لە پاشکۆیەتییەوە بۆ هاوبەشی: گۆڕینی هاوسەنگیی هێز و نەخشەی ئابووری

‎لیـــــــا سەیفەدین
_سەربەخۆیی ئابووری تەنها زیادبوونی ژمارەی ناو بانکی ئافرەت نییە، بەڵکو گۆڕینی ڕیشەیی پێگەی ئەو لە ناو “هاوکێشەی هێز”دایە.
هێزی وتووێژ کاتێک ئافرەت بەرهەمهێنەرە، شێوازی قسەکردنی لە ناو خێزاندا لە “داواکاری”یەوە دەگۆڕێت بۆ “پێشنیار و بڕیار” ئەمە هاوسەنگییەکی نوێ دروست دەکات کە تێیدا بڕیارە چارەنووسسازەکان (وەک شوێنی نیشتەجێبوون، وەبەرهێنان، یان گەشتکردن) لەسەر بنەمای هاوبەشی دەبێت نەک فەرمانڕەوایی یەکلایەنە.
_سەربەخۆیی دارایی وەک “دەرچەی ڕزگاربوون” گرنگترین کاریگەری لێرەدا، شکاندنی زنجیری بێدەنگییە بەرامبەر توندوتیژی. ئافرەتێک کە داهاتی نییە، زۆرجار توندوتیژی قبوڵ دەکات چونکە “بژاردەی تری نییە” سەربەخۆیی ئابووری “هێزی جێهێشتن” بە ئافرەت دەبەخشێت. ئەمە نەک تەنها توندوتیژی کەمدەکاتەوە، بەڵکو وا لە بەرامبەر دەکات بە ڕێزێکی زیاترەوە مامەڵە بکات، چونکە دەزانێت بەرامبەرەکەی لە ڕووی داراییەوە پاشکۆ نییە.
_گۆڕینی کارەکتەری کۆمەڵایەتی و متمانە
ئافرەتی بەرهەمهێنەر لە ئاستی کۆمەڵگەدا، “گوتاری گشتی” دەگۆڕێت ئەو چیتر تەنها وەک “بکاربەر” نابینرێت، بەڵکو وەک “بنیادنەر” دەردەکەوێت. ئەم گۆڕانە متمانەیەکی ئەوتۆ بە ئافرەت دەبەخشێت کە دەتوانێت لە کایە سیاسی و کارگێڕییەکانیشدا پێشەنگ بێت. ئەمە وادەکات “بڕیاری کۆمەڵایەتی” گشتگیرتر بێت و کێشە ڕاستەقینەکانی کۆمەڵگە (کە زۆرجار ئافرەتان باشتر هەستی پێدەکەن) ببنە کاری لە پێشینە.
_ئابووریی ئافرەت و گەشەی نیشتمانی:
لە کاراییەکی سنووردارەوە بۆ هێزێکی گشتگیر
کاتێک باس لە زیادکردنی بەرهەمی نەتەوەیی دەکەین، باس لە ژمارەیەک دەکەین کە هێز و پێگەی وڵات لەسەر ئاستی جیهان دیاری دەکات. بەشداریی ئابووریی ئافرەتان تەنها “زیادکردنی ژمارەی کرێکاران” نییە، بەڵکو گۆڕینی مەکینەی بەرهەمهێنانی وڵاتە بۆ سیستەمێکی مۆدێرن و فرەجۆر.
_وەگەڕخستنی “سەرمایە چەقەبەستووەکان”
هەر وڵاتێک ساڵانە ملیۆنان دۆلار لە پەروەردە و خوێندنی باڵای کچان خەرج دەکات. ئەگەر ئەم ئافرەتانە نەچنە بازاڕی کارەوە، ئەمە بە واتا ئابوورییەکەی واتە “سەرمایەیەکی خەوتوو” یان “وەبەرهێنانێکی بێ گەڕانەوە” کاتێک ئافرەتان دەبنە خاوەن بزنسی خۆیان، دەوڵەت ئەو قازانجە دەچنێتەوە کە ساڵانێک لە ڕێگەی پەروەردەوە چاندوویەتی ئەمە کارایی ئابووری دەگەیەنێتە بەرزترین ئاست، چونکە وڵات چیتر نیوەی مێشک و بازووی خۆی پەکناخات.
_هەمەجۆرکردنی داهێنان و “بازاڕی نوێ”
پیاوان و ئافرەتان لە ڕووی بایۆلۆژی و کۆمەڵایەتییەوە ئەزموونی جیاوازیان هەیە، ئەمەش وادەکات “پێویستی” و “کێشەکان” بە شێوازی جیاواز ببینن.
داهێنانی جیاواز: کاتێک ئافرەتان دەبنە خاوەنکار، کاڵا و خزمەتگوزارییەک دەهێننە کایەوە کە پێشتر لە بازاڕدا بوونی نەبووە (وەک چارەسەرە تەکنەلۆژییەکان بۆ کاروباری ماڵ، چاودێری، یان فێربوون).
کێبڕکێی تەندروست: زیادبوونی ژمارەی خاوەنکاران دەبێتە هۆی شکاندنی قۆرخکاری و بەرزبوونەوەی کوالێتی بەرهەمەکان. ئەم گۆڕانکارییانە ڕاستەوخۆ دەبنە هۆی بەرزبوونەوەی بەهای بازاڕ و زیادبوونی داهاتی نەتەوەیی.
_گۆڕینی ئاراستەی بودجە: لە “هاوکاری”یەوە بۆ “وەبەرهێنان”
لە زۆرێک لە وڵاتە پەرەسەندووەکاندا، ڕێژەیەکی زۆری بودجە بۆ “تۆڕی پاراستنی کۆمەڵایەتی” و هاوکاری خێزانە بێدەرەتانەکان دەڕوات، کە ئەمە بودجەیەکی “بکاربەرە” و ناگەڕێتەوە. کاتێک ئافرەت دەبێتە سەربەخۆ
دەوڵەت لە خەرجیی “هاوکاریی دارایی” ڕزگاری دەبێت ئەو ئافرەتە خۆی دەبێتە “باجدەر”
لێرەدا ئافرەت لە “بارگرانییەک لەسەر بودجە”وە دەگۆڕێت بۆ “سەرچاوەیەک بۆ بودجە” ئەم پارە زیادەیەی بۆ دەوڵەت دەگەڕێتەوە، دەکرێت لە پڕۆژەی ژێرخانی گەورەتردا خەرج بکرێت کە توانای مرۆیی هەموو نەتەوەکە بەرز دەکاتەوە.
_ جێگیریی ئابووری لە کاتی قەیرانەکاندا
ئەو ئابوورییانەی کە پشت بە یەک ڕەگەز دەبەستن (وەک تەنها پیاوان کار بکەن)، لە کاتی قەیرانەکاندا زۆر ناسکن. بەڵام کاتێک هێزی کار لە نێوان هەردوو ڕەگەزدا دابەش دەبێت، جۆرێک لە “بەرگریی ئابووری” دروست دەبێت ئەگەر سێکتەرێک کە پیاوان تێیدا زۆرینەن تووشی داڕمان بێت، سێکتەرەکانی تر کە ئافرەتان تێیدا چالاکن دەبنە پشتیوان بۆ ڕانەگرتنی چەرخی ئابووری وڵات.
_لە هەژارییەوە بۆ پێشەنگایەتی: چۆن سەرکەوتنی ئافرەت دیدگای کۆمەڵگە دادەڕێژێتەوە؟
سەربەخۆیی ئابووری ئافرەتان تەنها “چارەسەرێکی کاتی” بۆ هەژاری نییە، بەڵکو “وەرچەرخانێکی کولتوورییە” کە ڕەگ و ڕیشەی بێدەسەڵاتی لەناو دەبات کاتێک ئافرەتێک لە ڕووی داراییەوە پێدەگات، ئەو نەک تەنها لە لیستی “هەژاران” دەردەچێت، بەڵکو دەبێتە ئەندازیاری گۆڕانکارییەکی گەورە لە ناو جەرگەی کۆمەڵگەدا.
١_شکاندنی “بازنەی میراتیی هەژاری”
هەژاری زۆرجار وەک میرات لە نەوەیەکەوە بۆ نەوەیەکی تر دەگوازرێتەوە، بەتایبەت لەو خێزانانەی تەنها یەک سەرچاوەی داهاتیان هەیە. سەربەخۆیی ئابووری ئافرەت ئەم زنجیرەیە دەپچڕێنێت. کاتێک کچێک دەبینێت دایکی یان ژنێکی دەوروبەری خاوەن کار و داهاتە، تێڕوانینی بۆ “پاشەڕۆژ” دەگۆڕێت ئەو چیتر خۆی وەک بارگرانی نابینێت، بەڵکو وەک “هێزێکی کارا” دەبینێت ئەم گۆڕانە لە هۆشیاریدا، گەورەترین دوژمنی هەژارییە، چونکە مرۆڤێک بەرهەم دەهێنێت کە چاوەڕێی هاوکاری ناکات، بەڵکو دەرفەت دروست دەکات.
_”مۆدێلی سەرکەوتن” وەک بزوێنەری گۆڕانکاری
سەرکەوتنی دارایی ئافرەتێک، کاریگەریی “دۆمینۆ”ی هەیە کاتێک ئافرەتێکی سەرکەوتوو لە کۆمەڵگەیەکدا دەردەکەوێت، ئەو دەبێتە “بەڵگەیەکی زیندوو” بۆ تێکشکاندنی ئەو وەهمەی کە دەڵێت ئافرەت ناتوانێت لە دەرەوەی ماڵ یان لە بواری بزنسدا سەرکەوتوو بێت.
ئیلهامبەخشی: بوونی نموونەی سەرکەوتوو، ترس لای کچانی تر دەڕەوێنێتەوە و هانیان دەدات بەدوای خەونە ئابوورییەکانیاندا بڕۆن
ئاساییبوونەوە: بە تێپەڕبوونی کات، کارکردن و سەربەخۆیی ئافرەت لە “شتێکی نامۆ”وە دەگۆڕێت بۆ “پێویستی و شانازی”، ئەمەش ژینگەیەکی کۆمەڵایەتی وا دروست دەکات کە تێیدا ڕێز بۆ توانای مرۆیی دادەنرێت نەک ڕەگەز.
_گۆڕینی دیدگای کۆمەڵگە: لە “بکاربەر”ەوە بۆ “سەرمایەگوزار”
لە زۆرێک لە کۆمەڵگە تەقلیدییەکاندا، ئافرەت وەک “بکاربەر” دەبینرێت کە هەمیشە پێویستی بە دابینکردنی بژێوی هەیە سەربەخۆیی ئابووری ئەم دیدگایە سەراوژێر دەکات کاتێک ئافرەتان دەبنە خاوەن بزنس، باج دەدەن، هەلی کار بۆ کەسانی تر (پیاوان و ئافرەتان) دەڕەخسێنن و پشتیوانی پڕۆژە خێرخوازییەکان دەکەن، کۆمەڵگە ناچار دەبێت دیدگای خۆی بگۆڕێت. ئافرەت چیتر “کێشە” نییە کە پێویستی بە چارەسەر بێت، بەڵکو خۆی “چارەسەرە” بۆ کێشە ئابوورییەکانی کۆمەڵگە.
_دروستکردنی “ژینگەی گەشەی گشتگیر”
سەربەخۆیی ئابووری ئافرەتان دەبێتە هۆی دروستبوونی جۆرێک لە “دادپەروەریی کۆمەڵایەتی”. کاتێک داهات لە نێوان هەردوو ڕەگەزدا دابەش دەبێت، جیاوازییە چینایەتییەکان کەمدەبنەوە و سەقامگیریی کۆمەڵایەتی زیاد دەکات. ئەم ژینگە نوێیە ڕێگە خۆش دەکات بۆ ئەوەی پەرەپێدانی توانای مرۆیی هەموو تاکەکان (بە کوڕ و کچەوە) لەسەر بنەمای “لێهاتوویی” بێت کۆمەڵگەیەک کە تێیدا ئافرەت سەربەخۆ بێت، کۆمەڵگەیەکە کە کەمتر ڕوو لە توندڕەوی و بێهیوایی دەکات، چونکە ئاسۆکانی گەشەکردن بۆ هەمووان کراوەن.
هەموو ئەو خالانەی باسمانکر دەمانگەیەنێت بە ئەو دەرەنجامەی کە
سەربەخۆیی ئابووری ئافرەتان تەنها بابەتێکی مافی مرۆڤ یان یەکسانی نییە، بەڵکو “پێویستییەکی ئابووری و مرۆییە”. بۆ ئەوەی کۆمەڵگەیەک بتوانێت توانای مرۆیی خۆی پەرە پێ بدات، دەبێت ڕێگرییە یاسایی، کۆمەڵایەتی و پەروەردەییەکان لەبەردەم سەربەخۆیی دارایی ئافرەتان لابەرێت. وەبەرهێنان لە ئافرەتدا، کورتترین و دڵنیاترین ڕێگەیە بۆ گەیشتن بە گەشەپێدانی بەردەوام.