سەردار ئەکرەم/ بەریتانیا
ڕۆبەرت ویلسۆن، هونەرمەند و دەرهێنەرێکی ناوداری ئەمریکیە، یەکێکە لەو کەسایەتییە دەگمەنانەی بە شێوەیەکی بنەڕەتی شێوازی تێگەیشتنمانی لە شانۆ و هونەری بینایی گۆڕی. بە داهێنانی چەمکی “شانۆی وێنەکان” (The Theatre of Images)، ویلسۆن سنوورەکانی نمایشی شانۆییی فراوان کرد و ڕێگەیەکی نوێی بۆ دەربڕینی هونەری کردەوە کە کەمتر پشت بە دیالۆگ و چیرۆکگێڕانە باوەکە دەبەستێت، بەڵکو زیاتر سەرنج دەخاتە سەر لایەنی بینراو و جووڵە جەستەییەکان.
چەمکی “شانۆی وێنەکان”
ئەگەربێتو تیشک بخەینە سەر فەلسەفەی ویلسۆن، تەکنیکە سەرەکییەکانی و کاریگەرییەکانی لەسەر جیهانی شانۆ، سەرەتای داهێنان و چەمکی “شانۆی وێنەکان” ئەوا دەبێ سەرەتا پێناسەیەک دەستنیشان بکەین بۆ ئەم چەمکە.
چەمکی “شانۆی وێنەکان” لە سەرەتای حەفتاکانی سەدەی ڕابردوودا لەلایەن میشێل گای، بەڕێوەبەری فێستیڤاڵی ئاڤینیۆن لە فەرەنسا، داهێنرا و دواتر لەلایەن بۆنی مارانکا لە گۆڤاری (Performing Arts Journal)ـدا بڵاو کرایەوە. ئەم چەمکە گەشەیەکی گەورە بوو لە هونەرە زیندووەکانی ئەو سەردەمەدا، چونکە جەختی لەسەر ئەوە دەکردەوە کە شانۆ دەتوانێت لە ڕێگەی وێنە و دیمەنە بینراوەکانەوە پەیام بگەیەنێت، نەک تەنها لە ڕێگەی وشە و قسەکردنەوە. ویلسۆن، کە لە بنەڕەتدا وەک هونەرمەندێکی بینایی دەستی بە کارەکانی کردووە، ئەم چەمکەی وەرگرت و، پەرەی پێ دا بۆ ئەوەی ببێتە شێوازێکی تایبەت بە خۆی لە شانۆدا.
تایبەتمەندییە سەرەکییەکانی شانۆی وێنەکانی ڕۆبەرت ویلسۆن:
کارەکانی ویلسۆن بە چەندین تایبەتمەندی ناوازە جیا دەکرێنەوە کە وای لێ دەکات لە شانۆی نەریتی جیاواز بێت:
• بەکارهێنانی ڕووناکی وەک کارەکتەر: یەکێک لە دیارترین تایبەتمەندییەکانی کارەکانی ویلسۆن، بەکارهێنانی ناوازەی ڕووناکییە. ڕووناکی لە کارەکانی ئەودا تەنها بۆ ڕووناککردنەوەی شانۆ نییە، بەڵکو وەک کارەکتەرێکی سەربەخۆ ڕۆڵ دەبینێت، کەش و هەستێکی تایبەت دروست دەکات و تەنانەت دەتوانێت چیرۆک بگێڕێتەوە. ویلسۆن بە وردی وێنە ڕووناکییەکان دیزاین دەکات بۆ ئەوەی کاریگەرییەکی قووڵ لەسەر بینەر دروست بکات.
•جووڵەی هێواش و دووبارەبوونەوە: ئەکتەرەکان لە نمایشەکانی ویلسۆندا زۆرجار جووڵەی هێواش و دووبارە دەنوێنن. ئەو ڕیتمە هێواشە ڕێگە بە بینەر دەدات کە سەرنجی زیاتر لەسەر وردەکارییە بینراوەکان، جووڵەی جەستە و مانای قووڵتری وێنەکان بدات. ئەمەش جیاوازە لە شانۆی نەریتی کە زۆرجار خێرایی و گۆڕانکاری خێرا لە جووڵەدا بەکار دەهێنێت.
•پشتبەستن بە وێنە و دیمەنە بینراوەکان: لە بری چیرۆکگێڕانی ڕاستەوخۆ لە ڕێگەی دیالۆگەوە، ویلسۆن وێنە و دیمەنە بینراوەکان بەکار دەهێنێت بۆ گەیاندنی پەیام و هەستەکان. هەر وێنەیەک دەتوانێت چەندین مانای جیاواز هەڵبگرێت و بینەر ئازادە لە لێکدانەوەی خۆی. ئەمەش وای لێ دەکات کە کارەکانی ویلسۆن زۆرجار وەک تابلۆیەکی زیندوو دەربکەون.
•هاوکاری لەگەڵ هونەرمەندانی تر: ویلسۆن بە درێژایی ژیانی هونەری خۆی لەگەڵ هونەرمەندانی تر لە بوارەکانی مۆسیقا، سەما، دیزاینی جلوبەرگ و هونەری بیناییدا هاوکاریی کردووە. ئەم هاوکارییە فرە بوارە دەوڵەمەندییەکی زیاتری بە کارەکانی بەخشیوە و وای لێ کردووە کە کارەکانی تەنها شانۆیی نەبن، بەڵکو پڕۆژەیەکی گشتگیری هونەری بن.
کاریگەری و میراتی ڕۆبەرت ویلسۆن:
کارەکانی ڕۆبەرت ویلسۆن کاریگەرییەکی بەرچاوی لەسەر شانۆی هاوچەرخ و هونەری بینایی لە سەرانسەری جیهاندا هەبووە. ئەو نەک تەنها سنوورەکانی شانۆی فراوان کرد، بەڵکو ڕێگەی بۆ شێوازە نوێیەکانی دەربڕینی هونەری خۆش کرد. ویلسۆن نیشانی دا کە شانۆ دەتوانێت ئەزموونێکی بینایی و هەستی بێت، نەک تەنها چیرۆکگێڕانێکی وشەیی. شانۆی وێنەکانی ویلسۆن هانی هونەرمەندانی تری داوە کە بە شێوازێکی جیاواز لە شانۆ بڕوانن و تەنها پشت بە وشە و دیالۆگ نەبەستن، بەڵکو لایەنە بینراو و جەستەییەکانیش بە گرنگ بزانن. میراتی ویلسۆن لە بەردەوامیدایە و کارەکانی هەمیشە جێگەی سەرنج و لێکۆڵینەوەن لە جیهانی هونەردا، وەک نموونەیەکی درەوشاوە بۆ داهێنان و تێکشکاندنی سنوورەکان. دەرەنجام:
ڕۆبەرت ویلسۆن بە “شانۆی وێنەکان”ـەکەی خۆی، دەروازەیەکی نوێی بۆ جیهانی شانۆ کردەوە. ئەو نیشانی دا کە هونەر دەتوانێت لە ڕێگەی وێنە و دیمەنە بینراوەکانەوە قسە بکات و کاریگەری دروست بکات. کارەکانی ویلسۆن تەنها نمایش نین، بەڵکو ئەزموونێکی قووڵی بینایی و فیکرین کە بینەر ناچار دەکەن بە شێوەیەکی جیاواز بیر بکەنەوە و لە هونەر بڕوانن. ویلسۆن بە دڵنیاییەوە یەکێکە لەو هونەرمەندانەی بۆ هەمیشە شوێنپەنجەی خۆی لە مێژووی شانۆدا جێ هێشتووە.