ماكوان عیزەت -هەولێر
شێرپەنجە، ئەو ناوەی کە ساڵانە هەزاران کەس لە جیهاندا دوچاری دڵەڕاوکێ و ململانێ لەگەڵ مردن دەکات، تەمەن و ڕەگەز ناناسێت. لەبەر ڕۆشنایی ناڕوونیی هۆکارەکان و سنوورداریی چارەسەرەکان، پزیشکان جەخت لەسەر یەک ڕاستی دەکەنەوە: خۆپارێزی و زانیاری دروست، باشترین چەکن.
شێرپەنجە چۆن دروست دەبێت؟
د. هاژە عەبدوڵڵا، پسپۆڕی چارەسەری نەخۆشییەکانی شێرپەنجە و خوێن، لە بارەی سروشتی ئەم نەخۆشییەوە ڕوونکردنەوەیەکی زانستی ورد دەدات. ئەو دەڵێت:
“جەستەی مرۆڤ پڕۆگرامێکی زۆر وردی بۆ دانراوە؛ ڕۆژانە چەند خانە دروست دەبێت، بە هەمان بڕ خانە دەمرێت. بەڵام لە شێرپەنجەدا یەکێک لە خانەکان تووشی ‘بازدان’ یان سەرلێشێواوی دەبێت، بەردەوام گەشە دەکات و نامرێت. ئەم کەڵەکەبوونی خانانە یەک لە دوای یەک، لە کۆتاییدا دەبێتە هۆی دروستبوونی گرێ.”
حەوت بۆ دە ساڵ.. پڕۆسەیەکی درێژخایەن لە پشت پەردەوە
یەکێک لە باوترین ئەو پرسیارانەی ڕووبەڕووی پزیشکان دەبێتەوە ئەوەیە: ئەم گرێیە کەی دروست بووە؟ زۆربەی خەڵک پێیان وایە شێرپەنجە لە ماوەی چەند هەفتەیەک یان چەند مانگێکدا دروست دەبێت، بەڵام دکتۆر هاژە ڕاستییەکی پێچەوانە ئاشکرا دەکات:
• پڕۆسەی دروستبوونی شێرپەنجە ساڵانێکی زۆر دەخایەنێت.
• تا گرێیەک دەگاتە قەبارەی یەک سانتیمەتر یان بە دەست و سۆنار هەستی پێدەکرێت، ٧ بۆ ١٠ ساڵی پێدەچێت.
نیگەرانییەکان؛ دەستنیشانکردن لە قۆناغی کۆتاییدا
ئەو پزیشکە پسپۆڕە نیگەرانی خۆی دەردەبڕێت کە لە کۆمەڵگەی ئێمەدا، زۆربەی حاڵەتەکان لە قۆناغی کۆتاییدا دەستنیشان دەکرێن. ئەو دەڵێت: “ئەگەر نەخۆشییەکە لە قۆناغی یەکەمدا بدۆزرێتەوە، ئەگەری چاکبوونەوە زۆر زیاترە. ئێمە پێویستمان بە شۆڕشێکی هۆشیاری تەندروستی هەیە لە ڕێگەی میدیاکانەوە.”
چوار هەنگاوی زێڕین بۆ خۆپارێزی
بۆ کەمکردنەوەی مەترسییەکانی تووشبوون، دکتۆر هاژە عەبدوڵڵا ئامۆژگاری هاووڵاتیان دەکات کە ئەم چوار خاڵە پەیڕەو بکەن:
1. سیستمی خۆراکی تەندروست: دوورکەوتنەوە لە خواردنی ناتەندروست و گۆڕینی بەو خۆراکانەی مەترسییەکان کەمدەکەنەوە.
2. پاراستنی کێشی جەستە: کێشی زیادە کاریگەری نەرێنی لەسەر سیستمی بەرگری هەیە، کێشی تەندروست بەرگریی جەستە بەهێز دەکات.
3. وەرزش و چالاکی جەستەیی: کەمجووڵەیی یەکێکە لە مەترسییە گەورەکان بۆ سەر تەندروستی گشتی.
4. خواردنی سەوزەوات: سەوزەکان بە سەرچاوەی دەوڵەمەندی دژە ئۆکسان و پارێزەری خانەکان دادەنرێن.
هەرچەندە شێرپەنجە نەخۆشییەکی ترسناکە، بەڵام تێگەیشتن لەوەی کە پڕۆسەی دروستبوونی ساڵانێکی زۆر دەخایەنێت، دەبێت هانمان بدات بۆ ئەنجامدانی پشکنینی خولی و گۆڕینی شێوازی ژیانمان، چونکە چرکەساتێک هۆشیاری، ڕەنگە ژیانت لە مەرگ ڕزگار بکات.