ئاریان دەرگەڵەیی – هەولێر
شارە دۆستەكەی هەرێمی كوردستان شاری كراكۆف پایتەختی مالۆپۆلسكا لە ڕیزبەندییەكی تازەدا كە لەلایەن كۆمپانیای ڕادیكاڵ ستۆریجەوە ئامادە كراوە نازناوی پاكترین شاری جیهانی بەدەست هێنا. هەروەها هەر لە لیستی یۆرۆمۆنیتۆر “شاری كراكۆف بە 100 شارەمینی جیهان دەستنیشان كراوە، كە بنەما سەرەكییەكانی شاری تێدا بێت.
كۆمپانیای ڕادیكاڵ ستۆریجەوە دەڵێت “ئێمە شیكاریمان بۆ 10 سەرنجڕاكێشترین شارەكانی جیهان كرد، پشكنینمان پشتمان بە پێداچوونەوەكانی گووگڵ بەست. “زیاتر لە ٧٠هەزار پێداچوونەوەی ڕاستەقینەی ئۆنلاینمان لە دوانزە مانگی ڕابردوودا شی كردەوە و بەدوای وشەكانی وەك «پاك» و «پیس»دا گەڕاین بۆ ئەوەی بزانین كام شار زۆرترین جار ستایشی لێ دەکرێ یان ڕەخنەی لێ دەگیرێت كە پاك و خاوێنە یان نە”.
لە ڕیزبەندییەكەدا كراكۆف پلەی یەكەمی بەدەست هێنا. ئەو بە ڕێژەی لەسەدا ٩٨. ٥ پێداچوونەوەی ئەرێنی هەیە سەبارەت بە ڕێكوپێكی لە شەقام و شوێنە گشتیەكاندا؛ كراكۆف لە ساڵای 2000 لە لەلایەن یەكێتی ئەوروپاوە بە پایتەختی كولتوور و ڕۆشنبیریی ئەوروپا. هەڵبژێردا، ئەم شارە بۆ چەندین سەدە (تا ساڵی ١٥٩٦) پایتەختی پۆڵەندا بووە؛ چونكە ناوەندێكی گەورەی ڕۆشنبیری و هونەری و ئەكادیمی بەناوبانگ بووە.
بۆچی كراكۆف پایتەختێكی كولتوورییە؟
چونكە مێژووی شاهانەی هەیە و شوێنی نیشتەجێبوونی پاشاكانی پۆڵەندا بووە و شوێنی كۆنترین زانكۆی پۆڵەندایە، ئەمەش وایكردووە ببێتە دڵی ژیانی كولتووری و هونەری وڵاتەكە.
شوێنە مێژووییەكان: ناوەندە مێژووییەكەی (شوێنێكی میراتی جیهانی یونسكۆ) گۆڕەپانی بازاڕی سەرەكی (Rynek Główny)، قەڵای واوێڵ، كڵێسا مێژووییەكان و مۆزەخانەكانی تێدایە كە هونەری ئاست بەرزی جیهانی تێدایە، ئەمەش ڕەنگدانەوەی قووڵی میراتەكەیە.
میراتی دەوڵەمەند: تێكەڵەیەك لە كاریگەرییە جۆراوجۆرەكان لە ماوەی سەدەكاندا كارەكتەری ناوازەی بە شارەكە بەخشیوە و، شانازی بە چەندین شوێنی سەدەی ناوەڕاستەوە دەكات، وەك دەروازەی سانت فلۆریەن و باربیكان. ناوەندێكی زیندووی ئەوروپی: سەرەڕای مێژووەكەی، كراكۆف شارێكی مۆدێرن و دینامیكییە، گەشتیاران لە هەموو جیهانەوە بۆ لای خۆی ڕادەكێشێت. میوانداری چەندین بۆنە و فێستیڤاڵی كولتووری دەكات و شوێنێكی بەناوبانگە بۆ هونەرمەندان و زانایان.
بە كورتی كراكۆف تەنیا شارێك نییە؛ گەوهەرێكی كولتووری پۆڵەندییە كە مێژوو و هونەر و مۆدێرنیتە بە یەكجار بەرجەستە دەكات و بە مافی خۆی نازناوی “پایتەختی كولتووری” بەدەست هێناوە.
دۆستایەتیی نێوان پۆڵەندا بە گشتی ئەو شارە بە تایبەتی لەگەڵ هەرێمی كوردستان دۆستایەتییەكی زێڕینی هەیە. كە لێرەدا بە كورتی هەندێكیان دەخەینە ڕوو.
زانكۆی یاگیلۆنیا لە شاری كراكۆف لە زانكۆیە هەرە كۆنەكانی وڵاتی پۆڵۆنیایە، مێژویەكی دەوڵەمەندی هەیە.
زانكۆی یاگیلۆنیا لەگەڵ زانكۆكانی هەرێمی كوردستاندا. لە ساڵی 2004 رێككەوتننامەی هاریكاری بەست، لەسەر ئەو بنچینەیە تائێستا دەیان قوتابی هاتوون و كۆرسی خوێندنیان وەرگرتووە و بێ بەرامبەر ماستەر و دكتۆرایان تەواو كردووە، دروستبوونی ئەم پەیوەندیانەش لەلایەن كاربەدەستان و ئەكادیمیست و ناوەندە زانستیەكانی هەرێمی كوردستان بەگشتی بەرز نرخێندراوە و پێشوازییەکی زۆری لێ كراوە، بنیادنانی ئەم جۆرە پەیوەندییانە لەگەڵ زانكۆكانی وڵاتی پۆڵەندا بۆتە هۆی ئەوەی كە ساڵانە بە دەیان قوتابی كورد درێژە بدەن بە خوێندنی قۆناغەكانی بەكالۆریۆس و ماستەر و دكتۆرا لە زانكۆكانی وڵاتی پۆڵەندا. دوای گەڕانەوەی ئەو قوتابیانەش بۆ ناو هەرێم هەر یەكێكیان لەبوارەكانی خۆیان خزمەتیێكی بەرچاوی هەرێمی كوردستان دەكەن
لە ساڵی 2011 نوێنەرانی هەرێمی مالۆپۆلسكای پۆڵەندا لە هەولێر ریكەوتنامەی هاوكارییان لەگەڵ هەرێمی كوردستان واژۆ كرد. ڕێككەوتنەكە هەنگاوێكی گرنگبوو لە پێشوەچوونی پەیوەندییەكانی نێوان پۆڵەندا و كوردستان.
ئامانجە سەرەكییەكانی ریكەوتنامەكە بریتی بوون لە پتەوكردنی پەیوەندییە ئابووری و بازرگانییەكانی نێوان كوردستان و مالۆپۆلسكا و فراوانكردنی ئاڵوگۆڕەكان لە بوارەكانی پەروەردە، پزیشكی، كشتوكاڵ، پیشەسازی و، گەشتیاری و بانگهێشتكردنی سەردانی بەرامبەر لەلایەن شاندەكانی حكومەت و میدیا و كەرتی تایبەتەوە و كردنەوەی پەنجەرەیەك بۆ پڕۆژەی هاوكاریی ئومێدبەخش و زیادكردنی وەبەرهێنانی هاوبەش.
هەروەها 22 ساڵ لەمەوبەر كوردناسی گەورەی پۆڵۆنی پڕۆفیسۆر ئەنجەی پیسۆڤیچ لە ساڵی ٢٠٠٤ەوە لە چوارچێوەی ڕێككەوتنی نێوان زانكۆی یاگیلۆنیا و زانكۆی سەلاحەدیندا یەكەم كەس بووە زمانی كوردییان لە زانكۆی یاگیلۆنیا گوتووەتەوە، ئێستاش بەشی كوردۆلۆجی لە زانكۆی یاگیلۆنیا لە كراكۆف بەردەوامە و چالاكە لە توێژینەوە و ناساندنی زمان و ئەدەب و كولتووری كوردی. پڕۆفیسۆر ئەنجەی پیسۆڤیچ بە هاوبەشی لەگەڵ پ. ی. د. فەرهەنگ موزەفەر محمد ڕەشكینی و ئەنجەی بارتچاك، كتێبێكیان داناوە لەبارەی ڕێزمانی كوردی/ سۆرانی شێوەزاری هەولێر، لە ساڵی ٢٠١٢ لە پۆڵۆنیا بڵاوكرایەوە، كە تا ئەمڕۆش تاكە ڕێبەر و سەرچاوەیە لە پۆڵۆنیا بەكاردێت بۆ ئەوانەی دەیانەوێت فێری زمانی كوردی زاری سۆرانی ببن.
ساڵی 2017 “یاچێك كروپا” سەرۆكی هەرێمی مالۆپۆڵسكای پۆڵۆنیا كە پایتەختەكەی كراكۆفە لە كۆربەندێكی نێودەوڵەتی هیوای سەركەوتنی بۆ ڕیفراندۆمی سەربەخۆیی كوردستان خواست و ئامادەیی هەرێمی مالۆپۆڵسكای دووپات كردەوە بۆ بەردەوام بوون لە پێشكەشكردنی هاوكاری مرۆیی بۆ كوردستان.
ئەو كات یاچێك كروپا گوتیشی پۆڵۆنیاش بۆ ماوەی چەندین ساڵ خەباتی كرد بۆ سەربەخۆیی، هەروەها ئامادەیی هەرێمی مالۆپۆڵسكای دووبارە كردەوە بۆ بەردەوام بوون لە پێشكەشكردنی هاوكاری مرۆیی بۆ هەرێمی كوردستان.
خەڵاتی فرەکولتووری لە ساڵی 2018دا لەلایەن ئەنجومەنی پارێزگای شاری كراكۆف بە ئامانجی پشتیوانی و گەشەپێدانی چالاكیە کولتووری و فرەئاینی و فرە نەژادیەكان دامەزرێندرا بۆ فەراهەمهێنانی كەش و ژینگەیەكی خۆشبەختانە بۆ پۆڵۆنی و خەڵكە بیانیەكانی شاری كراكۆف. بۆ ساڵی 2020 خەڵاتەكە بەخشرایە زیاد ڕەئوف، كە كەسایەتییەكی كوردی دانیشتووی پۆڵەندایە و ئێستا نوێنەری حكومەتی هەرێمی كوردستانە لەو وڵاتە و خاوەنی چەندین خەڵاتی دیكەی گرنگە لەسەر ئاستی پۆڵەندا؛ زیاد ڕەئوف لە ساڵی 1986دا بەمەبەستی خوێندن ڕوی لە وڵاتی پۆڵۆنیا كردووە و لە شاری كراكۆف نیشتەجێ بووە؛ ساڵی 1992 یەكێك بووە لە دەستەی دامەزرێنەرانی ”كۆمەڵەی دۆستایەتی پۆڵۆنی-كوردی” بە هاوئاهەنگی لەگەڵ گەلێك دامەزراوەی فەرمی كراكۆفدا وەك (ناوەندی کولتووری نێودەوڵەتی، دامەزراوەی هونەرمەندان و دیزاینەرانی پۆڵۆنی، ڕێكخراوی ڤیللا دێسیوس و، هتد)؛ چەندین چالاكی و پێشانگا و كۆنسێرت و هاوشێوەكانی ڕێكخستوە بۆ ناساندنی ھونەر و کولتووری كوردستان، دیالۆگی نێوان لایەنەكان و ئاشتەوایی، هەر ئەو كەسایەتییە ساڵانە سپۆنسەری چەندین ڤێستڤاڵی گرنگی هونەری لەسەر ئاستی پۆڵەندا دەكات.
ساڵی ٢٠١٧ لە كراكۆف، خەڵاتی سێرجیۆ دی مێلۆی پۆڵەندی بەخشرایە ڕێكخراوی خێرخوازی بارزانی و ئەو خەڵاتە بۆ ئەو كەسایەتی و ڕێكخراوە شایستانەیە كە چالاكییەكانیان تەرخان دەكەن لە پشتیوانی لە پاراستن و بەرەوپێشبردنی مافەكانی مرۆڤ و، پێكەوەژیانی ئاشتیانە و هاوكاری كۆمەڵگە و ئایین و كولتوورەكان
هەر لە شاری كراكۆف پێشتر نوێنەرایەتی حكومەتی هەرێمی كوردستان لە پۆڵۆنیا و ئەكادیمیای هونەرە جوانەكان لە كراكۆف یاداشتنامەیەكی لێكتێگەیشتنیان واژوو كرد.
بەپێی یاداشتنامەكە ھەردوولا پێكەوە كار دەكەن بۆ پەرەپێدانی هاوكاری و هەماهەنگی نێوان ئەكادێمیای هونەرە جوانەكانی كراكۆف و زانكۆ و كۆلیژە ھونەرییەكان لە هەرێمی كوردستان، ھەروەھا ھەوڵ دەدەن بۆ ئەنجامدانی گۆرینەوەی هاوبەش لە نێوان ھونەنەرمەندان و مامۆستایان و قوتابیانی ئەكادیمیای هونەرە جوانەكان لە هەردوو لاوە و ئاڵوگۆڕكردنی زانیاری و توێژینەوە دەربارەی مێژووی هەماهەنگی ھونەری نێوان هونەرمەندانی پۆڵۆنیا و كوردستان و سەرتانسەری عیراق.
لە ھەمان كاتدا كار دەكەن بۆ رێكخستنی پێشانگا بۆ هونەرمەندانی كورد لە پۆڵۆنیا و بۆ هونەرمەندانی پۆڵۆنیا لە هەرێمی كوردستان.
شایانی باسە ئەكادێمیای ھونەرە جوانەكان لە پۆڵۆنیا پێش زیاتر لە 200 ساڵ دامەزراوە و لە ناوەڕاستی سەدەی بیستەم دەستەیەك لە پڕۆفیسۆرەكانی ئەو ئەكادیمیایە لە ئەكادیمیای ھونەرە جوانەكانی بەغدا كاریان كردووە و زۆر قوتابی و ھونەرمەندیان پێگەیاندوەو جێ پەنجەیان دیارە لەسەر ھونەری ھاوچەرخی عیراق و كوردستان.
هەر لەو شارە لە مانگی نیسانی 2025 لەژێر ناونیشانی (من هەم؛ Ego Sum)دا بۆ یەكەمین جار لە مێژووی هونەری كوردیدا دەستەیەك خانمی هونەرمەندی كورد تابلۆكانیان لە هۆڵی پاڵاسی هونەر Pałac Sztuki نمایش كرد، ئەو هۆڵەی كە نمایشەكەی تێدا بەڕێوە چووە یەكێكە لە كۆنترین هۆڵەكانی هونەرییەكانی پۆڵەندا و مێژووی دروستكردنی بۆ 130 ساڵ پێش ئێستا دەگەڕێتەوە. ئەمەش یەكەمین جارە لە شارێكی ئەوروپی دەستەیەكی خانمی كورد بە كۆمەڵ پیشانگایەك بكەنەوە. دواتریش لە مانگی ئۆكتۆبەری 2025 هەر لەو شارە پیشانگای شێوەكاری بۆ 25 هونەرمەندی كورد لەژێر ناونیشانی (فراوانی لە دیدگا؛ The Light of Expanse) لە هۆڵی پاڵاسی هونەردا كرایەوە، ئەو دوو ڕووداوە هونەرییە لە میدیاكانی كوردستان و پۆڵەندا دەنگی دایەوە ئەم نمایشە هونەریانەیش لەژێر چاودێریی نوێنەرایەتی حكومەتی هەرێمی كوردستان لە پۆڵەندا و بە هەماهەنگی ناوەندی كوردستان بۆ هونەر و كولتوور (KCAC) و سپۆنسەری گەلەرییەکەی زێد ئاڕ (ZR Gallery)دا بەڕێوە چوون.
