یەکڕیزیی پێویستییەکی چارەنووسسازە

شێرکۆ حەبیب
لە هەندێک قۆناغی مێژووییدا، بڕیارە سیاسییەکان کاریگەرییەکی زیاتر لە سنووری حزب و لایەنە سیاسییەکاندا تێدەپەڕێنن و دەبنە هۆی دیاریکردنی ئاراستەی داهاتووی نەتەوەیەک، کوردستانیش لە قۆناغێکی وەها دایە، قۆناغێک کە تێیدا گۆڕانکارییەکانی عێراق و ناوچەکە، لەگەڵ گۆڕانی هاوسەنگیی هێز و پێداویستییە ئەمنییەکان، پرسی یەکڕیزیی ناوماڵی کوردیان کردووەتە بابەتێکی گرنگ و چارەنووسساز.
لەم بارودۆخەدا، پرسیارەکە تەنها ئەوە نییە کە حزبە کوردییەکان تا چەند لەگەڵ یەکتر هاوڕان، بەڵکو ئەوەیە کە ئایا دەتوانن لە کاتی پێویستدا، جیاوازییە سیاسییەکانیان لە بەرژەوەندییە نەتەوەییەکان جیا بکەنەوە و بە هەڵوێستێکی هاوبەش ڕووبەڕووی ئەو ئاڵنگارییانە ببنەوە کە داهاتووی کوردستانیان پێوە بەستراوە؟
یەکڕیزی بە مانای ئەوە نییە کە هەموو حزبەکان دەبێت هەمان بیر و بۆچوونیان هەبێت، یان لەسەر هەموو بابەتێک بە یەک شێوە بڕیار بدەن، لە سیاسەتدا جیاوازیی بۆچوون شتێکی ئاساییە و تەنانەت دەتوانێت ببێتە هۆی بەهێزبوونی پرۆسەی دیموکراتی. بەڵام کێشە لەو کاتەدا دەست پێدەکات کە ملمـلانێی حزبی ببێتە پێشینەی بەرژەوەندیی گشتی و حساباتی تەسکی سیاسی ڕێگری لە گەیشتن بە هەڵوێستێکی نەتەوەیی بکات.
کوردستان لە مێژووی خۆیدا بە ئەزموونی قورس و گران تێپەڕیوە. ئەو ئەزموونانە نیشانیان داوە کە کاتێک کورد هەڵوێستێکی نزیک لە یەک دەگرێتەبەر و بەرژەوەندیی هاوبەش دەخاتە پێشەوە، توانای زیاتر بۆ پاراستنی دەستکەوتەکانی و ڕووبەڕووبوونەوەی فشارەکان دەبێت، بە پێچەوانەوە، ناکۆکییە ناوخۆییەکان ئەگەر لە چوارچێوەیەکی سیاسی و دامەزراوەییدا بەڕێوە نەبرێن، دەتوانن دەرفەت بۆ ئەو لایەنانە دروست بکەن کە لە لاوازیی کورددا بەرژەوەندیی خۆیان دەسەپێنن.
ئەمەش واتای ئەوە نییە کە هەموو ناکۆکییەکان بە یەک وشەی “یەکڕیزی” چارەسەر دەکرێن، یان داوا لە حزبەکان بکرێت جیاوازییەکانیان بشارنەوە. پێویستە جیاوازییەکان بە گفتوگۆ، ڕێککەوتن و ڕێزگرتن لە یاسا و دامەزراوەکان بەڕێوە ببرێن. یەکڕیزیی بەردەوام ئەوە نییە کە تەنها لە کاتی هەڕەشەدا دروست بێت و دوای تێپەڕبوونی قەیرانەکە دووبارە لەناو بچێت، بەڵکو پێویستە ببێتە بنەمایەکی جێگیر بۆ کارکردنی سیاسی و پاراستنی بەرژەوەندییە هاوبەشەکان.
ئەمڕۆ، پەیوەندیی هەولێر و بەغدا، چارەسەرنەکردنی کێشە بنەڕەتییەکان، دۆخی ناوچە ناکۆکی لەسەرەکان و ئاڵنگارییە ئەمنییەکان، هەموویان پێویستییان بە هەڵوێستێکی سیاسیی هۆشیارانە و بەرپرسانە هەیە. هەروەها، گۆڕانکارییەکانی پەیوەندییە ئەمنییەکان لە عێراق و داهاتووی هاوکارییە نێودەوڵەتییەکان، پرسیاری نوێیان لەبەردەم هێزە سیاسییەکانی کوردستان داناوە، لە بەرامبەر ئەم گۆڕانکارییانەدا، پێویستە کورد بتوانێت لەسەر بنەما هاوبەشەکان ڕێکبکەوێت و لە دانیشتنەکانی لەگەڵ بەغدا و لایەنە دەرەکییەکاندا، بە دەنگێکی ڕوون و بەرپرسانە قسە بکات.
لەو چوارچێوەیەدا، یەکڕیزیی کوردی نابێت تەنها بە ژمارەی کۆبوونەوەکان، وێنەی هاوبەش یان وتەی سیاسی بپێورێت، بەڵکو پێوەری ڕاستەقینەی یەکڕیزی ئەوەیە کە لە کاتی بڕیاری گرنگدا، لایەنەکان تا چەند دەتوانن پابەندبن بەو ڕێککەوتنانەی بەرژەوەندیی گشتی دەپارێزن، ئەگەر یەکڕیزی لە قسەدا بمێنێتەوە و لە کرداردا بەرجەستە نەبێت، ناتوانێت ببێتە پشتگیرییەکی ڕاستەقینە بۆ کوردستان.
لە هەمان کاتدا، یەکڕیزی نابێت ببێتە پاساوێک بۆ پشتگوێخستنی پرسیار و سەرنج و ڕەخنە. دیموکراسی پێویستی بە ڕەخنەی ئازاد، چاودێری و بەرپرسیارێتی هەیە. ئەوەی گرنگە، ئەوەیە کە ڕکابەریی سیاسی لە سنووری بەرژەوەندیی گشتی دەرنەچێت و هیچ لایەنێک بەهۆی ناکۆکیی حزبییەوە، ماف و بەرژەوەندیی هاوبەشی خەڵکی کوردستان لەبیر نەکات.
بەرپرسیارێتیی یەکڕیزی تەنها لەسەر شانی سەرکردایەتییەکان نییە، بەڵام ئەوان ڕۆڵێکی سەرەکییان لە دروستکردنی متمانە و دانانی بنەما بۆ گفتوگۆی جدی هەیە. پێویستە لەسەر خاڵە هاوبەشەکان ڕێک بکەون، بۆ کێشەکان میکانیزمی چارەسەر دابنێن و ڕێگا نەدەن کێشەیەکی حزبی ببێتە قەیرانێکی نەتەوەیی. خەڵکی کوردستانیش چاوەڕێی ئەوە نییە کە حزبەکان هەموو جیاوازییەکانیان لەناو ببەن، بەڵکو چاوەڕێی ئەوەن کە لە کاتی پێویستدا، بەرژەوەندیی خەڵک و کوردستان لە پێش هەموو حساباتێکی سیاسی بێت.
لە کۆتاییدا، یەکڕیزیی ناوماڵی کورد هەڵبژاردەیەک نییە کە تەنها لە کاتی ئارامی بتوانرێت بیری لێبکرێتەوە، بەڵکو پێویستییەکی چارەنووسسازە، بە تایبەتی لەو قۆناغانەدا کە بڕیارەکانی ئەمڕۆ کاریگەرییان لەسەر داهاتووی نەوەکانی داهاتوو دەبێت.
کاتێک چارەنووسی کوردستان لە مەترسیدایە، ناکرێت حساباتی حزبی ببنە پێشینەی بڕیارەکان. جیاوازییەکان مافی هەموو لایەنێکن، بەڵام پاراستنی بەرژەوەندیی نەتەوەیی بەرپرسیارییەکی هاوبەشە. کورد پێویستی بەوە نییە هەموو حزبەکان وەک یەک بیر بکەنەوە، پێویستی بەوەیە کە لە کاتی چارەنووسسازدا، هیچ حزبێک بەرژەوەندیی خۆی لە سەرووی بەرژەوەندیی کوردستان دابنێت، و گرنگە پەرلەمان کارا بکرێتەوە بۆ پێهێننای حکومەت لەسەر بنەمای ئاکامەکانی هەڵبژاردن، نەک لایەنێک بڵێ ئێمە گوێ لەو قسانە ناکرین.