سەردار ئەکرەم/ بەریتانیا
ماکیاژ لە جیهانی شانۆدا تەنها ئامرازێک نییە بۆ جوانکاری، بەڵکو زمانێکی هونەری و دەروونییە کە یارمەتی ئەکتەر دەدات لە پێستی مرۆیی خۆی بێتە دەرێ و بچێتە ناو قاڵبی کارەکتەرێکی نوێوە. ئەم هونەرە کە ڕەگ و ڕیشەی دەگەڕێتەوە بۆ سەرەتای سەرهەڵدانی مرۆڤایەتی و ڕێوڕەسمە ئایینییەکان، بە درێژایی مێژوو گۆڕانکاری گەورەی بەسەردا هاتووە. لە دەمامکە دارینەکانی یۆنانی کۆنەوە تا دەگاتە تەکنیکە پێشکەوتووەکانی ماکیاژی سینەمایی و شانۆیی ئەمڕۆ، ماکیاژ هەمیشە وەک توخمێکی سەرەکی بۆ دروستکردنی «کەشی درامی» و قووڵکردنەوەی مانا بینراوەکانی نمایش ماوەتەوە. مێژووی ماکیاژی شانۆیی بە بەکارهێنانی دەمامک لە یۆنانی کۆن دەست پێ دەکات. لەو سەردەمەدا، بەهۆی گەورەیی هۆڵە شانۆییەکان و دووری بینەر لە سەکۆ، ئەکتەرەکان دەمامکی گەورەیان بەکاردەهێنا کە دەربڕینی توندی وەک ترس، شادی یان خەمبارییان لەسەر نەخشێنرابوو. ئەم دەمامکانە نەک تەنها کارەکتەرەکەیان دیاری دەکرد، بەڵکو ڕێگەیان دەدا ئەکتەرێک لە یەک نمایشدا چەندین ڕۆڵی جیاواز بگێڕێت. بەپێی سەرچاوە مێژووییەکان، تێسپیس کە بە یەکەم ئەکتەری مێژوو دادەنرێت، سەرەتا ڕوخساری خۆی بە سپیاو (White Lead) و ڕەنگی سوور دادەپۆشی پێش ئەوەی دەمامک ببێتە باو. ئەمە سەرەتای گۆڕینی ڕوخساری مرۆڤ بوو بۆ تابلۆیەکی درامی کە لە دوورەوە بخوێنرێتەوە. لە سەردەمی ڕێنسانس و لە ئیتاڵیا، کۆمیدیا دێلارتێ (Commedia dell’arte) شێوازێکی نوێی لە بەکارهێنانی دەمامک و ماکیاژ هێنایە کایەوە. کارەکتەرە جێگیرەکانی وەک ئارلێکینۆ و پانتالۆنێ دەمامکی چەرمیان بەکاردەهێنا، لە کاتێکدا کارەکتەرە ئاشقەکان (Innamorati) ڕوخساری خۆیان بە ماکیاژێکی سپی و ناسک دادەپۆشی بۆ ئەوەی جوانتر و ئەرستۆکراتتر دەربکەون. ئەم نەریتە لە فەڕەنسای سەردەمی نیوکلاسیکدا گەیشتە لووتکە، کە تێیدا بەکارهێنانی پاودەری سپی و ڕەنگی سووری تیر (Rouge) بۆ کوڵمەکان بووە نیشانەی باڵادەستی و جوانی. لەو سەردەمەدا، ماکیاژ زیاتر دەستکرد و هێماگەرایی بوو، نەک ڕیالیستی و، ئامانج لێی دروستکردنی کەشێکی شاهانە و دوور لە ژیانی ڕۆژانە بوو. وەرچەرخانی گەورە لە مێژووی ماکیاژدا لە ئەڵمانیا و لە سەدەی نۆزدەهەمدا ڕوویدا، کاتێک گۆرانیبێژی ئۆپێرا لودویگ لایکنەر یەکەمین “ماکیاژی چەور (Greasepaint)”ـی داهێنا. ئەم داهێنانە ڕێگەی بە ئەکتەرەکان دا کە ماکیاژێکی وردتر و جێگیرتر بکەن کە لەژێر گەرمای گڵۆپە غازییەکاندا تێکنەچێت. لە ئینگلتەرا و لە سەردەمی ڤیکتۆریادا، ئەم تەکنیکە پەرەی سەند و ماکیاژ بووە زانستێکی ورد بۆ نیشاندانی تەمەن، نەخۆشی، یان باری دەروونی کارەکتەر. لە سەدەی بیستەمدا، بزووتنەوەی ئێکسپرێسیۆنیزمی ئەڵمانی ماکیاژی وەک ئامرازێکی شێوێنراو بەکارهێنا بۆ نیشاندانی ترس و دڵەڕاوکێی ناوەکی مرۆڤ، کە نموونەی هەرە دیاری لە فیلم و شانۆگەرییەکانی وەک «کابینەی دکتۆر کالیگاری»دا دەبینرێت. ئەمڕۆ، ماکێر یان دیزاینەری ماکیاژ ڕۆڵێکی ئەکادیمی و سەرەکی دەگێڕێت لە تیمی بەرهەمهێنانی شانۆدا. وەک ڕیچارد کۆرسۆن لە کتێبە بەناوبانگەکەیدا “ماکیاژی شانۆ (Stage Makeup)” ئاماژەی پێ دەدات، ماکیاژ دەبێت بە هەماهەنگی لەگەڵ ڕووناکی و سینۆگرافیا دیزاین بکرێت. ماکێر دەبێت شارەزای توێکاریی ڕوخسار، تیۆری ڕەنگەکان و مێژووی جلوبەرگ بێت. ئەو بە بەکارهێنانی سێبەر و ڕووناکی (Highlight and Shadow) دەتوانێت ڕوخساری ئەکتەرێکی گەنج بگۆڕێت بۆ پیرێکی پەککەوتە، یان برین و شوێنەواری خەیاڵی دروست بکات کە بینەر بڕوای پێ بکات. ئەم پرۆسەیە تەنها گۆڕینی ڕوخسار نییە، بەڵکو دروستکردنی «کەشێکی دەروونییە» کە یارمەتی ئەکتەر دەدات بە قووڵی بچێتە ناو ڕۆڵەکەیەوە و بینەریش لە ڕاستگۆیی نمایشەکە دڵنیا بکاتەوە. لێرە دەتوانین بڵێین ماکیاژ لە شانۆدا ئەو خاڵەیە کە تێیدا واقیع و خەیاڵ بەیەک دەگەن. لە یۆنانی کۆنەوە تا ئەمڕۆ، ئەم هونەرە سەلماندوویەتی کە ڕوخساری مرۆڤ دەکرێت ببێتە گرنگترین ئامرازی گێڕانەوەی چیرۆک. کاتێک ماکیاژ بە شێوەیەکی زانستی و هونەری بەکار دێت، دەبێتە بەشێکی دانەبڕاو لە ئەتمۆسفێرە گشتییەکەی نمایشەکە و وا دەکات هەر جووڵە و دەربڕینێکی ئەکتەر مانا و قورساییەکی تایبەتی هەبێت. ماکیاژ تەنها ڕەنگ نییە لەسەر پێست، بەڵکو ڕۆحی کارەکتەرە کە لە ڕێگەی ڕەنگ و هێڵەکانەوە خۆی نیشانی جیهان دەدات.