سەدیق سەعید ڕواندزی
مرۆڤ وەك بوونەوەرێك بۆ ئەوەی بژیت، دەبێ كار بكات، ئەم كارە، چ لە ڕووی شوناسی پیشەییانەوە بێت، یاخود هەر كارێكی دیكە، كە لە بەرانبەریدا دەست مایەك وەردەگرێت و مرۆڤ گەر كار نەكات، ناژیت و كاركردن لە پێناو ژیانە، بەڵام كاتێ هەموو ژیان لە كاركردن كۆكردنەوەی داهات و سەرمایە، كورت دەكرێتەوە و دەبینرێت، ئیدی مرۆڤ لێرەدا، چیتر كاركەرێك نییە، بەڵكو ئامێرێكە، كار و كارگە و دەیسوڕێنن و ئەمەش بە دەسپێكی نامۆبوون و خود ونكردنی مرۆڤ لە نێو دنیای كار و مەتریالدا كۆتایی دێت. وەك ئەوەی ماركس وێنای كردووە. كاتێ ژیان بە هەموو ڕەهەندە مرۆییەكانییەوە، دەچێتە خزمەت كاركردن و مرۆڤەكان ئەو بڕوایەیان لا دروست دەبێت كە ئەگەر كار نەكەن هیچ نین، ئەو كات ئێمە لە بەردەم مرۆڤگەلێك داین، كە تەنها وەك ئامێرێك دەجووڵێنرێتەوە و ئەو جووڵانەوەیەشی تەنها لە خزمەت ئەوانیترە.
بۆیە بەستنەوەی مرۆڤ بە جووڵەكردن و كاركردن، ڕواڵەتێكی دیاری دنیای سەرمایەدارییە و ڕەوایەتی پێدانیشی تەنها، دەچێتە خزمەت ئەو دنیا پووچ و بودەڵە و بێ بەهایە، كە مرۆڤ هاوتای كار دەكات و كار لە سەرووی هەموو جۆرە بەهایەكی ئینسانییانە دەبینێت. لە ڕۆمانی (قاچار قوچار)*دا، سەرگوزشتەی خێزانێكی هەژار، بەڵام بەختەوەر دەبینین، كە ئەزموونی هەردوو ژیانی هەژاری و زەنگینی لە ڕێی كاركردنەوە دەكەن، سەرەتا بڕوایان وایە، گەر ئەوان لەو هەژارییەی تیایدانە ڕزگاریان بێت، ئەوا دەرگای بەختەوەرییەكی گەورەیان لێ دەكرێتەوە و ئەزموونی ژیانێكی نوێ دەكەن كە هیچ كێشە و گرفتێكی تێدا نییە و كاتێكیش ئەزموونی دەكەن، دەزانن ئەوان چەند بە هەڵە بیریان كردۆتەوە. سرووشتی مرۆڤ وایە، لە ماهییەتی هیچ شتێك ناگات، تا خۆی ئەزموونی نەكات. ئەم ڕۆمانە، باسی خێزانێكی هەژاری هندستان دەكات، كە لەدایك و باوك و چەند منداڵێك پێكهاتوون و ئاپای باوك، بە كاری گەڕۆكی خێزانەكەی بە خێو دەكات و لە نێو ماڵێكی یەكجار پەرپووت و بێ پێداویستی دەژین، كە پەنجەرەكانی بە سەر شیوێك دەڕوانێت، كە هەرچی ئاوەڕۆیی پیسی شارەكەیە، دێتە نێو ئەو شیوە و تەنانەت ناتوانن پەنجەرەكانیش لە بەر بۆنی پیسی بكەنەوە! هەرچی زیندەوەرە، لە نێو ماڵەكەدا هەیە. ئامای دایكیشیان لە ماڵەوە، وەك ژنێك كارەكانی ناو ماڵ دەكات و مالاتی كچیشیان، دەخوێنێت. ئەم خێزانە، لە ڕێی چیكئاپای برایانەوە، كە لە كۆمپانیایەك كاردەكات، لە پڕ یەكجار دەوڵەمەند دەبن و گۆڕانێكی جۆریان بەسەر شێوە ژیانی خێزانی و كۆمەڵایەتی دادێت و ئەو ماڵە پەرپووتە، كە هەمووان بە بەختەوەرییەوە تیایدا دەژیان، جێدەهێڵن و كۆشكێكی گەورە كە لە دوو نهۆم پێكهاتووە، دەكڕن و نێو ماڵەكەیان بە هەرچی مۆبیلیات و ئێكسواڕاتی گرانبەها و تابلۆ و دیمەنی ناوازەو پێداویستی ماڵ هەیە دەڕازێننەوە. شێوە ژیانێك، كە پێشتر ئەزموونیان نەكردووە و بۆیە كاتێ بۆ یەكەم جار خواردنی ئامادەكراو لەلایەن چیپكایا دەهێنرێتەوە ماڵەوە و هەمووان لە سەر كورسی و مێزێك نان دەخۆن، ئامای دایكیان پێیان دەڵێت:_( مەگەر ئێمە لە میوانخانەین!) كوڕەكەشی پێی دەڵێت، ئیدی لەو ژیانە ڕادێیت.
ئەو خێزانە بڕوایان وابوو گەر لەو هەژارییە دەرچن، ئیدی بەختەوەر دەبن و كێشەیەكیان لە ژیان نامێنێت، بەڵام بە پێچەوانەوە ئەوان بەختەری لەدەست دەدەن و ژیانیان پڕ دەبێت لە كێشەو گرفت. لەلایەكەوە مالاتی كچی ئەو خێزانە، شوو بە ڤیكرام دەكات، هاوسەرەكەی چونكە بەردەوام هەر خەریكی كارە و بچووكترین بواری بۆ خۆشەویستی مالاتی و گفتوگۆی هاوسەرییانە نەهێشتۆتەوە، ئیدی هەر لەسەرەتاوە، ناكۆكی قووڵ دەكەوێتە نێوانیان و سەر دەكێشێت بە شەڕو ئاژاوەی خێزانی و تا سەرەنجام، مالاتی لێی جیا دەبێتەوە و دەگەڕێتەوە ماڵی باوكی و لەوێش لە بەر ناكۆكی لەگەڵ براژنەكەی، ئەوەندی تر لە ڕووی دەروونییەوە تێكدەشكێت و هەست بە پەشیمانی دەكات.
ماڵاتی و، چیكئاپا، ئاپا و ماداش، هەموویان وەك خێزانێك، سەرمایە و ژیانی زەنگینی و جوان دەبەنەوە، بەڵام لە بەرانبەریدا، گەورەترین سەرمایەی ژیان لە دەست دەدەن، كە بەختەوەرییە! بۆیە كاتێ بەراوردی ژیانی ئێستایان بەڕابردوو دەكەن، هەست بە پەشیمانییەكی گەورە دەكەن و بڕوا بەوە دێنن، كە زەنگینی و پارەو سەرمایەی زۆر و خانووی گرانبەهاو ناوماڵی ڕازاوە، نەك هەر ژیانی مرۆڤەكان، بەختەوەر ناكات، بەڵكو سەرچاوەی ئاشووب و هەڵوەشاندنەوەی خێزان و نەمانی ئەو پەیوەندییە ڕوحی و كۆمەڵایەتیەشە، كە لە خێزاندا هەیە، بۆیە خێزانە هندییەكە، هەست بە پەشیمانی دەكەن و دەزانن ئەو ژیانەی پێشووتریان كە ژیانێكی هەژار، بەڵام بەختەوەرانە بووە، زۆر لەهی ئێستایان، بێ كێشەترو پڕ چێژتربووە، كە دەرفەتی ئەوەیان نەماوە، وەك جاران خوانێكی خێزانیش كۆیان بكاتەوە. وەك ئەوەی بەداخەوە ئەمڕۆ لە كۆمەڵگەی ئێمە دەبینرێت، وەك ئەوەی ڕۆمانەكە، بۆ كۆمەڵگەی ئێمە نووسرابێت، كە هەمووان هەڵپەی ماڵ و ئوتومبێل و مۆدیلی نوێی ژیانن، كەسیشمان بەختەوەر نین! دواجار دەستخۆشانە، لە وەرگێڕ (جەبارسابیر) دەكەم، كە ڕۆمانێكی جوان و پڕ مانای بە زمانێكی كوردییانەی جوان، لە ئەدەبێكی جیاواز كە ئەدەبی هیندییە، وەرگێڕاوە،
*پەراوێز: قاچار قوچار، نووسینی: نووسەری هیندی ڤیڤیك شانبهاگ، وەرگێڕانی جەبار سابیر، بڵاوكراوەی : دەزگای سەردەم: زنجیرە 1399، ساڵی چاپ _ 2023.