زیــــــبا تـەهـــــــــــا
مێژووی هاوچەرخی گەلی كوردستان پڕە لە وێستگەی پڕشکۆ و هەڵکشانی سیاسی و نیشتمانی، بەڵام بێگومان دامەزراندنی پارتی دیموکراتی کوردستان لە ١٦ی ئابی ١٩٤٦ بە ڕێبەرایەتی باوکی ڕووحی نەتەوەییمان بارزانی نەمر، خاڵێکی وەرچەرخانی مێژوویی و بنەڕەتی بوو لە بزاڤی رزگاریخوازی کورددا. ئەم پارتە تێکۆشەرە نەک هەر وەک هێزێکی سیاسی لە قۆناغێکی هەستیاری مێژوودا لەدایکبوو، بەڵکو بووە سیمبولی بەرگری، خۆڕاگری، و داکۆکیکردن لە مافە ڕەواکانی گەلی كورد لە هەموو پارچەکانی کوردستاندا. پارتی لەسەر بنەمای باوەڕبوون بە دیموکراسی، ئازادی، و یەکسانی دامەزرا و هەر لە سەرەتای کارکردنییەوە توانی ببێتە قەڵایەکی پۆڵایین بۆ پاراستنی ناسنامەی نەتەوەیی و نیشتمانیی كورد.
لە تەنیشت ئەم مێژووە پڕ لە سەروەرییەوە، یادی لەدایکبوونی سەرۆک بارزانی لە ١٦ی ئابدا، هاوکاتە لەگەڵ یادە گەورەکەی پارتیدا، کە ئەمەش مانا و قوڵاییەکی مەعنەویی تایبەتی بەم بۆنەیە بەخشیووە. سەرۆک بارزانی، وەک ڕابەرێکی مێژوویی و پێشمەرگەیەکی دێرین، تەمەنی خۆی بۆ خزمەتکردنی دۆزی ڕەوای کورد و پاراستنی قەوارەی هەرێمی کوردستان تەرخانکردووە. ئەو لە هەموو قۆناغە سەختەکاندا، چ لە سەردەمی خەباتی چەکداری لە شاخ و چ لە قۆناغی حوکمڕانی و بنیادنانی دامەزراوەکاندا، سەرمەشقی پاراستنی دەستکەوتە نەتەوەییەکان بووە و هەمیشە وەک مەرجەعێکی نیشتمانی پارێزگاری لە مافە غەدرلێکراوەکانی گەلی کوردستان کردووە.
دیدگا و ستراتیژی پارتی بۆ پرسی ئافرەتان و یەکسانی کۆمەڵایەتی
لەسەر بنەمای باوەڕی قووڵ بەوەی کە سەرکەوتنی کۆمەڵگە بە بێ بەشداری چالاکانەی ئافرەتان مەحاڵە، پارتی دیموكراتی كوردستان هەر لە سەرەتای دامەزراندنییەوە گرنگییەکی تایبەتی بە پرسی ئافرەتان داوە و وەک شایستەیەکی بنەڕەتی بۆ دادپەروەری کۆمەڵایەتی سەیری کردووە. لە دیدگای سەرکردایەتی پارتی و بەتایبەت ڕێبازی بارزانی نەمر، ئافرەت هەمیشە هاوبەشێکی ڕاستەقینە بووە لە خەبات و قوربانیداندا. مێژووی شۆڕشی ئەیلوول و گوڵان شاهیدی دەدەن کە چۆن ئافرەتی کورد شانبەشانی پیاوان لە سەنگەرەکانی بەرگریدا بوون، یان لە پشتی بەرەی پێشمەرگەدا ئەرکی قورسی پەروەردەکردن و پاراستنی شیرازی خێزانیان لە ئەستۆ گرتووە.
پارتی باوەڕی وا بووە کە پێشکەوتنی کۆمەڵگە گرێدراوی پێشکەوتنی پێگەی ئافرەتە تیایدا. هەر بۆیە، هەمیشە هەوڵیداوە ژینگەیەکی لەبار بۆ بنیادنانی تواناكانی ئافرەتان بڕەخسێنێت و دەرفەتی یەکسان لە بوارەکانی خوێندن، کارکردن، و بەشداری سیاسییان پێشکەش بکات. ئەم سیاسەتە نیشتمانییە وایکردووە کە ئافرەتانی کوردستان بێنە پێشەوە و لە پلە باڵاکانی حزبی و حکومەتدا ڕۆڵی کارا و کاریگەر بگێڕن، کە ئەمەش نیشانەی باوەڕپێبوونی قووڵی پارتییە بە تواناکانی توێژی ئافرەت لە بەڕێوەبردنی کۆمەڵگەدا.
دامەزراندنی یەکێتی ئافرەتان؛ وێستگەیەکی مەزن لە خەباتی ئافرەتاندا
یەکێک لە دەستکەوتە هەرە مەزن و مێژووییەکانی بزاڤی ڕزگاریخوازی کورد لە بواری مافەکانی ئافرەتاندا، پێکهێنانی ڕێکخراوێکی تایبەت بوو بۆ داکۆکیکردن لە مافی ئافرەتان. لەم پێناوەدا، یەکێتی ئافرەتانی کوردستان وەک ڕێکخراوێکی دیموکراسی و خەباتگێڕ دامەزرا تاوەکو بێتە دەنگی ڕاستەقینەی ئافرەتانی کوردستان و داکۆکیکارێکی سەرسەخت لە مافە سەرەتاییەکانیان. ئەم ڕێکخراوە لە سایەی پشتگیرییە بەردەوامەکانی پارتی و ڕێبازی بارزانیدا توانی ببێتە قوتابخانەیەکی گەورە بۆ پێگەیاندنی کادر و سەرکردە ئافرەتەکان و هۆشیارکردنەوەی کۆمەڵگە لەسەر گرنگیی یەکسانی جێندەری.
لە ڕێگەی یەکێتی ئافرەتانی کوردستانەوە، هەزاران ئافرەت فێری تێکۆشان، ئیرادە، و خۆبەخشین بوون. ئەم ڕێکخراوە تەنها کۆمەڵەیەک نەبوو بۆ چالاکی تایبەت بە ئافرەتان لەڕووی ڕۆشنبیری و کۆمەڵایەتیەوە، بەڵکو سەکۆیەکی سیاسیش بوو کە ئافرەتانی لەڕێگەیەوە خستییە ناو ناوەندی بڕیارەوە. لە قۆناغە سەختەکانی شۆڕشدا، ئەندامان و کادیرانی یەکێتی ئافرەتان شانبەشانی پێشمەرگە قارەمانەکان تێکۆشان و چەندین شەهید و قوربانییان لەپێناو خاکی کوردستاندا پێشکەش کرد، کە ئەمەش مێژوویەکی زێڕینی بۆ ئەم ڕێکخراوە تۆمار کردووە و سەلماندویەتی کە ئافرەتی کورد دەتوانێت لە سەختترین هەلومەرجدا سەرکردایەتی بوارە جیاجیاکان بکات.
پشتیوانیی بەردەوامی سەرۆک بارزانی بۆ بەهێزکردنی پێگەی ئافرەتان
سەرۆک بارزانی هەمیشە وەک پشتگیر و داکۆکیکارێکی سەرسەختی مافەکانی ئافرەتان ناسراوە و چەندین هەڵوێستی مێژوویی هەیە لەم بارەیەوە.
لە یاد و بۆنە جیاجیاکاندا، سەرۆک بارزانی جەختی لەوە کردووەتەوە کە ئافرەتانی کوردستان شایەتی باشترین و بەرزترین پلەکانن، چونکە ئەوان هەمیشە لە کاتی سەخت و ناخۆشەکاندا سەلماندوویانە کە کۆڵنادەن و پایەیەکی سەرەکیی مانەوەی فەرهەنگ و شوناسی نەتەوەییمانن. لەژێر ڕێنیشاندان و پشتگیرییە راستەوخۆکانی سەرۆک بارزانیدا، یاسا و بڕیارگەلی گرنگ بۆ بەرژەوەندی و پاراستنی مافەکانی ئافرەتان و بنەبڕکردنی توندوتیژی دەركراون.
هەمیشە سەرۆک بارزانی داوای کردووە کە ڕێژەی بەشداری ئافرەتان لە پەرلەمان، حکومەت، و دەزگا حزبییەکاندا زیاتر بکرێت و ڕۆڵی ئەوان لە ناوەندەکانی بڕیارداندا بەرجەستەتر بێت. ئەم ڕوانگە پێشکەوتنخوازەی سەرۆک بارزانی وایکردووە کە ئافرەتانی کوردستان متمانەیەکی زۆریان بەخۆیان هەبێت و بتوانن لە بوارەکانی زانست، سیاسی، ئابووری، و فەرهەنگیدا پێشەنگ بن. پشتگیریی بەردەوامی سەرۆک بارزانی بۆ ڕێکخراوەکانی ئافرەتان و بەتایبەت یەکێتی ئافرەتانی کوردستان، هێز و تینێکی نوێی بەم ڕێکخراوە بەخشیوە تاوەکو بەردەوام بێت لە خزمەتکردن و داکۆکیکردن لە مافی چین و توێژەکانی ئافرەتان لە هەرێمی کوردستاندا.
پێگەی ئێستا و ئایندەی ئافرەتان لە سایەی دەستکەوتەکانی پارتیدا
ئەمڕۆ کە یادی دامەزراندنی پارتی دیموکراتی کوردستان و لەدایكبوونی سەرۆک بارزانی دەکەینەوە، هەرێمی کوردستان شانازی بەو پێشکەوتنە گەورەیەوە دەکات کە لە بواری مافەکانی مرۆڤ و بە تایبەت مافەکانی ئافرەتاندا بەدەستی هێناوە. ئافرەتانی کورد ئەمڕۆ نەک هەر لە ناوخۆی کوردستان، بەڵکو لە ناوەندە نێودەوڵەتییەکان و لە بوارە ئەکادیمی و پیشەیییە جیاوازەکاندا نوێنەرایەتییەکی شایستەی گەلەکەیان دەکەن و دەنگێکی کاریگەریان هەیە.
لە کۆتاییدا، یادکردنەوەی ١٦ی ئاب تەنها یادکردنەوەی ڕووداوێکی مێژوویی نییە، بەڵکو نوێکردنەوەی پەیمانە لەگەڵ ڕێبازی بارزانی نەمر و سەرۆک بارزانی بۆ بەرگریکردن لە مافە نەتەوەیی و دیموکراسییەکان. پارتی دیموکراتی کوردستان وەک هەمیشە، بە باوەڕ بە تواناکانی گەنجان و ئافرەتان، بەردەوام دەبێت لە پێشڕەویکردنی کۆمەڵگەی کوردی بەرەو ئایندەیەکی گەشتر، سەقامگیرتر، و دادپەروەرتر، کە تیایدا ئافرەتان وەک هاوبەشێکی سەرەکی لە بنیادنانی نیشتماندا بەردەوام ببنە چرای گەشاوەی کۆمەڵگە.