ئازاد عەبدولواحید
* ئامادەبووانی هێژا و خۆشەویست. خوشک و برایانی بەڕێز، میوانانی ئازیز
ئەمڕۆ ڕێکەوتێکی مێژوویییە، کاتێک بۆ سێیەمین فیستیڤاڵی ڕامان کۆدەبینەوە، هەر ئەوڕۆکەش ڕۆژی ئاڵایە، بەو بۆنەیەوە پیرۆزبایی ڕۆژی ئاڵای کوردستانتان لێ دەکەم، بۆ ئامادەبوونتان لە سێیەمین فیستیڤاڵی ساڵانەی ڕامان، بەخێرهاتنی گەرمی هەموو لایەکتان دەکەم، بە تایبەتیش بەخێرهاتنی ئەو خوشک و برایانەمان کە لە ئەوروپا و چوار پارچەی کوردستان و شار و شارۆچکەکانی دەرەوەی هەولێرەوە هاتوون، بۆ بە دەنگەوە هاتن و قەبووڵکردنی بانگهێشتنامەکەمان و ئامادەبوونتان زۆر خۆشحاڵتان کردین، بە هاتنتان جوانی و ڕەونەقێکی دیکەتان بە فیستیڤاڵەکەمان بەخشی، کە بۆ جووڵاندنی بزاڤی ڕۆشنبیریی ئەمڕۆمان و ئاییندەی ئەدەبی و هزری و ڕووناکبیریمان، بێگومانم جێ پەنجەی خۆی دادەنێ.
بۆ بەبیر هێنانەوە، لە هەردوو فیستیڤاڵەکەی پار و پێرار، دوو تەوەری گرنگمان ورووژاند، یەکەمیان (کورد و سیاسەتی کولتووری) و ئەوی دیکەیان (ئەدەبیات و زمان لە ئێستا و ئاییندەدا) بوون، کە بە تەکنۆلۆژیا و زیرەکیی دەستکردەوە گرێ درا، مایەی خۆشحاڵیمانە لەم دوو ساڵەدا دەبینین ئەو دوو تەوەرەیە بوونەتە جێگەی بایەخی ناوەندەکانی کولتوور و زانکۆکانی کوردستان و خەریکن وردە وردە کاریان لەسەر دەکەن.
* ئێمە لەمێژە هەوڵمان داوە و ئێستاش هەوڵ دەدەین، لە هەموو کایەکانی فەرهەنگ و ئەدەبیات و هونەر بەرەو کوردێنی بگەڕێینەوە و ناسنامەی کوردیمان لە هەموو ئەو کایانەدا تۆخ و تۆختر بکەینەوە، کە هەر ئەو ناسنامەیە، وابەستبوونە بە نەتەوەیەک کە زمانێکی تایبەتی و ڕەگاژۆی بەناو مێژوودا هەیە (بە هەموو شێوەزارەکانییەوە)، مێژوویەکی هاوبەشی هەیە، بەها و کولتوور و داوونەریتێکی تایبەت بە خۆی هەیە کە پشتاوپشت بۆی ماوەتەوە، جوگرافیای خواکردی خۆی هەیە، بەڵام بە زوڵم بەسەر چوار وڵاتدا دابەش کراوە، هەستێکی یەکگرتووی گشتی بۆ وابەستەبوون بە کۆمەڵی کوردەواری هەیە، کە هەمووان بە یەکەوە دەبەستێتەوە.
* ئێمە لە سۆنگەی هەستکردن بە هەڕەشە لەسەر ئەو ناسنامەیەمان، بەهۆی بێباکی خۆمان و شاڵاوی تەکنۆلۆژیا و دیجیتاڵەوە، مەترسیی کاڵبوونەوە و لاوازبوون، تەنانەت ڕاماڵین و سڕینەوە و کەوتنە ژێر دەستوپێی کولتوورە بەهێزەکان و هێرشی بێبەزەییانەی تەکنۆلۆژیا و دیجیتاڵ لەلامان چەکەرەی کردووە و نیگەرانی کردووین، بۆیە پێمان باش بوو فیستیڤاڵی ئەم ساڵمان بۆ ئەو تەوەرە گرنگە تەرخان بکەین و بەپێی توانایی و دەسەڵاتی خۆمان، ئەم بابەتە بایەخدارە لەبەرچاو بگرین و بۆ لەمەولا بە هەموو لایەک حەولی بۆ بدەین، تا وەک تەواوکەری کارەکانی (30) ساڵی ڕابوردووی گۆڤاری ڕامان، بەشدارییەکی بچکۆلە و خاکەڕایانەمان لە بەهێزکردن و پاراستنی ناسنامەی کوردیماندا هەبێ، لە سەردەمێکدا کە تەکنۆلۆژیا، لەگەڵ خەسڵەت و جیاوازییەکانی ناسنامەی نەتەوەی دەستەپاچە زۆر دڵڕەقە، ئەگەر بچووکترین کەمتەرخەمی بنوێنین، یان لەبەرانبەریدا غافڵ و دۆشداماو بوەستین، ئەوە وردە وردە ناسنامەکەمان لە بەین دەچێ، ئەوکاتە ئەو ناسنامەیەی کە بە کەڵەکەبوونی سەدان و هەزاران ساڵ ڕەنگی خۆی ڕشتووە و گەڵاڵە بووە، ڕووبەڕووی هەڕەشەیەکی گەورە دەبێتەوە و تەکنۆلۆژیا لە ڕەگوڕیشەوە هەڵیدەتەکێنێ و هەپڕوون بە هەپڕوونی دەکا.
* بۆ باسی ناسنامە، دەبێ پرسیاری (من کێم؟)، یان (ئێمە کێین) لە خۆمان بکەین، ئەو گەڕانە بۆ وەڵامێک بریتییە لە دۆزینەوەی خەسڵەتە جیاوازەکانی تاک، یان کۆمەڵ کە لە تاکەکانی دی و کۆمەڵگەکانی دیکە جودامان دەکاتەوە. لە هزر و کولتووری هەر نەتەوەیەکدا (ناسنامە) بە بابەتێکی زۆر گرنگ و سەرەکی دەژمێردرێ، چونکە چوارچێوەیەکە بۆ تێگەیشتنێکی قووڵ لە خود. ناسنامە چەمکێکی فراوان و هەمەلایەنی هەیە، تاکەکان بە ڕەگوڕیشەی کولتوورەکەیانەوە دەبەستێتەوە، هەر ئەوەش مانایەک بە بوون و وابەستەبوون – ئینتیمایان دەدات، یارمەتی نەتەوەکان دەدات بۆ تێگەیشتن لەو پێگەیەی لە جیهاندا هەیانە، هەوڵیش دەدات بە باشی لەو ڕەگوڕیشەیەی خۆی تێبگا، تا بزانێ چی لەوانی دی جودای دەکاتەوە. ناسنامە بەرهەمی تێکەڵاویی نێوان خود و ژینگەیە، لەبەر ئەوەی ناسنامە، بوونێکی کامڵ و جێگیری نییە، بۆیە بە درێژایی مێژوویەکی دوورودرێژ دروست دەبێ، گەڵاڵەبوونی ئەو ناسنامەیە لەلای کورد، پێشتر بەهۆی کۆمەڵگە و پەروەردە و ڕۆشنبیریی گشتی و ڕووداوەکانی مێژووەوە خەتوخاڵی داوە، یان بەهۆی بەریەککەوتنی ئەو نەتەوەیە لەگەڵ کولتوور و ڕۆشنبیری ئەوانی دیکە پەیدا بووە، بۆیە زۆرجار ناسنامە وەک بنیادێکی کۆمەڵایەتی ناوی دەبرێ کە بەهۆی پێوەندی و تێکەڵاوی لەگەڵ ڕۆشنبیریی ئەوانی دی دروست دەبێ.
* دیارە ناسنامەی هەر نەتەوەیەکی زیندوو، لەگەڵ کرانەوە و فرەیییە، ناکرێ خود لە قۆزاخەیەکی تەنگەبەردا گیر بخوا و خۆی بە دابڕاو لەوانی دی ببینێ، هیچ تاکێکیش لەناو نەتەوەکەیدا بە تەنیا یەک ناسنامەی نییە، بەڵکوو خاوەنی چەند ناسنامەیەکە، کە ئەو ناسنامانە ئاوێتە و ئاوێزانی یەکدی دەبن، لەوانە ناسنامەی ئایینی، ناسنامەی کولتووری، ناسنامەی نیشتمانی، ناسنامەی زمانیی و تاد..، لەوانەشە هەموو ئەو ناسنامانە پێکەوە لە ناوەوەی هەر تاکێکدا کۆببنەوە و لەگەڵ یەکدی بکەونە ململانێ. پۆل ڤالیری شاعیری فەرەنسایی دەمێکە گوتوویەتی: تەنانەت شێریش چەند کاوڕێکی هەرس کراوە. (گاندی)ش جوانی فەرمووە کە دەڵێ: پەنجەرەی ژوورەکەت بخەرە سەر گازەرای پشت، با شنەبایەک بێتە ژوورەوە، بەڵام مەهێڵە ڕەشەبا بنمیچ (ساپیتە)ی ژوورەکەت بڕووخێنێ.
* نکوڵی لەوە ناکرێ کورد ناسنامەیەکی زیندووی هەیە، ڕەگوڕیشەکەی بە قووڵی بەناو شوێنەوار و مێژوو و کەلەپوورەکەیدا چووەتە خوارێ، بەڵام ئەوە بەو مانایە نایەت کە لە کاریگەری نەرێنی دیجیتاڵ بە دوور بێ، گومانی تێدا نییە، لە کاریگەریی بەهێزی گۆڕانکارییە نوێیە سیاسی و کۆمەڵایەتی و کولتوورییەکانی دنیای ئەمڕۆ بەدوور نییە. کورد کەلەپوورێکی فەرهەنگیی دەوڵەمەندی هەیە، زمانێکی بەهێز و بە پێوە وەستاوی هەیە، کە هەزاران ساڵە پارێزگاری لە بوون و مانەوەی خۆی کردووە، هەستی نەتەوایەتی لەلای زۆربەی هەرە زۆری کوردان هەیە و بەردەوامە، ئەگەرچی لەلایەن ناحەزان و داگیرکەران زۆر کۆسپ و تەگەرەشی بۆ دروست دەکرێ، ئەمڕۆ ناسنامەی کوردی خەریکی گەشەکردنە، ئەو فرەیییەی لە ناوەوەی خۆیدا هەڵیگرتووە، دژی یەکبوونی کولتوورەکەی نییە، بەڵکوو زیاتر دەوڵەمەندی دەکات.
* هەرچەندە کورد دەوڵەتی نەبووە، بەڵام بە درێژایی مێژوو ناسنامەی کوردی، خەیاڵێکی کولتووری یەکگرتووی لەلای دروست کردووە، چیاکان ڕۆڵێکی گەورەیان لە دروستکردنی ناسنامەی کوردیدا هەبووە، ئەوەش تاڕادەیەک سەربەخۆیییەکی پێ داوە، هەر بەو هۆیەوە زار و بن زارەکانی ماونەتەوە، یان وێنە و ئەدگاری ئینسانی کوردی لەناو ئەدەبیاتەکەیدا بە زیندوویی هێشتووەتەوە، لەگەڵ ئەوەشەوە پارچە پارچەبوونی كورد و دابەشبوونی بەسەر چەند وڵاتێكدا، ناسنامەی سیاسیی جیاوازی پێ داوە، یان بەهۆی قەدەغەكردنی زمان و كولتووری كوردی لە هەندێ لەو وڵاتانەدا، كارێكی نەرێنی و خراپی لەسەر ناسنامەی كوردی كردووە، بەڵام هەستی یەكگرتوویی نێو كوردان، بەهۆی (زمان) و (مێژووی هاوبەش) و ئایكۆنە نەتەوەیی و فەرهەنگییەكان، ئێستاش هەر ماوە، فۆلكلۆر و كەلەپوور و شایی و هەڵپەڕكێ و جلوبەرگ و پۆشاكی كوردی و جوانیی سروشتی کوردستان و ئاهەنگەكانی نەورۆز كە هێمایە بۆ ئازادی و ڕاپەڕین، ئەمانە هەموویان یادگەیەكی گشتییان بۆ کورد دروست كردووە و ناسنامەی کوردی پێ بەهێز دەبێ.
* لێرەوە بە پێویستی دەزانم لەبارەی (ناسنامە) لە بیر و هزری ئینسانی كوردی هاوچەرخدا ئێستێك بكەم، چونكە زۆر كێشە و گرفت لەبەردەمماندا قوت دەبنەوە و چەند پرسیارێك خۆیان بەسەرماندا دەسەپێنن لەوانە: ئایا دەكرێ توند دەست بە ناسنامەی خۆمانەوە بگرین تا بەو شێوەیەی هەیە بیهێڵینەوە، یان دەبێ پێشی بخەین و پەرەی پێ بدەین؟ چۆن پێشوازی لە ناسنامەی نەتەوەكانی دی بكەین؟ لە کاتێکدا بەهۆی گڵۆبالیزم و دیجیتاڵەوە كرانەوەیەكی زۆر بەسەر دنیادا هەیە و ئاڵۆزییەك بۆ ناسنامەكان پەیدا بووە، کە ئەمە ئەمڕۆ وای لە زۆر نەتەوە کردووە هەست بە هەڕەشە لەسەر ناسنامەكەیان بکەن، هەر ئەمەش وای لە هەندێكیان کردووە بیر لە (ناسنامەی نوێ)ی دوور لەلاساییكردنەوە بکەنەوە. جارێكی دی دەپرسین: وابەستەبوون و ئینتیمای سیاسی چەند خزمەتی (ناسنامە) دەكات، ئایا ئەو ئینتیمایە بۆ خزمەتی ناسنامەی كوردییە، یان بۆ دابەشكردنی بەكاردێت؟ تەكنۆلۆژیا و سۆشیالمیدیا تا چ ڕادەیەك كار لەسەر دروستبوونی ناسنامەی تاكەکان دەكەن؟ ناسنامەی كولتووریی نەتەوەیەك كە بریتییە لە (زمان و مێژوو و شوێنەوار و داوونەریت و بەهاكان و تاد..)، چەند لە دروستكردنی هەستی پەیوەستبوون و ئینتیما بۆ نیشتمان و نەتەوە دروست دەكات؟
* دیسان دەپرسین: خوێنەرانی ئەمڕۆی كورد (بە گەنج و پیریانەوە)، بەهۆی پێشكەوتنی ڕاگەیاندن و ئینتەرنێتەوە، چەند ئاگایان لە زمان و كولتوور و مێژووی خۆیانە؟ ئایا بەهۆی زمانی بێگانەوە، كە گوشارێكی زۆری بۆ سەر زمانی دایك هێناوە، چەند بایەخی زمانی دایكی كاڵ کردووەتەوە؟ ڕەوكردن بۆ دەرەوەی وڵات، چەند ناسنامە کوردییەكە بەهێز، یان لاواز دەكات؟ توخمە گرنگ و بنەڕەتییەكانی ناسنامەی كوردی كە پێش هەر شتێك زمانەكەمانە، هەر ئەو زمانە وەك كۆڵەكەیەك، كەلەپوورێكی زەنگین و دەوڵەمەندی پێ نووسراوە کە تا ئەمڕۆ ناسنامەی كوردی بەپێوە هێشتووەتەوە، ئەگەرچی زمانەكە یەكگرتووش نییە، بەڵام لەمڕۆكەدا پەرتوبڵاویی كورد، گەورەترین هەڕەشەیە لەسەر ناسنامەی كوردیی كە ململانێیەك لەنێوان ناسنامەی لۆكاڵی و ناسنامەی نەتەوەیی دەخوڵقێنێ، بێجگە لەو هەڕەشەیە، هۆكاری دیكەش زۆرن كە ناسنامەی كوردیمان لاواز دەکەن، لەوانە فەرامۆشكردنی زمانەکە لەلای خۆمان و قەدەغەكردنی زمانی كوردی لەلای ئەوان، لاوازكردن و سڕینەوەی داوونەریتە جوانەكانی كوردەواری، بەهۆی بەهێزیی ڕاگەیاندنی دەرەوە و لاوازی ڕاگەیاندنی خۆمان، یان خۆ بەبچووك بینین بەرانبەر كولتوورە بەهێز و گەورەكان.
* پشتگوێ خستنی زمانی دایك و ڕووكردنە زمانەكانی بیانی و بایەخ نەدانی پێویست بە زمانی خۆمان، بەتایبەتی زمانی زانست و زاراوەكان و نووسینی زانستی، هۆكارێكی دیكەی لاوازبوونی ناسنامەی كوردییە. دابڕانی وەچەی ئەمڕۆ لە کەلەپوور و فەرهەنگ و نووسین و داهێنانەكانی ڕابوردوو، یان هەڕەشەی سیاسیی داگیركەران بەهۆی ڕێگەگرتن لە ئازادی و مافی قسەكردن و دەربڕین بە زمانی زگماك و دابەشبوونی جوگرافیایی لە نێوان چەند دەوڵەتێك و بەزۆر لکاندن و تێكەڵاوكردنی نەتەوەیەك و بەستنەوەی بەچەند نەتەوەیەكی دیكەوە، شێواندن و ناشیرینكردنی ئایكۆنە نەتەوەیییەكان و قەدەغەكردنی ناوهێنان و ڕێزنیشاندان لەبەرانبەریان، هەروەها بوونی هەڕەشەی ئابووری كە ڕۆڵێكی گەورەی لە لاوازكردنی ناسنامەی نەتەوەییدا هەیە، ئەمیش لەلای خۆیەوە دەبێتە هۆی بڵاوبوونەوەی هەژاری و پەراوێزخستنی شار و شارۆچكە و ناوچەكانی كوردستان و کار لە لاوازکردنی ناسنامەی کوردیمان دەکا.
* لەوە زیاتر درێژەی نادەمێ، لە کۆتاییدا سپاسی بێپایانم بۆ هاوکارانم، کە دڵسۆزانە و ماندوویی نەناسانە کاریان کرد تا فیستیڤاڵەکە بە بەرگێکی جوان و ڕازاوە خۆی بنوێنێ.
(*) سەرنووسەری گۆڤاری ڕامان و سەرۆکی فیستیڤاڵی ساڵانەی (ڕامان)ـە.