ئاشتی ل ڕۆژهەڵاتا ناڤین تاکە چارەسەریە

شەیما مستەفا
ڕوژهەلاتا ناڤین ئەو جوگرافیە یا کو هەردەم بووی مەیدانا شەڕ و پێکدادانا وەلاتێن زلهێز ب تایبەت و ئیمپراتوریێن دی هەردەم ڤیاینە کونترولەکا بێ سنور ل سەر ڤێ جوگرافیێ هەبن، گەلەك ئەگەر هەنە کو ئەڤ جوگرافیە بوویە مەیدانا شەڕی و کوشتار و داگیرکرن و خیانەت و هەمی دیاردێن دی بابەتێن کەڤنن ل ڤێ دەڤەرێ، هەبوونا ژێدەرێن بن ئەردی وەك پەترول و گازا سروشتی و هەبوونا ژێدەرێن سەر ئەردی وەك ئاڤ و کانزایێن گرانبها هەردەم خواستنا بیانیا زێدەتر لێ کریە کو ئەڤ دەڤەرە بکەڤیتە بن کونترۆلا وان و کونترول و داگیر بکەن و کەلتور و زمان و هەستێن نەتەوایەتی لاواز بکن یان ژی بو مەرەمێن خوە بکار بینن، ڕوژهەلاتا ناڤین نە بتنێ بوویە مەیدانا شەڕی دناڤبەرا وەلاتێن زلهێز و ئیمپراتوریا دا بەلکی بوویە جهێ شەڕێن ب وەکالەت ژی ئانکو وەلاتێن زلهێز ل جهێ زیانێن خوە ڕاستەوخو ل ڤێ دەڤەرێ مەزێخن ب ڕێکا رێکخراو و پێکهاتەیێن دی شەڕی گەرم دکن دا کو بگەهن مەرەمێن خوە یێن داگیرکەری و سیاسی، تا وی ڕاددەی پتریا وەلاتێن ڕوژهەلاتا ناڤین سنورێن وان ژ لایێ زلهێزان ڤە هاتینە دروست کرن و سنورێن وان هاتینە رێکخستن و سیستەمێن وان دیسا ژ لایێ زلهێزان ڤە هاتینە دارشتن، ڕوژهەلاتا ناڤین د سەردەمێن کەڤن دا خودان ئیمپراتوریێن مەزن بوون ئیمپراتوریێن مەزن ژی هەردەم شەڕ کرینە پیخەمەت کونترولکرنا دەڤەرێ ب تەمامی و ببن خودانێن دەڤەرێ، هەروەسا د سەردەمێ مە ژی دا دێ بینین وەلاتێن ڕوژهەلاتا ناڤین ژ ئەگەرێن جیاوازیا ئاینی و کەلتوری و نەتەوەیی شەڕا دکن و کوشتارا ئەنجام ددن ئەگەر نە راستەوخو بت ب ڕێکا شەڕێن ب وەکالەت ڤێ چەندێ بجهـ دئینن و دویماهیك نموونە شەڕێ ناڤخویێ سوریایێ بوو کو پتر ژ دەهـ سالا ڤەکیشا و ژمارا قوربانیێن سڤیل چ جارا ب ئاشکرا ناهێتە زانین، بەرامبەر ڤێ چەندێ وەلاتێن ئەوروپا سەقامگیریا سیاسی و لێك قەبیلرکرنا کەلتوری و رێزگرتن بەرچاڤ هەیە ژ بلی دیاردێن کێم وێنە کو ئەڤە ژی بلەز دهێنە چارەکرن، سەرەڕای وێ چەندێ ل وەلاتێن ئەوروپا ب سەدان نەتەوە و کەلتور و زمان هەنە، بەلێ ل ڕوژهەلاتا ناڤین کو هژمارا نەتەوەیان سنوردارە و پتری عەرەبن و پتریا وان خودان ئێك ئاینن بەلێ چ جارا سەقامگیری ب تەمامی بنەجهـ نەبوویە، ل ڕوژهەلاتا ناڤین هێز د ئاخڤت نەك زانست و تەکنولوژیا، ژ بو بنەجهکرنا سەقامگیریێ ل ڕوژهەلاتا ناڤین پێتڤییە وەلاتێن ڕوژهەلاتا ل دەستپێكێ خالێن ناکوکیێ چارە بکن و ڤان ناکوکیا بکن ئەگەرێ ل ئێك تێگەهشتنێ نەك کویرکرنا جیاوازیا.