ژیری دەستکرد و یەکسانی ڕەگەزی: ئاوێنەیەک بۆ ڕابردوو یان پردێک بۆ داهاتوویەکی دادپەروەر؟

لیا سەیفەدین
لە سەردەمێکدا دەژین کە ژیری دەستکرد تەنها ئامرازێکی تەکنیکی نییە، بەڵکو بووەتە بەشێکی دانەبڕاو لە بڕیارە چارەنووسسازەکانی ژیانی مرۆڤ؛ لە وەرگرتن لە کاردا تا دەگاتە سیستەمە پزیشکی و دادوەرییەکان.
ژیری دەستکرد دەتوانێت ببێتە ئامرازێکی بێوێنە بۆ بەدیهێنانی یەکسانی ڕەگەزی ئەگەر بە وریاییەوە مامەڵەی لەگەڵدا بکرێت. بۆ ئەوەی داهاتوویەکی دادپەروەرمان هەبێت، پێویستە “ڕەوشتی یەکسانی” بکرێتە بەشێکی سەرەکی لە پەرەپێدانی تەکنەلۆژیا. ئێمە پێویستمان بە سیستەمێکە کە نەک تەنها زیرەک بێت، بەڵکو پارێزەری مافەکان و یەکسانی نێوان ڕەگەزەکانیش بێت. تەکنەلۆژیا کاتێک دەگاتە لووتکەی سەرکەوتنی خۆی کە خزمەتی مرۆڤایەتی بکات بەبێ جیاکاری.
بەڵام پرسیارە جەوهەرییەکە لێرەدایە:
ئایا ژیری دەستکرد بێلایەنە؟ یان ئایا ئەم تەکنەلۆژیا نوێیە هەمان ئەو نایەکسانییە ڕەگەزییانە دووبارە دەکاتەوە کە بە درێژایی مێژوو لە کۆمەڵگەی مرۆڤایەتیدا هەبوون؟ پەیوەندی نێوان ژیری دەستکرد و یەکسانی ڕەگەزی پەیوەندییەکی ئاڵۆز و فرەڕەهەندە کە پێویستی بە وردبوونەوەیەکی قووڵ هەیە.
١. لایەنگیری لە داتا و تێکچوونی یەکسانی ڕەگەزی
ژیری دەستکرد لەسەر بنەمای ئەو داتایانە فێر دەبێت کە مرۆڤ بۆی دابین دەکات. ئەگەر ئەو داتایانەی کۆکراونەتەوە هەڵگری لایەنگیری بن و بنەماکانی یەکسانی ڕەگەزییان تێدا ڕەچاو نەکرابێت، ئەوا ژیری دەستکرد ئەو نایەکسانییانە چەسپاوتر دەکات. بۆ نموونە، ئەگەر ئەلگۆریتمێکی دامەزراندن لەسەر بنەمای زانیارییەکانی ١٠ ساڵی ڕابردووی کۆمپانیایەک مەشق پێ بکرێت کە تێیدا پیاوان لە پۆستە باڵاکاندا بوون، سیستەمەکە بە شێوەیەکی ئۆتۆماتیکی فێر دەبێت کە “پیاوبوون” نیشانەیەکە بۆ سەرکەوتنی پیشەیی. ئەمەش دەبێتە بەربەست لەبەردەم چەسپاندنی یەکسانی ڕەگەزی و ڕەنگە بەربژێرە ئافرەتە لێهاتووەکان دوور بخاتەوە.
٢. یاریدەدەرە دەنگییەکان و وێناکردنی نایەکسانی
ئەگەر سەرنج بدەین، زۆربەی یاریدەدەرە دەنگییە زیرەکەکان وەک (Siri, Alexa, Cortana) لە بنەڕەتدا بە دەنگێکی مێینە و بە ناوێکی مێینە داڕێژراون. ئەمە بە بێدەنگی ئەو وێنایە لە مێشکی بەکارهێنەردا جێگیر دەکات کە ئەرکی خزمەتگوزاری و وەڵامدانەوەی فەرمانەکان تەنها بۆ ڕەگەزێکی دیاریکراوە. ئەم جۆرە مۆدێلانە زیان بە هەوڵەکانی یەکسانی ڕەگەزی دەگەیەنن، چونکە بە ناڕاستەوخۆ ئەو چەقبەستووییە کۆمەڵایەتییە بەهێز دەکەن کە ئافرەت وەک بوونەوەرێکی “گوێڕایەڵ و خزمەتگوزار” دەبینێت.
٣. ناسینەوەی دەموچاو و دادپەروەری ڕەگەزی
لێکۆڵینەوەکان دەریانخستووە کە سیستەمەکانی ناسینەوەی دەموچاو کێشەی گەورەیان لەگەڵ یەکسانی ڕەگەزیدا هەیە. ئەم سیستەمانە لە ناسینەوەی پیاوانی سپیپێستدا زۆر وردن، بەڵام ڕێژەی هەڵەیان لە ناسینەوەی ئافرەت، بەتایبەتی ئافرەتی ڕەنگپێست، زۆر بەرزە. ئەمە مەترسییەکی گەورەیە بۆ سەر پرسی یەکسانی، چونکە بەکارهێنانی ئەم تەکنەلۆژیایە لە لایەن پۆلیس یان دەزگاکانی ئاسایشەوە، دەکرێت ببێتە هۆی تۆمەتبارکردنی ناڕەوای ئافرەتان تەنها بەهۆی هەڵەی ئەلگۆریتمەکانەوە.
٤. بازاڕی کار و مەودای نێوان ڕەگەزەکان
گەشەی ژیری دەستکرد کاریگەری جیاوازی لەسەر هەردوو ڕەگەز هەیە و دەکرێت یەکسانی ڕەگەزی لە بازاڕی کاردا بخاتە مەترسییەوە. زۆرێک لەو کارانەی کە ئەگەری ئۆتۆماتیککردنیان زۆرە، ئەو بوارانەن کە ڕێژەیەکی زۆری ئافرەت تێدا کار دەکات. ئەگەر پلانی گونجاو بۆ دووبارە ڕاهێنانەوەی هێزی کار نەبێت، ژیری دەستکرد دەبێتە هۆی زیادکردنی مەودای بێکاری و نایەکسانی ئابوری لە نێوان ئافرەتان و پیاواندا.
٥. پێویستی بە هەمەجۆری بۆ گەیشتن بە یەکسانی
یەکێک لە هۆکارە سەرەکییەکانی ئەم لایەنگیرییانە، نەبوونی یەکسانی ڕەگەزییە لە ناوەندەکانی بڕیاردان و داڕشتنی کۆدەکاندا. کاتێک زۆربەی ئەندازیارانی ژیری دەستکرد پیاو بن، دیدگا و ئەزموونی ئەوان باڵادەست دەبێت. بۆ ئەوەی ژیری دەستکرد خزمەتی یەکسانی ڕەگەزی بکات، پێویستە ئافرەتان ئامادەیی کارایان هەبێت لە پرۆسەی دروستکردن و تاقیکردنەوەی ئەم تەکنەلۆژیایانەدا، تاوەکو بەرهەمەکان ڕەنگدانەوەی هەموو کۆمەڵگە بن.