ڕەند حەسەن
لە جیهانی پزیشکیدا، چارەسەرکردنی شێرپەنجەی پێشکەوتوو زۆرجار وەک نەبەردییەکی تاقەتپڕوکێن وەسف دەکرێت—جەنگێکی سەرڕاست و مەترسیدار کە تۆپبارانێکی قورسی لەڕێگەی دەرمانی کیمیایی، نەشتەرگەری و تیشکدانەوەوە تێدایە. بەڵام، یەکلاکەرەوەترین سەرکەوتنەکان لە زانستی شێرپەنجەدا لە گۆڕەپانی جەنگی قۆناغەکانی کۆتاییدا ڕوونادەن؛ بەڵکو لە کەشوهەوای بێدەنگی دۆزینەوەی پێشوەختە و خۆپاراستندا ڕوودەدەن، کە بە شێوەیەکی کاریگەر چەک لە دەست مەترسییەکە دەستێننەوە مێژووێک پێش ئەوەی بتوانێت هێرشێکی فرەوان بباتە سەر جەستەی مرۆڤ.
داگیرکارییە بێدەنگەکە
شێرپەنجەی مەمک بە دەگمەن وەک قەیرانێکی دیار و بەرچاو دەستپێدەکات. بنچینەی ئەم نەخۆشییە سەرچاوە دەگرێت لە تێکچوونی بۆماوەیی تاکە شانەیەک کە دەبێتە هۆی دابەشبوونی کۆنتڕۆڵنەکراو. لەم قۆناغە سەرەتاییانەدا (قۆناغی صفر یان Ductal Carcinoma in Situ)، شانە نائاساییەکان لەناو بۆرییەکانی شیردا قەتیس دەمێننەوە. لەم کاتەدا نەخۆشەکە هەست بە تەندروستییەکی تەواو دەکات، هیچ ئازارێکی نییە و هیچ گرێیەکیش بە جەستەیەوە دیار نییە.
ئەگەر پشتگوێ بخرێت و بەبێ چاودێری بمێنێتەوە، ئەم شانە خۆجێییانە پەردەی بنچینەیی (Basement membrane) دەبەزێنن، پەلاماری شانەکانی دەوروبەریان دەدەن و لە کۆتاییدا ڕێگە دەدۆزنەوە بۆ ناو سووڕی خوێن و کۆئەندامی لیمف. کاتێک نەخۆشییەکە پەشۆکا و بڵاوبووەوە (گواسترایەوە)،بارودۆخەکە لە کردارێکی بێدەنگی سنووردارکردنەوە دەگۆڕێت بۆ جەنگێکی فرەسەنگەر کە پێویستی بە چارەسەری گشتگیر و توندوتیژ دەبێت.
هەنگاوە بنەڕەتییەکان بۆ بێ چەککردنی شێرپەنجە:-
١. کۆکردنەوەی زانیاریی هەواڵگری :پشکنین و چاودێریکردن
دۆزینەوەی پێشوەختە وەک تۆڕێکی زانیاری و هەواڵگری کاردەکات، بەوەی گۆڕانکارییە وردەکانی خانەییەکان دەستنیشان دەکات زۆر پێش ئەوەی بە شێوەیەکی فیزیکی دەربکەون:
-(مەمۆگرافیی سێ ڕەهەندی): دەتوانێت کڵۆیە زۆر بچووکەکانی کالسیۆم (مایکرۆکالسیکەیشن) یان گرێ بچووکەکان بدۆزێتەوە، ساڵانێک پێش ئەوەی بە دەست هەستیان پێ بکرێت.
-دیاریکردنی پرۆفایلی بۆماوەیی: پشکنین بۆ گۆڕانی جینی بۆماوەییەکان (وەک BRCA1 یان BRCA2) کەسانێک کە لەژێر مەترسیی بەرزدان زوو دەستنیشان دەکات، ئەمەش ڕێگە دەدات بۆ داڕشتنی پلانێکی تایبەت و پێشوەختە بۆ چاودێریکردن.
– هۆشیاریی خۆیی و پشکنینی پزیشکی: پشکنین دڵنیایی دەدات لەوەی هەر گۆڕانکارییەکی فیزیکی—وەک گۆڕانکاری لە پێست، ئەستووربوونی ناوچەیی، یان گۆڕانی ورد لە چڕیی شانەکاندا—ڕاستەوخۆ دەستنیشان بکرێت.
٢. کرداری پێشوەختە: لەناوبردنی قۆناغی 0(Zero)
کاتێک خانییە نائاساییەکان یان برینەکانی قۆناغی ٠0دەستنیشان دەکرێن، پزیشکان دەتوانن بە کەمترین دەستکاریی نەشتەرگەری لەناویان ببەن یان کۆنتڕۆڵیان بکەن. دەستنیشانکردنی نائاساییەکان لەم قۆناغەدا ڕێژەی ڕزگاربوون و مانەوە لە ژیان دەگەیەنێتە نزیکەی ١٠٠٪، بەمەش پێویستی بە چارەسەرە چڕ و گشتگیرەکان نابێت(وەک چارەسەری کیمیایی).
٣. بەرگریی شێوازی ژیان: بەهێزکردنی بەربەستی بەرگری
ئەگەرچی هەموو حاڵەتەکان ڕێگرییان لێ ناکرێت، بەڵام کەمکردنەوەی هۆکارەکانی مەترسی توانای شێرپەنجە بۆ ڕەگداکوتاین لاواز دەکات. ڕاگرتنی چالاکیی جەستەیی، کەمکردنەوەی خواردنەوەی کحول، کۆنتڕۆڵکردنی بەرکەوتنی هۆرمۆنەکان، و ئاگاداربوونی تەندروستیی میتابۆلیزم، هەموویان بەشدارن لە دروستکردنی ژینگەیەک کە خانییە نائاساییەکان تێیدا بپەککەون و نەتوانن گەشە بکەن.