ئاریان دەرگەڵەیی – هەولێر
دامەزراوەی كوردستان كرۆنیكل لە یەكێك لە توێژینەوەكانیدا كە بە زمانی عەرەبی بڵاوی كردۆتەوە ئاشكرای كردووە كە بە هۆی سیاسەتی حەكیمانەی حكوومەتی هەرێم كوردستان دەبێتە ڕێڕەوێك بۆ گواستنەوەی وزەی كەنداو بۆ ئەوروپا.
لە نێوان خێراتربوونی گۆڕانكاری جیهانی بەرەو وزەی پاك، پڕۆژەكانی بۆری غاز وەك پێكهاتەیەكی سەرەكی هەوڵەكان بۆ دەستەبەركردنی ئاسایشی وزەی ناوچەیی و نێودەوڵەتی تادێت گرنگتر دەبن. عێراق لەم چوارچێوەیەدا وەك یاریزانێكی سەرەكی دیارە، خاوەنی شوێنێكی ستراتیژییە كە دەتوانێت بیكاتە پردێكی وزەی گرنگ لە نێوان ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و ئەوروپادا.
لەم چوارچێوەیەشدا پڕۆژەیەكی نوێ بۆ گواستنەوەی غاز لە قەتەرەوە بۆ ئەوروپا لە ڕێگەی عێراق و هەرێمی كوردستان و توركیاوە تاوتوێ دەكرێت. شارەزایانی وزە پێیان وایە ئەم پڕۆژەیە دەتوانێت پێگەی عێراق وەك ناوەندێكی وزەی ناوچەیی بەرز بكاتەوە و ئابوورییەكەی بەهێزتر بكات بە بەكارهێنانی ڕۆڵی لە بازرگانی غازدا.
لە چاوپێكەوتنێكی تایبەتدا لەگەڵ دامەزراوەی كوردستان كرۆنیكل ئیبراهیم بەحرولعولوم، وەزیری پێشووی نەوتی عێراق وردەكارییەكانی پڕۆژەكەی ئاشكرا كرد و جەختی لەوە كردەوە كە نوێنەرایەتی دەرفەتێكی گەورەی ئابووری دەكات بۆ عێراق، هەروەها هەنگاوێكی چارەنووسگۆڕە لە گواستنەوە بۆ وزەی نوێبووەوە، هاوتەریب لەگەڵ پابەندی و پێداویستییە ژینگەییەكانی جیهانی بۆ كەمكردنەوەی دەردانی كاربۆن.
پڕۆژەكە و ڕێگا جوگرافییەكەی
بە گوێرەی قسەی بەحرلعولوم، ئامانجی پڕۆژەكە گواستنەوەی گازی سروشتییە لە قەتەرەوە بۆ ئەوروپا لە ڕێگەی عێراق و هەرێمی كوردستان و توركیاوە، ئەمەش یەكێك لەو ڕێگا نوێیانە پێك دەهێنێت كە دەتوانێت ئاسایشی وزەی ئەوروپا بەهێزتر بكات، لە كاتێكدا جیهان هەوڵ دەدات پشتبەستن بە غازی ڕووسیا كەم بكاتەوە. ڕوونیشی دەكاتەوە، بۆرییە پێشنیار كراوەكە بۆ ماوەی 1600 كیلۆمەتر درێژ دەبێتەوە، لە كێڵگە گەورەكەی غاز لە ئاوەکانی قەتەرەوە دەست پێ دەكات و بە كەنداودا تێدەپەڕێت تا دەگاتە بەندەری فاوی عێراق، پاشان بەرەو باكوور بە ڕێگای بەسرە و زیقار و موسەننا و بەغدا و نەینەوادا دەڕوات و دەگاتە فیشخابوور لە هەرێمی كوردستان و لەوێشەوە دەگاتە توركیا و پاشێن دەگاتە بازاڕەكانی ئەوروپا.
خەمڵاندنە سەرەتاییەكان ئاماژە بەوە دەكەن كە بۆرییەكە ساڵانە توانای گواستنەوەی تا ٧٥ملیار مەتر سێجا دەبێت، كە تێچووی سەرەتایی نزیكەی ١٥ ملیار دۆلار دەبێت. بەگوێرەی بەحرولعلوم، یەكخستنی پڕۆژەكە لەگەڵ ڕێگای گەشەپێدان ـ پڕۆژەیەكی ستراتیژییە كە ئامانجی بەستنەوەی عێراقە بە بازاڕە جیهانییەكانەوە ـ دەتوانێت یارمەتیدەر بێت لە كەمكردنەوەی تێچووی پڕۆژەكە بە ڕێژەی 15% بۆ 25%، بەمەش توانای ئابوورییەكەی زیاد دەكات.
ڕۆڵی پڕۆژەكە لە ئاسایشی وزەی ناوچەیی و نێودەوڵەتیدا
بەحرولعولوم جەخت لەوە دەكاتەوە كە پڕۆژەكە یەكەمین پڕۆژەیە لە جۆری خۆیدا لە مێژووی عێراقدا، دەرفەتی پێ دەدات ببێتە ناوەندێكی سەرەكی بۆ گواستنەوە و دابەشكردنی غازی سروشتی، ئەمەش ئاسۆی روونی ئابووری و ستراتیژی دەكاتەوە. جگە لەوەش، پڕۆژەكە بەشدارە لە بەهێزكردنی ئاسایشی وزەی ئەوروپا، سەرچاوەیەكی نوێی غاز دابین دەكات كە دەتوانێت بەشێكی ئەو كەمییەی كە لە ئەنجامی كەمبوونەوەی پشتبەستن بە غازی ڕووسیا دروست دەبێت، قەرەبوو بكاتەوە. هەروەها پڕۆژەكە نوێنەرایەتی هەنگاوێكی بەرچاو دەكات بەرەو گواستنەوە بۆ وزەی پاك، بەو پێیەی گازی سروشتی بە بەدیلێكی بەردەوامتر دادەنرێت بۆ خەڵوز و نەوت، هەروەها یارمەتیدەرە بۆ كەمكردنەوەی دەردانی كاربۆن، هاوتەریب لەگەڵ ئامانجەكانی ڕێكخراوە ژینگەپارێزە جیهانییەكان.
لەسەر ئاستی ناوچەیی، پێشبینی دەكرێت ئەم پڕۆژەیە دابینكردنی غازی نوێ بۆ وڵاتانی وەك ئوردن، كوێت و سعودیە دابین بكات و توانای بەرهەمهێنانی كارەبایان بەرز بكاتەوە و پشتبەستن بە سووتەمەنیی بەردەڵاکین كەم بكاتەوە، كە دەتوانێت یارمەتیدەر بێت بۆ سەقامگیریی ئابووری و سیاسی لە ناوچەكەدا.
سەرەڕای ئەو دەرفەتە بەرچاوانەی پڕۆژەكە پێشكەشی دەكات، بەحرولعولوم ئاماژە بە كۆمەڵێك ئالنگاری و بەربەستی تەكنیكی و سیاسی و ئابووری دەكات كە دەبێت چارەسەر بكرێن بۆ دڵنیایی لە جێبەجێكردنی سەركەوتووانەی.
بەربەستێکی هەرە گرنگ، پێویستی بە لێكۆڵینەوەی قووڵی دەرەتان و ئیمكاناتە بۆ دڵنیایی لە گونجانی تەكنیكی و ئابووری لە نێوان وڵاتانی بەشداردا، بە تایبەتی عێراق، توركیا و قەتەر. هەروەها پڕۆژەكە پێویستی بە هەماهەنگییەکی سیاسی هەیە لە ئاستی باڵادا، بۆ دڵنیایی لە تێپەڕینی بە ئاسانی بەسەر سنوورە جیاوازەكاندا، بە تایبەت بە لەبەرچاوگرتنی ئەو ئاڵۆزییە جیۆپۆلەتیكیانەی كە ڕووبەڕووی ناوچەكە دەبێتەوە. لە ڕوانگەی تەكنیكییەوە، پڕۆژەكە پێویستی بە وەبەرهێنانی ژێرخانی بەرفراوان هەیە، لەوانەش دروستكردنی وێستگەی پاڵەپەستۆی غاز و پرۆسێسكردن، لەگەڵ دڵنیایی لە پابەندیی بە ستانداردە نێودەوڵەتییە ژینگەییەكان.
بەحرولعولوم دەشڵێت، سەركەوتنی پڕۆژەكە دیمەنی وزەی ناوچەكە لە قاڵب دەداتەوە و عێراق وەك ناوەندێكی سەرەكی بۆ ترانزێتی غاز لە نێوان ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و ئەوروپادا جێگیر دەكات، بەمەش ڕۆڵێكی بەرچاوی پێ دەبەخشێت لە بازاڕەكانی وزەی جیهانیدا.
یەكێك لەو هۆكارە چارەنووسگۆڕانەی كاریگەریی لەسەر سەركەوتنی پڕۆژەكە هەیە، هەماهەنگی نێوان حكومەتی فیدراڵ لە بەغدا و حكومەتی هەرێمی كوردستانە، بەو پێیەی ئەو بۆرییە خاكی هەرێم تێدەپەڕێنێت. ئەمەش پێویستی بە ڕێككەوتنی ڕوون هەیە لەسەر میكانیزمەكانی كاركردن و بەڕێوەبردن، هەروەها دابەشكردنی داهات.
بەحرولعولوم ئاماژە بەوە دەكات كە هاوكارییەكانی ئێستای بەغدا و هەولێر لە هەناردەكردنی نەوتدا دەتوانێت ببێتە مۆدێلێكی سەركەوتوو بۆ هەماهەنگی هاوشێوە لە كەرتی غازدا، بەتایبەتی دوای پێشكەوتنەكان لە هەمواركردنەوەی یاسای بودجە و دەستپێكردنەوەی هەناردەكردنی نەوتی كوردستان بۆ بەندەری جەیهانی توركیا.
پرۆژەی بۆری غاز لە ڕێگای كوردستانەوە بۆ ئەوروپا نوێنەرایەتیی دەرفەتێكی مێژوویی دەكات بۆ عێراق، نەك تەنها بۆ بەرزكردنەوەی ڕۆڵی لە ئاسایشی وزەی جیهانی بەڵكو بۆ بەدەستهێنانی دەستكەوتی ئابووریی بەرچاو و پاڵپشتیكردنی پلانەكانی بۆ گواستنەوەی وزەی پاك. لە كاتێكدا هێشتا ئاستەنگی تەكنیكی و سیاسی ماون كە دەبێت مامەڵەیان لەگەڵدا بكرێت، سەركەوتنی پڕۆژەكە پەیوەستە بە هاریكاری نێوان بەغدا و هەولێر، هەروەها هەماهەنگی لەگەڵ وڵاتانی پەیوەندیدار بۆ دڵنیایی لەوەی كە بە تەواوی تواناوە بەكار بهێنرێت، هەروەها بۆ گۆڕینی عێراق بۆ یاریزانێكی سەرەكی لە بازاڕی جیهانی غازدا.