ئاریان دەرگەڵەیی – هەولێر
كاری نمایشی هونەرمەند تەهچینگ هسیە (Tehching Hsieh) بە ناوی “کونجی قەفەس (Cage Piece) كە ساڵێكی تەواوی خەیاند هەتا تەواو کرا؛ ساڵێ ١٩٧٨ تا ساڵی ١٩٧٩ـی زایینی.
لەم بەرهەمەدا هونەرمەند “هسیە” لەبری ئەوەی “شتەكان” بگۆڕێت، كات دەگۆڕێت، بۆ ئەزموونێكی ناوەكی و وەك زمانی هونەری خۆی مامەڵەی لەگەڵ دەكات. بە پاڵپێوەنانی ساڵێكی تەواو بۆ یەك كردەی زیندانیكردن، ئاشكرای دەكات كە كات چەندە درێژ و خاو و قورس دەبێت كاتێك لە سەرقاڵكردن دەسەندرێتەوە.
شێوەكاری كورد (ئەحمەد نەبەز) لە تازەترین نووسینیدا كە لەسەر ئەو هونەرمەندە بڵاوی كردۆتەوە ئاماژەی بەوە دا كە نمایشی یەكساڵەی هونەرمەند “تەهچینگ هسیە” لە ساڵی ١٩٧٨-١٩٧٩ “کونجیی قەفەس” یەكێكە لە ڕادیكاڵترین و سازشنەكراوترین بەرهەمەكانی مێژووی هونەری نمایشكردن (performance)، بۆ ماوەی ساڵێكی تەواو، هسیە خۆی لە خانەیەكی خۆدروستكراودا قەتیس كرد، كە قەبارەكەی نزیكەی (١١.٥ × ٩ × ٨) پێ بوو، لە ژێر بارودۆخێكی هاوشێوەی زیندانیكردنی تاكەكەسیدا دەژیا. بە پێی لێدوانی نووسراوی هونەرمەند، خۆی لە هەموو جۆرەكانی پەیوەندی و چالاكیی فکری بەدوور گرت: نە قسەی دەكرد، نە دەیخوێندەوە، نە دەینووسی، نە گوێی لە ڕادیۆ دەگرت، نە سەیری تەلەڤیزیۆنی دەكرد. هاوڕێكەی بە ناوی “چێنگ وی كۆنگ” خۆراك و جلوبەرگ و لابردنی پاشماوەی دابین دەكرد، بەڵام هیچ كارلێكێكی دیكە ڕووی نەدا. هسیە لە ٣٠ی ئەیلوولی ١٩٧٨ تا ٢٩ی ئەیلوولی ١٩٧٩دا، ٢٤ سەعاتە بەبێ پچڕان لەناو قەفەسەكەدا دەمایەوە.
ئەو شێوەكارە كوردە نووسیویەتی “پارچەی قەفەس” كارێكە كە تێیدا جەستەی هونەرمەند دەبێتە تاكە بەڵگە لەوەی ڕووی داوە. نە درامایەك، نە شانۆگەرییەك، تەنیا بەرگەگرتنی مرۆڤێك كە بۆ ماوەی ساڵێكی تەواو كە لەناو قەفەسێكی دروستكراودا قفڵ كراوە. لەم كشانەوە تەواوەتییەدا لە پەیوەندی و كات بەسەربردن و سەرقاڵكردندا، هسیە جەستەی خۆی دەگۆڕێت بۆ بەڵگەنامەیەكی زیندوو لە كات و دیسیپلین و مانەوە و ئاشكرای دەكات كە فۆرمی مرۆڤ چۆن دەتوانێت لە یەك كاتدا وەك شوێنی خەبات و بابەتێكی سیاسی و ئامێرێكی پێوانەكردن بەرگە بگرێ. زیندانیكردنی خۆبەخشانەی، زیاتر وەك ئاوێنەیەكی بارودۆخی ژیانی كۆچبەران لە گۆشەگیریدا، یاخود كرێكارانی گیریخواردوو لە كارە دووبارەبووەكاندا، یان ڕەنگدانەوەی ژیانی ئەو تاكانە بێت كە گەشت بە سیستەم و سنوورەكان و كۆنترۆڵە دامەزراوەییەكان دەكەن. چونكە لەو كاتەدا هسیە خۆی كۆچبەرێكی بێبەڵگەنامە بووە لە نیویۆرك. ئەمەش دەنگدانەوەی بەرهەمەكەی قووڵتر دەكاتەوە، ژیانی پێشووتری بەهۆی پەراوێزخستن، بێدەنگی، نەبینین و سنوورداركردنی توندەوە پێك هاتبوو. بۆیە بەرهەمی “قەفەس” دەبێتە مێتافۆرێك بۆ هەندێ گەمارۆی نەبینراوی وەك: (یاسایی، كۆمەڵایەتی و دەروونی) كە (بوون-وجود) و ژیانی مۆدێرن پێناسە دەكەن. بە وتەی هسیە خۆی:
“ژیان سزایەکی هەتاهەتاییە، ژیان تێپەڕاندنی كاتە. ژیان بیركردنەوەی ئازادە.”
هسیە، بە هەڵبژاردنی ژیان لەناو كارە هونەریەكەدا. لە خۆنمایشكردن و نواندن بۆ بینەر هاتە دەرەوە، ئەو مانەوەی ڕۆژانە دەگۆڕێت بۆ خودی كارە هونەرییەكە، كە خۆی لە واقیع و بەرگەگرتن و پەرەسەندنی بێوچانی كات دەبینییەوە. بەزیندانیكردنی خۆسەپێنرای، بینەر پاڵ دەنێت بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی پرسیارە بنەڕەتییەكان:
ئازادی مانای چییە؟ ئایا ناوخۆییە یان دەرەكی؟ ئایا دیسیپلین ڕزگاری دەكات یان زیندانیكردن؟
هسیه، لە ڕێگەی سنوورداركردنەوە، لە سەربەخۆیی مرۆڤ دەكۆڵێتەوە و لە هەمان كاتدا ڕۆڵی هونەرمەندیش دەخاتە بەردەم بەرەنگاری. نە شتومەك، نە بازاڕ، نە كاڵایەك، تەنیا مەبەست و كات وەك كەرەستەی خاوی هونەر. مەبەستی پاككردنەوەی هونەرە تا دەگاتە مادەی جەوهەری ژیان. كردە هونەرییەكەی قورسایی زۆری “كات” ئاشكرا دەكات، بینەر ناچار دەكات هەست بە گەورەیی و بەتاڵی و چڕی دەروونی ساڵێك بكات. كات لە ڕووی جەستەییەوە ئازاربەخش دەبێت و لە ڕووی بوونییەوە قورس دەبێت، ئەمەش ئەو پرسیارە دروست دەكات كە چۆن ساڵانی ژیانمان بەسەر دەبەین، بەفیڕۆ دەدەین، یان بەرگەی دەگرین.
بە تۆماركردنی ٣٦٥ ڕۆژ ئامادەبوون، هسیە بە “هیچنەكردن” ئەو ڕەهەندە قووڵانە ئاشكرا دەكات كە لەناو بوونی ئاساییدا شاراوەن. نیشانی دەدات كە چۆن كات جەستە لە قاڵب دەدات، چۆن گۆشەگیری ناسنامە لە قاڵب دەدات و چۆن ژیان دەبێتە هونەر كاتێك ڕووت دەكرێتەوە بۆ ڕووتترین فۆرمی خۆی، ساڵێك لە زیندانیكردنی خۆبەخشانە وەك ناوەڕۆك، كات وەك پەیام، تاقیكردنەوەی سنوورەكان و ڕەتكردنەوەی هونەری ئاسایی و گۆڕینی بوونی زیندوو بۆ بەرهەمێكی هونەری وەك ئامانجی كۆتایی.