كارزان گلی – ههولێر
رەجەب تەیب ئەردۆغان، سەركۆماری توركیا، لە كۆنگرەیەكی رۆژنامەوانیدا پشتگیریی وڵاتەكەی بۆ رێككەوتنی نێوان هەسەدە و دیمەشق راگەیاند و ئاماژەی دا، ئەوان وەكوو توركیا هەر هەنگاوێك بۆ ئارامی سووریا بێت پشتی دەگرن. بەڵام باسی لەوەش كرد، دەبێت سووریا یەك وڵات و یەك سوپا و یەك ئاڵای هەبێت.
جیا لە ئەردۆغان، توركیا بە فەرمی لە رێگەی هاكان فیدان، وەزیری دەرەوەی توركیاوە رایگەیاند، ئەوان دڵخۆشن بەو رێككەوتنەی نێوان دیمەشق و هەسەدە، پێویستە هەسەدە رێككەوتن جێبەجێ بكات تا ئارامش و ئاسایش بۆ سووریا بگەڕێتەوە. بەڵام میدیای توركیا، لەبارەی ئەو رێككەوتنە بێدەنگیی پێوە دیارە، ئەو بێدەنگییەش بەو مانایە نییە رێككەوتنەكەیان قبووڵە.
بەر لەوەی دیمەشق و هەسەدە رێككەوتن بکەن، میدیای توركیا خیەی دابووە شەڕی نێوان هەسەدە و سوپای دیمەشق و بە ئاشكرا دژایەتیی هەسەدەیان دەكرد و پشتی سوپای دیمەشقئیان گرتبوو؛ لە تەلەڤزیۆنەكانەوە دەیان دیمانە و گفتوگۆ لەبارەی شەڕی سووریاوە دەکرا، بەڵام دوای ئەم رێككەوتنە، میدیای توركیا کڕ و بێدەنگە، تەنانەت یەك رۆژنامەی توركیا، بە هەواڵێكیش باسی لەو رێككەوتنە نەكردووە.
زمانی بەرپرسانی توركیا بەرامبەر بە پرسی رۆژئاوای كوردستان گۆڕاوە، بەو مانایەی نەرمترن لە جاران و ئێستا باس لەوە دەكەن، پێویستە كورد پارێزراو بێت. بەرپرسانی توركیا دووپاتی دەكەنەوە، پێویستە هەسەدە بچێتەوە سەر وەزارەتی بەرگریی سووریا، بەڵام دەڵێن پێویستە كورد مافی پارێزراو بێت و مافی هاووڵاتیەتیی بدرێتێ.
بە گوێرەی شرۆڤەی بەشێك لە لێكۆڵەرانی سیاسی، رەنگە توركیا ناچار كرابێت بەو رێككەوتنەی دیمەشق و هەسەدە رازی بێت، چونكە ئەوەی لەم رێككەوتنەدا هەیە، توركیا پێی نیگەرانە و ئەوەی ویستی بەدڵی ئەو نەبووە.
لە رێككەوتنەكەدا هاتووە، هەسەدە چوار لیوای بۆ دروست دەكرێت، واتە یەك یەك ناچنە ناو سوپای سووریا، بەڵكوو هەسەدە بە چوار لیوا دەمێنێتەوە و رۆژئاوای كوردستان دەپارێزێت. هەروەها دان بە زمانی كوردیدا دەنێن و خوێندن بە زمانی كوردی لە رۆژئاوای كوردستان رێگەی پێ دەدرێت، جیا لەوەی هەموو ئەو بڕوانامانەی لە ٢٠١١وە تاوەكوو ئێستا لە رۆژئاوای كوردستان بەدەست هاتوون، بە فەرمانێکی سەركۆماری دانی پێدا دەنرێت، ئەمانە توركیای نیگەران كردووە.
بەهۆی پرسی چارەسەری لە توركیا، حكوومەت و بەتایبەت ئاكەپە و مەهەپە، بەشێوەیەكی تر لەبارەی رۆژئاوای كوردستانەوە قسە دەكەن، ئەوان باس لەوە دەكەن دژمنی كورد نین، بەڵام دەیانەوێت لەژێر هەسەدە دەریان بهێنن. دەم پارتی لەرێگەی تونجەر بەكرخان، هاوسەرۆكی ئەو پارتەوە دەڵێت، هەسەدە بێبەری نییە لە كوردی رۆژئاوا و ئەوان نوێنەرایەتیی كورد دەكەن، ئەمەش بووەتە خاڵێكی گەورەی ناكۆكی نێوان ئەو دوو لایەنە، كە كار دەکاتە سەر پرسی چارەسەری كورد لە توركیا.
وەكوو ئەوەی شرۆڤەكاران باسی دەكەن، ١٠٠ ساڵە باكوورییەكان خەبات دەكەن تا بتوانن مافی كورد لە دەستووردا جێگیر بكەن، بۆ نموونە كورد بەزمانی خۆی بخوێنێت، هەروەها زمانی كوردیش بەفەرمی دانی پێدا بنرێت، بۆیە كاتێك بە ١٢ ساڵ خەبات لە رۆژئاوای كوردستان ئەو مافە بۆ كورد فەراهەم بكرێت، ئەمە ترس دەخاتە دڵی توركیا.
پێشتر باس لەوە دەكرا، لە رۆژئاوای كوردستان كورد بە دەستبەتاڵی لێی بێتە دەرەوە، لە باكووری كوردستانیش كورد لاواز دەبێت و توركیا لە قۆناغی پرسی چارەسەری كورددا، مافی كورد نادات و بوێری ئەوەی دەبێت پرسی كورد بەلاوە بنێت. بەڵام ئەوەش راستە ئەگەر لە رۆژئاوای كوردستان، كورد مافی بدرێتێ، باكوورییەكان بوێری ئەوەیان دەبێت داوای مافی خۆیان بكەن، بەتایبەت رێگە بدەن كورد بەزمانی خۆی بخوێنێت.
مەزڵووم عەبدی، لە دیمانەیەكدا باسی لەوە كرد، رێككەوتنەكە لە ئاست ئەو خەبات و شەهیدانەی داویانە نەبووە، بەڵام لەم قۆناغەدا پێی رازی بووین و لە خەبات بەردەوام دەبین. لێرەوە دەردەكەوێت كورد لە سووریا بەو رێككەوتنە رازی نییە و بە ناچاری قبووڵی كردووە، بۆیە رەنگە لە داهاتوو زیاتریان بوێت.
لە رۆژانی داهاتوو روون دەبێتەوە، ئایە توركیا بەربەست بۆ رێككەوتنەكە دروست دەكات، یان بە ناچاری قبووڵیەتی؟ توركیا چەند هەنگاو بۆ پرسی كورد دەهاوێت؟
لەلایەكی ترەوە، میدیاكانی جیهانی باس لەوە دەكەن، خۆپیشاندان و ئەو یەكگرتووییەی كورد بۆ رۆژئاوای كوردستان، رۆڵی گەورەی هەبووە تا توركیا ناچار بێت نەو رێككەوتنە رازی بێت، چونكە پێشتر توركیا بە هەموو شێوەیەك رەتی دەكردەوە، هەسەدە لیوای تایبەت بە خۆی هەبێت و دەیانگوت پێویستە یەك یەك بێنە ناو سوپا.
وەكوو ئەوەی ئەردۆغان باسی دەكات، بەو رێككەوتنە رازین و لای توركیا ئاساییە هەسەدە چوار لیوای بۆ بكرێتەوە، بۆیە دەبێت زمانی میدیایی خۆشیان بەرامبەر بە هەسەدە بگۆڕن و ئیدی ناوی تیرۆرستیان لێ نەنێن، چونكە بە فەرمی دەچنە سەر وەزارەتی بەرگریی سووریا، بەڵام تاوەكوو ئێستا بەرپرس و میدیای توركیا، هەسەدە وەكوو تیرۆریست وێنا دەكەن.