سەدیق سەعید ڕواندزی
نزیك بەوەیە، هەموو نووسەرانی كورد، حەزیان لە داتاشینی شوناسی ڕۆشنبیری گەورە و جۆراو جۆر بێت بۆ خۆیان . ئەوان ئارەزوو دەكەن لە یەك كاتدا وەك:( شاعیر و نووسەر، لێكۆڵەر و ڕەخنەگر، چاودێر و ڕۆژنامەنووس، ڕۆماننووس و چیڕۆكنووس، وەرگێڕ و زمانزان) و چەندان شووناسی دیكەش بناسرێن. بگرە نووسەرانێك هەن، لە كۆتایی وتارەكانیان، خۆیان نازناو بۆ خۆیان دا ئەنێن، لە كاتێكدا ئەمە ئەركی خوێنەرە، ڕەخنەگر و ڕۆماننووس و شاعیر بناسێتەوە. سەیر لەوە دایە، ئەوانە لەو جۆرە نووسەرانەن لە ساڵێكدا بیست كتێب ناخوێننەوە، بەڵكوو هەر سەرقاڵی كۆمێنت و كۆمێنتكاری و پۆستی فەیسبووك و چات و دنیای شاشەن. بێگومان بەرهەمی نووسەرێك، گەواهی توانا و لێهاتووی ئەو دەدات و ئیدی پێویست بەوە ناكات ئەو خۆی وەسفی خۆی بكات، چونكە كەس بە دۆی خۆی ناڵێت ترشە! نووسەری داهێنەر، بیری لای خەڵات و ڕێزلێنان و فیستیڤاڵ و داتاشینی نازناو نییە، بەڵكوو بێ دەنگ و لاتەریكانە، سەرقاڵی دنیای خوێندنەوە و نووسینە. لە مێژووی ئەدەبی و ڕۆشنبیری ئێمەدا، دەیان داهێنەر و سمبوولی ئەدەبی هەبوونە، بێ خەڵات و نازناویش، هەر هەبوونە. كە ناوی مامۆستامەسعود محمەد دێنین، ئیدی هزر و فەلسەفەمان بیر دەكەوێتەوە، كە ناوی دڵدار دێنین، نەتەوەییبون و كوردایەتیمان دێتە بەرچاو، كە ناوی هەژار موكریانی دێنین، زمان و وەرگێڕان و فەرهەنگمان دێتە بەرچاو. ئەم نووسەرانە، لە هەموو ژیانیان خەڵاتێكیان وەرنەگرت، نازناوێكیان بۆخۆیان دانەتاشی، كەچی بابایەكی دوای ڕاپەڕین، كە سەرچاوەی مەعریفەكەی تەنها كۆمێنت و پۆستی فەیسبووكە، دەیان نازناوی ڕۆشنبیری دەداتە پاڵ خۆی. لەو ڕۆژانەی ڕابردوودا، ناوەندێكی كولتووری لە سۆران، كۆڕێكی ئەدەبیان بۆ كەسێك سازكردبوو، ناوبراویان وەك (پسپۆڕی ئەدەب) ناساندبوو. بێگومان ئاساییە كەسێك ماستەر، یان دكتۆرای لە ئەدەبی كوردی هەبێت، بەڵام پسپۆڕی ئەدەب چییە؟ مەگەر ئەدەب، نەشتەرگەری جومگە و هەرس و گەدە و دەمار و گورچیلەیە، تا پسپۆڕی هەبێت؟ ئەدەب دنیای خەیاڵ و نووسین و جوانییە. ئەدەب دەیان و سەدان ساڵ لە مێژووی ژانڕە ئەدەبییەكان دەكات، ئیدی نازانم چۆن كەسێك دەبێتە پسپۆڕی ئەدەبی؟ مەگەر ئەو، مێژووی سەدان ساڵەی ئەدەبی كوردی خوێندۆتەوە؟ هەموو ژانڕەكانی هەڵسەنگاندووە؟ پسپۆڕی ئەدەبی چییە؟ ئایا ئەدەب، زانست و تەندروستییە تا كەسێك پسپۆڕایەتی لێ هەبێت؟ سنوورێك لە بەردەم ئەدەب و مێژووی ژانڕە ئەدەبییەكان نییە، ئیدی چۆن كەسێك ئەوەندە لێی قووڵدەبێتەوە تا پسپۆڕایەتی لێ بێنێت؟ نیوەی ئەدەبی كوردی لە هەژار موكریانی بەرجەستە دەبێت، كەچی بە ئێستاشەوە، هەر دەڵێن مام هەژار و هیچ شووناسێكی ڕۆشنبیری نادرێتە پاڵ و كەسیش وەك پسپۆڕی ئەدەب نایناسێنێت. ئەدەب، سنوورێكی دیاریكراوی نییە، تا لێیەوە بگەینە خاڵی كۆتایی و ئیدی ئەو سنوورە، بە سنووری ئەدەب بناسین و لێی قووڵبینەوە، بۆیە كەس پسپۆڕی ئەدەبی كوردی نییە و ئەوەشی خۆی وەك پسپۆڕ دەناسێنێت، دیارە لە بێ شو ناسییەوە كە نییەتی، دەیەوێت شووناسێكی وەهمی بۆ خۆی دابتاشێت.