ماكوان عیزەت -هەولێر
پەنکریاس، ئەو ڕژێنە هەستیارەی لە پشتی گەدە و پێش بڕبڕەی پشت خۆی حەشار داوە، یەکێکە لە ئەندامە هەرە گرنگەکانی جەستە بۆ ڕێکخستنی شەکری خوێن و هەرسکردنی خۆراک. بەڵام کاتێک ئەم ئەندامە تووشی نەخۆشی شێرپەنجە دەبێت، دەبێتە یەکێک لە مەترسیدارترین جۆرەکانی شێرپەنجە، کە بە هۆی “بێدەنگی” و درەنگ دەرکەوتنی نیشانەکانی، پزیشکەکان بە “بکوژە بێدەنگەکە” ناوی دەبەن.
هۆکارە مەترسیدارەکان؛ جگەرە لە پێشەوەیە
بەپێی توێژینەوەکان، جگەرەکێشان تۆمەتباری سەرەکی و ڕاستەوخۆیە. ئەو کەسانەی ڕۆژانە زیاتر لە پاکەتێک جگەرە بۆ ماوەی دە ساڵ دەکێشن، ئەگەری تووشبوونیان بە ڕێژەی سەدا ٦٢ زیاترە بەراورد بە کەسانی ئاسایی. جگە لە جگەرە، قەڵەوی و هەوکردنی درێژخایەنی پەنکریاس هۆکاری تری گرنگن.
ئەوەی جێگەی سەرنجە، تەنها **10%**ی حاڵەتەکان پەیوەندییان بە بۆماوەییەوە هەیە، لە کاتێکدا **90%**ی حاڵەتەکان بەهۆی گۆڕانکاری لەو خانانەوە دروست دەبن کە ئەنزیمەکان بەرهەمدەهێنن، کە ئەمەش مەترسیدارترین جۆری شێرپەنجەکەیە.
ئامارە ترسناکەکان و گۆڕانی هاوکێشەی ڕەگەز
لە ساڵی 2020دا، جیهان شایەدی تۆمارکردنی نیو ملیۆن حاڵەتی نوێ بوو، بەڵام ئەوەی ترسی لای ناوەندە تەندروستییەکان دروست کردووە، ڕێژەی مردنە کە گەیشتە ٤٦٠ هەزار کەس لە هەمان ساڵدا؛ ئەمەش واتای ئەوەیە زۆربەی تووشبووان گیان لەدەست دەدەن.
لە ڕابردوودا وا دەزانرا پیاوان زیاتر تووش دەبن، بەڵام ئێستا ڕێژەکە لە نێوان ژنان و پیاواندا یەکسان بووەتەوە، ئەمەش بەهۆی زیادبوونی ڕێژەی جگەرەکێشان لە نێوان هەردوو ڕەگەزدا. تەمەنی سەروو 60 ساڵان مەترسیدارترین قۆناغە، مەگەر حاڵەتەکە بۆماوەیی بێت کە لە تەمەنی گەنجیشدا دەردەکەوێت.
نیشانەکان؛ کاتێک ئازار دەبێتە هاوارێکی درەنگوەخت
مەترسییە گەورەکەی ئەم نەخۆشییە لەوەدایە کە نیشانەکانی زۆر گشتی و ناڕاستەوخۆن. بەپێی شوێنی وەرەمەکە نیشانەکان دەگۆڕێن:
• سەری پەنکریاس: دەبێتە هۆی زەردوویی (زەردبوونی چاو) و خورانی جەستە.
• جەستەی پەنکریاس: ئازارێکی توند لە بەشی سەرەوەی سک دروست دەکات.
• کلکی پەنکریاس: هەستکردن بە قورسایی لە پشت و نزیک بڕبڕەی پشت.
بەداخەوە، بەهۆی ئەوەی نەخۆشەکان پەنا بۆ ئازارشکێن دەبەن و درەنگ دەچنە لای پزیشک، تەنها **20%**ی حاڵەتەکان لە قۆناغی سەرەتاییدا دەدۆزرێنەوە و شیاوی نەشتەرگەرین، لە کاتێکدا **80%**ی تووشبووان کاتێک دەزانن کە نەخۆشییەکە گەیشتووەتە قۆناغی کۆتایی.
دەستنیشانکردن و ڕێگاکانی چارەسەر
پزیشکانی پسپۆڕ لە ڕێگەی تەکنیکی پێشکەوتووی وەک وێنەگرتنی دەنگدانەوەی موگناتیسی (MRI) یان سۆنەری ئەندۆسکۆپییەوە نەخۆشییەکە دەستنیشان دەکەن. چارەسەرەکان بریتین لە:
1. نەشتەرگەری: تەنها ڕێگایە بۆ چاکبوونەوەی تەواوەتی ئەگەر زوو بدۆزرێتەوە.
2. چارەسەری کیمیایی و تیشکی: بۆ کۆنتڕۆڵکردنی وەرەمەکە لە قۆناغە جیاوازەکاندا.
چۆن خۆمان بپارێزین؟
پزیشکان ئامۆژگاری هاوڵاتیان دەکەن بۆ خۆپاراستن ئەم هەنگاوانە بگرنە بەر:
• دوورکەوتنەوە لە جگەرەکێشان و کەمکردنەوەی کێش.
• ڕێکخستنی ئاستی شەکرە لە خوێندا.
• بۆ ئەو خێزانانەی پێشینەی نەخۆشییەکەیان هەیە، پێویستە هەر شەش مانگ جارێک پشکنینی سکرینکردن ئەنجام بدەن.
دەستنیشانکردنی پێشوەختە، تەنها کلیلی ڕزگاربوونە لەم نەخۆشییە بێدەنگە کە ساڵانە هەزاران ژیان لەناو دەبات.