حەسەن حەمەد ئاندێکی
ڕۆژی جیهانیی بەخشەرانی خوێن (world blood donor day)، کە هەموو ساڵێک لە ١٤ـی حوزەیران بەڕێوە دەچێت، ڕۆژێکی گرنگە بۆ سوپاسکردنی ئەو بەخشەرە خۆبەخشانەی خوێن کە بە بێ هیچ چاوەڕوانییەک ژیانی ملیۆنان کەس ڕزگار دەکەن. ئەم ڕۆژە هەلێکە بۆ بەرزڕاگرتنی ڕۆڵی گرنگی بەخشینی خوێن لە سیستەمی تەندروستیدا و هاندانی خەڵکی زیاتر بۆ ئەوەی ببنە بەخشەر.
مێژوو و گرنگی ڕۆژی جیهانیی بەخشەرانی خوێن
ڕێکەوتی ١٤ـی حوزەیران بە مەبەست هەڵبژێردراوە، چونکە ڕۆژی لەدایکبوونی زانای ئوسترالیایی کارل لاندشتاینەرە، کە خاوەنی خەڵاتی نۆبڵە و دۆزەرەوەی سیستەمی گرووپەکانی خوێنی (A،B،O) یە. دۆزینەوەکەی لاندشتاینەر شۆڕشێکی گەورەی لە بواری گواستنەوەی خوێندا دروستکرد و کردوویەتی بە کردارێکی سەلامەت و کاریگەر. ڕێکخراوە جیهانییەکەی تەندروستی (WHO) لە ساڵی (٢٠٠٤)ەوە ئەم ڕۆژەی وەک ڕۆژی جیهانیی بەخشەرانی خوێن دیاری کردووە، بە ئامانجی هاندانی وڵاتان بۆ دامەزراندنی بەرنامەی نیشتمانی بەخشینی خوێنی خۆبەخشانە و بەردەوام.
گرنگیی بەخشینی خوێن لەوەدایە کە خوێن بەرهەمێکی دەستکرد نییە و تەنها لە مرۆڤەوە دەست دەکەوێت. نەخۆشخانەکان بەردەوام پێویستیان بە خوێن هەیە بۆ چارەسەرکردنی قوربانیانی ڕووداوەکان، نەخۆشانی شێرپەنجە، ئەوانەی نەشتەرگەری گەورەیان بۆ دەکرێت، ژنانی دووگیان لە کاتی منداڵبووندا و، نەخۆشییەکانی خوێن وەک تالاسیمیا. بەخشینی یەک یەکەی خوێن دەتوانێت ژیانی چەندین کەس ڕزگار بکات، ئەمەش وای لێدەکات ببێتە یەکێک لە بەنرخترین دیارییەکان کە مرۆڤ دەتوانێت بیدات.
سوودەکانی بەخشینی خوێن
بەخشینی خوێن تەنها سوودی بۆ وەرگر نییە، بەڵکو بۆ بەخشەرەکە خۆیشی چەندین سوودی تەندروستی و دەروونیی هەیە:
• سوودە تەندروستییەکان: بەخشینی خوێن یارمەتیی کەمکردنەوەی ئاستی ئاسن دەدات لە جەستەدا، کە زیادبوونی ئاسن دەتوانێت زیان بە دڵ و جگەر بگەیەنێت. هەروەها، هەندێک توێژینەوە ئاماژە بەوە دەکەن کە بەخشینی خوێن بە ڕێک و پێک دەتوانێت مەترسی نەخۆشییەکانی دڵ و جەڵتەی مێشک کەم بکاتەوە. پشکنینی تەندروستی پێش بەخشینیش یارمەتی بەخشەر دەدات لە دۆزینەوەی هەر کێشەیەکی تەندروستی شاراوە.
• سوودە دەروونییەکان: زانینی ئەوەی کە خوێنەکەت ژیانی کەسێکی تر ڕزگار دەکات، هەستێکی قووڵی دڵخۆشی و ئارامی دەروونی بە بەخشەر دەبەخشێت. ئەمەش هەستکردن بە بەها و بەشێکبوون لە کۆمەڵگایەکی گەورەتر بەهێز دەکات.
کێ دەتوانێت خوێن ببەخشێت؟
زۆربەی کەسانی تەندروست کە تەمەنیان لە نێوان ١٨ بۆ ٦٥ ساڵاندایە و کێشیان لە ٥٠ کیلۆگرام کەمتر نییە، دەتوانن خوێن ببەخشن. بەڵام چەند مەرجێکی تر هەیە کە پێویستە ڕەچاو بکرێن، وەک نەبوونی نەخۆشینی درێژخایەن، نەخۆشی گواستراوەی خوێن، یان بەکارهێنانی هەندێک دەرمان. پێش بەخشینی خوێن، پزیشک یان کارمەندی تەندروستی پشکنینی تەواو بۆ بەخشەر دەکات بۆ دڵنیایی لە سەلامەتیی بەخشەر و وەرگر.
دروشمی ساڵانە و کاریگەرییەکانی
هەموو ساڵێک ڕێکخراوی تەندروستی جیهانی دروشمێکی تایبەت بۆ ڕۆژی جیهانیی بەخشەرانی خوێن دیاری دەکات بۆ تیشک خستنە سەر لایەنێکی دیاریکراوی بەخشینی خوێن. بۆ نموونە، دروشمی ئەمساڵ بریتییە لە “خوێن ببەخشە، هیوا ببەخشە: پێکەوە ژیان ڕزگار دەکەین”. ئەم دروشمە جەخت لەسەر کاریگەری گۆڕانکاری ژیانی بەخشەرانی خوێن دەکاتەوە لەسەر ئەوانەی پێویستیان پێیەتی و هانی کۆمەڵگە دەدات بۆ بەشداریکردن لەم کارە پیرۆزەدا.
چۆنیەتی بەشداریکردن و بانگەشەکردن
بۆ بەشداریکردن لە ڕۆژی جیهانیی بەخشەرانی خوێندا، دەتوانرێت چەندین هەنگاو بنرێت:
خوێن بەخشین: ئەگەر مەرجەکانت تێدایە، سەردانی نزیکترین سەنتەری بەخشینی خوێن بکە و خوێن ببەخشە. ئەمە کاریگەرترین ڕێگایە بۆ یارمەتیدان.
هاندانی ئەوانی تر: زانیاری دەربارەی گرنگی بەخشینی خوێن بڵاوبکەرەوە لە نێو خێزان و هاوڕێکانتدا. سۆشیال میدیا و گفتوگۆی ڕاستەوخۆ دەتوانن کاریگەری گەورەیان هەبێت.
بەشداریکردن لە کەمپینەکان: لە کەمپین و چالاکییەکانی ڕۆژی جیهانیی بەخشەرانی خوێندا بەشداربە کە لەلایەن ڕێکخراوە تەندروستییەکانەوە ڕێکدەخرێن.
خۆبەخشین: ئەگەر ناتوانیت خوێن ببەخشیت، دەتوانیت وەک خۆبەخشێک لە سەنتەرەکانی خوێن بەخشین یارمەتی بدەیت.
لە دوماهیدا، ڕۆژی جیهانیی بەخشەرانی خوێن تەنها یادکردنەوەیەک نییە، بەڵکو بانگەوازێکە بۆ هەمووان بۆ ئەوەی ڕۆڵیان هەبێت لە ڕزگارکردنی ژیاندا. بەخشینی خوێن کارێکی مرۆیی و خۆبەخشانەیە کە کاریگەرییەکی گەورەی لەسەر تەندروستی گشتی هەیە. با هەموومان پێکەوە کار بکەین بۆ دڵنیابوون لەوەی کە هیچ کەسێک بەهۆی نەبوونی خوێنەوە ژیانی لەدەست نەدات. خوێن ببەخشە، هیوا ببەخشە، ژیان ڕزگار بکە.
سەرچاوە:
1. www. paho. org/en/campaigns/world-blood-donor-day-2025
2. www. cuimc. columbia. edu/news/surprising-benefits-donating-blood