سیاسەتەکانی ئەوروپا سەبارەت بە پرسی کۆچ و پەنابەری بەپێی یاسا نوێیەکان

شۆڕش عەزیز سورمێ
یەکێتی ئەوروپا کۆمەڵێک یاسای نوێی سەبارەت بە پەنابەری و کۆچبەری پەسەند کرد. ئەم یاسایانە کە لە ناوەڕاستی ساڵی٢٠٢٥ پەسەندکراون، نوێنەرایەتی یەکەم هەموارکردنەوەی ئەم پرسە دەکەن لە ماوەی زیاتر لە دە ساڵدا. بە کردەوە گفتوگۆکان لە دەوری ئەم هەموارکردنانە ساڵانێکی زۆری خایاند، هاوکات بوو لەگەڵ سەرهەڵدانی ڕیتۆریکی ڕاستڕەوی توندڕەو و پەسەندکردنی ئەم ڕیتۆریکە لەلایەن هەندێک هێزی سیاسی دیکەوە بە هۆکاری جۆراوجۆر.
یاسا نوێیەکە ڕێگە بە یەکێتی ئەوروپا و وڵاتانی ئەندام دەدات لە دەرەوەی سنوورەکانیانەوە چارەسەری کێشەکانی پەنابەری و کۆچبەری بکەن. ئەمەش بریتییە لە دامەزراندنی کەمپی تایبەت بۆ هەڵسەنگاندنی شایستەیی و دڵنیابوون لە پابەندبوون بە پێوەرەکان، بەکارهێنانی مافی وەرگرتن یان ڕەتکردنەوەی داواکاری پەنابەری، و دابەشکردنی بەرپرسیارێتی ئەم بابەتە لە نێوان هەموو وڵاتانی ئەندام بەپێی یاسا و ئەرکە نوێیەکان. بڕیارە تا ساڵی ٢٠٢٦ ڕێکارە کردارییەکانی جێبەجێکردنی ئەم یاسایانە ڕوون بێت، کە بڕیارە دەست بکەن بە جێبەجێکردنیان.
یاسا نوێیەکە دەتوانرێت وەک بەرچاوترین کاریگەریی ڕاستڕەوی توندڕەو سەیر بکرێت، کە لەم ساڵانەی دواییدا پاراستووە یان تەنانەت زەمینەی بەدەستهێناوە، چ لە چوارچێوەی پەرلەمانی ئەوروپا و چ لەسەر ئاستی نیشتمانی لە وڵاتانی ئەوروپادا. ئەم کاریگەرییە لەگەڵ فشارە ناوخۆیی و دەرەکییەکانی دیکە، وای کردووە وڵاتانی ئەندامی یەکێتی ئەوروپا ڕێککەوتنی دوولایەنە یان لێکتێگەیشتنی تایبەت لەگەڵ وڵاتان یان لایەنەکانی دەرەوەی یەکێتی ئەوروپا ئەنجام بدەن بۆ یارمەتیدان لە سنووردارکردنی ڕۆیشتنی پەنابەران و کۆچبەران لە بەرامبەر سوودی دارایی یان گەشەپێدان. یاسا نوێیەکە ئەم جۆرە ڕێوشوێنەی لە چوارچێوەی یاسایی فیدراڵیدا جێگیر کردووە.
ئەم ڕاپۆرتە شیکارییە باس لە پاڵنەرەکانی پشت ئەم یاسا نوێیانەی ئەوروپا دەکات سەبارەت بە پەنابەری و کۆچ، بەتایبەتی ئەوانەی پەیوەندییان بە هەڵوێستی ڕاستڕەوی توندڕەو و گێڕانەوەی سیاسی و کۆمەڵایەتییەوە هەیە. هەروەها لە سروشتی ئەم یاسایانە و کاردانەوەی جۆراوجۆریان بۆ یەکێتی ئەوروپا و وڵاتانی ئەندام و هەروەها بۆ وڵاتانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و باکووری ئەفریقا کە بەشدارن لەم بابەتەدا دەکۆڵێتەوە.
ئەم ڕاپۆرتە شیکارییە بەو ئەنجامە دەگا کە مامەڵەکردن لەگەڵ پرسەکانی پەنابەری و کۆچکردن لە ئەوروپا لە مێژوودا پڕ بووە لە کێشە، بەتایبەتی سەبارەت بە نیگەرانییە مرۆییەکان و پابەندبوون بە یاسا نێودەوڵەتییەکان و ڕێککەوتننامەکانی مافی مرۆڤ. وا دیارە یاسا نوێیەکە بۆ چارەسەرکردنی ئەم کێشانە دانەنراوە؛ بەڵکو بەرژەوەندییە ئەمنی و سیاسی و ئابوورییەکانی یەکێتی ئەوروپا و وڵاتانی ئەندام لەسەر حیسابی ڕەچاوکردنی مرۆیی و مافەکانی مرۆڤ لە پێشینەی کارەکانیدایە.
پێشەکی: بەهۆی تێکەڵەیەک لە هۆکارە مێژوویی و جوگرافی و ئابووری و کولتوورییەکان، لە دوای کۆتایی هاتنی جەنگی جیهانی دووەمەوە، سەرنجڕاکێشیی وڵاتانی ڕۆژئاوا بۆ پەنابەرانی وڵاتانی تازەپێگەیشتووی جیهان چڕتر بووەتەوە. کۆچکردن تادێت لەگەڵ لێکنزیکبوونەوەی پاڵنەرەکاندا تێکەڵاو بووە، زۆرجار لە نەبوونی دەرفەتی ئابووری و خراپی حوکمڕانی سیاسی و نەبوونی دەرفەتی یەکسانەوە سەرچاوە دەگرێت، بە پێچەوانەی ئەو دەرفەتە ئابووری و کۆمەڵایەتیانەی کە وڵاتانی ڕۆژئاوا پێشکەشی دەکەن.
کۆچبەران بوونەتە سەرچاوەی داهات بۆ وڵاتانی ڕەسەنیان، لە بەرامبەر ئەو کارەی کە پێشکەشی وڵاتانی ڕۆژئاوا دەکەن، بەتایبەتی ئەوانەی لە ئەوروپادان. بەڵام ئەمە هاوکات بووە لەگەڵ پەرەسەندنی دڵەڕاوکێی ئەوروپا، کە بەشێکی لە گێڕانەوە سیاسییەکانی دەوروبەری کۆچبەرییەوە سەرچاوەی گرتووە. ئەم گێڕانەوەیانە لە چوارچێوەی ڕەوتە سیاسی و حزبییەکانی ئەوروپادا جێگەی خۆیان دۆزیوەتەوە.
سەرکەوتنی پارتە ڕاستڕەوە توندڕەوەکان لە هەڵبژاردنەکانی پەرلەمانی ئەوروپا لە ساڵی ٢٠٢٤ و پێشتریش لە چەندین هەڵبژاردنی یاسادانان لە وڵاتانی ئەوروپا، بەشداری کردووە لە مشتومڕێک سەبارەت بە بیرۆکە و پەیامی ئەم پارتانە، لەوانە دوژمنایەتی بەرامبەر کۆچبەران و کۆچبەران، بێگانەپەرستی، هەڵاواردنی ڕەگەزی، نەتەوەیی و ئایینی، هەروەها شکۆمەندکردنی ناسیۆنالیزمە ڕۆژئاواییەکان. بەڵام وەڵامەکە زۆری نەخایاند، چونکە هەڵبژاردنەکانی بەریتانیا و فەرەنسا سەرهەڵدانەوەی بەهێزی هاوپەیمانی چەپ (پارتی پارێزگاران لە بەریتانیا و بەرەی جەماوەری نوێ لە فەرەنسا)ی لێکەوتەوە. ئەمەش لە بازنەکانی ئەوروپا و نێودەوڵەتیدا ڕزگارییەکی بەرچاوی بەخۆیەوە بینی، ڕەنگە لەبەر ئەوە بێت کە تەماحەکانی ڕاستڕەوی توندڕەوی سنووردار کرد، کە لە هەموو هەڵبژاردنێکی ئەوروپیدا کە لە ماوەی دەیەی ڕابردوودا بەشدارییان تێدا کردبوو، ڕێژەیەکی زیاتری بەدەستهێنابوو.
ئەم ڕاپۆرتە شیکارییە ڕۆشنایی دەخاتە سەر ئەو تەحەددایانەی کە کۆچکردن بۆ وڵاتانی ڕۆژئاوا دروستی دەکەن. لێکۆڵینەوە لە گۆڕانکارییە سەرهەڵداوەکانی سیاسەتەکانی ڕۆژئاوا دەکات بۆ چارەسەرکردنی لێشاوی کۆچبەران، بەتایبەتی ئەوانەی لە ناوچە جێناکۆکەکانەوە هاتوون. ڕاپۆرتەکە پێداچوونەوە بە ناوەڕۆکی یاسا و یاسا نوێیەکان دەکات کە ئەم وڵاتانە بۆ سنووردارکردنی کۆچ و پەنابەری پەسەندیان کردووە، میکانیزمەکانی بەرەنگاربوونەوەی کۆچبەری نایاسایی و کاردانەوەکانی ئەم گۆڕانکارییە لە سیاسەتەکانی کۆچبەریدا لە نێوان سەرهەڵدانی قسەی دژە کۆچبەران و شکۆمەندکردنی ناسیۆنالیزمی تەسکدا. هەروەها کاریگەری هەموو ئەمانە لەسەر پێکەوەژیانی کۆمەڵایەتی و کولتووری لە نێوان گەلانی جیاوازدا دەکۆڵێتەوە، بەتایبەتی بە لەبەرچاوگرتنی ئەوەی کۆچکردن بەشداری کردووە- و بەردەوامیشی هەیە- لە سەرکەوتنی وڵاتانی ڕۆژئاوایی و دەستکەوتە بەرچاوەکانیان لە دەیەکانی ڕابردوودا. جگە لەوەش، ڕاپۆرتەکە باس لە کاریگەرییەکانی ستانداردە ڕەقەکانی کۆچبەری دەکات لەسەر داهاتووی پەیوەندییەکانی نێوان ئەوروپا و باشووری جیهانی، بەتایبەتی وڵاتانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و باکووری ئەفریقا.
یەکەم: نیگەرانییەکانی ئەوروپا سەبارەت بە لێشاوی کۆچ
بێ گومان کاردانەوەکانی کۆچ و ژمارەیەکی زۆری پەناخوازان لە ئەوروپا چەندین قەیرانی یەک لە دوای یەک دروست دەکەن کە کاریگەرییان لەسەر کۆمەڵگا ئەوروپییەکان هەیە. بەڵام ترس و دڵەڕاوکێی یەکێتی ئەوروپا و ئەو دڵەڕاوکێیەی کە دەریدەبڕێت، هێشتا زیادەڕەوی تێدا کراوە. پێدەچێت ئەمەش لەو ڕاستییەوە سەرچاوە بگرێت کە نیگەرانییە ئەمنییەکان سێبەری چۆنیەتی مامەڵەکردن و وەڵامدانەوەی وڵاتان لەگەڵ کۆچبەرانی ناڕێک و پەناخوازان دادەنێت. ئەمەش بەرپرسیارێتی یەکێتی ئەوروپا و ڕۆڵی بنەڕەتی لە پاراستنی ئاسایش و سەلامەتی و سەقامگیری گەلانی ئەوروپا دەگرێتەوە.
لە لایەکی دیکەوە کێشەیەکی دیکە لەبەردەم یەکێتی ئەوروپادایە، کە لە ڕوانگەیەکی مرۆییەوە وروژێنراوە. لە ساڵی ٢٠٢٣دا سێ هەزار و ١٥٠ کۆچبەر وەک بێسەروشوێن یان مردوو لە دەریادا تۆمارکراون، کە ١٦١ منداڵ و ١٠٤ ژن. جگە لەوەش، ئەو کۆچبەرانەی بەرەو ئەوروپا دەڕۆن، تووشی مەترسی توندوتیژی و ئیستغلالکردن دەبن لەلایەن باندەکانی بازرگانیکردن بە مرۆڤەوە [1].
وڵاتانی ئەوروپا – بە تایبەت ئەوانەی لە باشووریەوەن – سنووری زۆر بەسەر کۆچبەران و پەناخوازاندا دەسەپێنن و مامەڵەی خراپ لەگەڵ پەنابەران دەکەن بە دانانی لە ناوەندە قەرەباڵغ و پشتگوێخراوەکاندا لەکاتێکدا کەیسەکانیان مامەڵەی لەگەڵ دەکرێت. ئەم حاڵەتانە لەناو سیستەمێکی بیرۆکراتی زۆر ماندوو و ڕۆتینیدا ڕووبەڕووی ڕێکارە ئاڵۆز و خاوەکان دەبنەوە.