لە تارانەوە گەیشتنە تاران بۆ لێکۆڵینەوە سەبارەت بە هەڵاتنی مەلا مستەفا و شوێنکەوتوانی بۆ ڕوسیا.
١٩ی حوزەیرانی ١٩٤٩
لە تارانەوە بۆ وەزارەتی دەرەوە
ئەم برۆسکە نهێنی و تایبەتە و دەبێت لەلایەن وەرگری ڕێگەپێدراوەوە بهێڵرێتەوە و نەنێردرێت.
Sie Le Rougetel
نهێنی
بروسکە ژمارە ٢٩ کە لە ١٩ی تەمووز ١٩٤٩ ئاراستەی کرماشان کراوە و بۆ تەورێز، وەڵامی وەزارەتی دەرەوە
بروسکەی ژمارە ٣١/٥٥ی ساڵی ١٩٤٨
حکوومەتی عێراق داوای کردووە، هەر زانیارییەکی دەستکەوتووە، سەبارەت بە جموجۆڵ مەلا مستەفا و شوێنکەوتە بارزانییەکانی، کە ئێستا لە یەکێتی سۆڤیەتن، هەروەها سەبارەت بە هەر جموجۆڵێکی دیکە لە فارس کە ڕەنگە کاریگەری لەسەر ئاسایشی کوردستانی عێراق هەبێت، پێبدرێت. حکومەتی جەنابی خاوەن شکۆ ڕەزامەندی دەربڕیوە لەسەر پێدانی هەر زانیارییەکی لەو جۆرە بە عێراقییەکان، بەمەرجێک ئەمە سازش لەسەر ئاشکراکردنە نهێنییە سەرەکییەکان نەکات.
تکایە بە وردی چاودێری ئەم جۆرە زانیاریانە بکەن و بۆم بنێرن بۆ گواستنەوە بۆ بەغدا.
باڵیۆزخانەی بەریتانیا
بەغداد
وەزارەتی دەرەوە/بەڕێوەبەرایەتی بەشی ڕۆژهەڵات
ژمارە 47/51/113
٢٦ی حوزەیرانی ١٩٤٧
لە ڕۆژنامەکان بڵاویان کردەوە کە چوار ئەفسەری کورد لە سوپای عێراق لە ١٩ی حوزەیران بە هەڵواسین لە سێدارە دراون بەهۆی بەشداریکردنیان لە ڕاپەڕینەکەی مەلا مستەفا بارزانی لە دژی حکومەتی عێراق.
لەسەر هەواڵی ئەو لەسێدارەدانانە خۆپیشاندانێکی بچووک لە شاری سلێمانی بەڕێوەچوو. جێگری کونسوڵی جەنابی خاوەن شکۆ لە کەرکوک ڕاپۆرتی دا، بەپێی ئاگاداری خۆی هیچ ڕووداوێک ڕووی نەداوە و تەرمەکان بۆ باکوور گواستراونەتەوە بۆ ناشتن. ڕاوێژکاری وەزارەتی ناوخۆ ئاگاداری کردینەوە کە هیچ ڕووداوێکی نەخوازیار لە کاتی پرسەکە رووی نەداوە.
ئەو کەسانە بە غیابی لەلایەن دادگای سەربازی هەولێرەوە لەگەڵ ژمارەیەک ئەفسەری هەڵاتووی تر و سەرکردەی بارزانی سزای لەسێدارەدانیان بەسەردا سەپێندرا و سەرجەمیان لە نیسانی ١٩٤٧دا بەبێ مەرج لەگەڵ هێزەکانی شێخ ئەحمەد بارزانی خۆیان ڕادەست کرد.
ئەم تەلەگرامە نهێنی و تایبەتە و پێویستە لەلایەن وەرگری ڕێگەپێدراوەوە بمێنێتەوە و نەنێرێت.
بەغدا بۆ وەزارەتی دەرەوە
سێر هـ.ماک
ژمارە ٣٩١
٢٩ی نیسانی ١٩٤٩
دووبارە/نووسینگەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست – قاهیرە
ئەنقەرە بۆ پاراستن
تاران بۆ پاراستن
مۆسکۆ بۆ پاراستنی سەلامەتی
نهێنی
ئاماژە بە تەلەگرامی وەزارەتی دەرەوە ژمارە ٣٩١ی ٢٩ی نیسان
1- یاداشتێکم لە حکومەتی عێراقەوە پێگەیشت کە تیایدا هاتووە حکومەتی عێراق نوێنەرانی خۆی لە ئەنقەرە و تاران ڕاسپاردووە کە داوا لەو حکومەتەتانە بکەن کە باوەڕپێکراون جارجارە هەر زانیارییەکیان پێیان بگات سەبارەت بە جموجۆڵ و مەبەستی مەلا مستەفا و شوێنکەوتووانی (کە ئێستا لە یەکێتی سۆڤیەتدایە)، هەروەها سەبارەت بە هەر جوڵانەوە و چالاکییەک لە تورکیا یان فارس کە کاریگەری لەسەر ئاسایشی کوردستانی عێراق هەبێت. لە کۆتایی یاداشتەکەدا داوا لەم باڵیۆزخانەیە دەکرێت کە هەر زانیارییەک کە پێی بگات بیداتە حکومەتی عێراق.
2- ئەگەر ئێوە ڕازی بن بە پێدانی ئەم زانیاریانە، پێویستە سوپاسی باڵیۆزەکانی جەنابی خاوەن شکۆ لە تاران و ئەنقەرە هەر ڕاپۆرتێکی پەیوەندیدار کە ڕەنگە پێیان بگات بۆم دووبارە بکەنەوە.
وەزارەتی دەرەوە، تکایە داواکارییەکە بنێرن بۆ مۆسکۆ.
باڵیۆزخانەی بەریتانیا
بەغداد
٢٠ی ئەیلول
49/44/85
فەرمی
باڵیۆزخانەی بەریتانیا
تاران
وەزارەتی دەرەوە لە ڕاپۆرتێک لەسەر کاریگەریی مەلا مستەفا لە پێکهێنانی حکومەت لە ئازەربایجان بە ناوی “حکومەتی ئازادی کوردستان” ئاگاداری کردینەوە. ڕاپۆرتەکە لە درێژەی قسەکانیدا باس لەوە دەکات کە تفلیسی وەک پایتەختی وڵاتەکەی گرتووە، کە ئەفسەرانی ڕووسیا مەشق و ڕاهێنان بە 5 هەزار چەکدار دەکەن. بارزانی بەم نزیکانە حکومەتی سەربەخۆ ڕادەگەیەنێت و ئاڵایەک دەگرێتەبەر کە هێشتا دیزاینەکەی دیاری نەکراوە.
ئێمە هیچ زانیارییەکی پشتیوانیمان نییە و گومانمان هەیە کە ڕاپۆرتەکە هیچ بنەمایەکی هەبێت. بە خۆشحاڵیەوە هەر زانیارییەک کە ئەم ڕاپۆرتە پشتڕاست بکاتەوە یان پووچەڵ بکاتەوە، پێمان بگات. ئێمە داوای ئەوەمان لە وەزارەتی دەرەوەی عێراق کردووە.
کۆپی ئەم نامەیەمان بۆ بەشی ڕۆژهەڵات لە وەزارەت و بۆ کەرکوکمان ناردووە.
دڵسۆزتان