سەدیق سەعید ڕواندزی
ئێمە بەردەوام لە نێوەندی ئەدەبی كوردیدا، بێ هیچ ساغكردنەوەیەكی زانستی و میتۆدی، یان پێوەرێكی زەمەنی و مێژوویی، ڕووبەڕووی چەندین چەمك و دەستەواژەی ئەدەبی دەبینەوە، كە بێ پۆلێنبەندییان لە ڕووی قۆناغە مێژوویەكەوە، گیروگازی گەورە لە ڕووی واتاییەوە دروست دەكەن. بۆ نموونە: بەردەوام باس لە شیعری دوای ڕاپەڕین دەكەین، بەڵام ئایا سیما هونەرییەكانی هەر سێ دەیەكانی شیعری دوای ڕاپەڕین وەك یەكن لە ڕووی گوتار و تێماوە؟ لەو سۆنگەیەوە بەردەوام كەسانێك باس لە ئەزموونی جیاوازی شیعریی و دنیابینی شیعری جیاواز دەكەن، بێ ئەوەی لە ڕووی شیكاریی و دەقەوە، بە ئەرگۆمێنت ئەوە بسەلمێنن، كە ئەو شاعیرە و ئەزموونە شیعرییەی باسی دەكەن، جیاواز و دابڕاو بێت. نووسەرێك لە وتارێكدا باس لەوە دەكات كە هەموو ئەو شاعیرانەی لە ماڵپەڕی (تەم) دەنووسن و شیعر بڵاودەكەنەوە، لە ڕووی ئەزموون و جیهانبینییەوە شاعیری جیاوازن لە هەر شاعیرانێكی دیكە، لە كاتێكدا ئەوەی كەمێك خوێنەری شیعر بێت، دەزانێت ئەم ڕایە، لە دروشمێك، پەسن و پێدا هەڵگوتنێكی هاوڕێیانە كە نووسەرەكە خۆشی شیعر لەوێ بڵاودەكاتەوە، هیچی تر نییە، چونكە كاتێ بەراوردێكی سادەی كۆی ئەو شیعرانە دەكەین، زۆر بە ڕوونی هەست بەوە دەكەین كە نە لە ڕووی جیهانبینی، نە لە ڕووی ئەزموونیشەوە ئەم شاعیرانە نەك لە یەكتر جیاواز نین، بگرە لاسایی یەكتریش لە ڕووی تێمای شیعری دەكەنەوە، وەك بابەتی ڕەشبینی و ڕەتكردنەوەی نیشتمان و ڕەخنەگرتن لە سیاسەت و پووچگەرایی ژیان و چەندان بابەتی هاوشێوەی دیكەش. ئیدی نازانم كامەیە جیهانبینی و ئەزموونی جیاوازە، گەر شاعیرانێك هەموویان هەمان بابەتیان كاوێژكردەوە؟ ئەمە وێرای ئەوەی دەبێ زۆر بە ڕووی دان بەو ڕاستییە دابنێین كە بڵاوكرنەوەی شیعر لە سۆسیال میدیا دا، هیچ داهێنانێكی تێدا نییە و بگرە هەموو كەس دەتوانێت شتێك بە ناوی شیعر بنووسێت و تیایاندا بڵاوی بكاتەوە كە ئەمە لە میدیای كاغەزیدا بوونی نییە، چونكە چەندین فلتەری هەڵسەنگاندنی دەق بوونیان هەیە. بێگومان شتێك نییە بە ناوی ئەزموونی جیاواز، بێ زمانی و بیركرنەوە و ستایلی جیاوازی شیعری. گۆران كاتێ شیعری كوردی نوێ دەكاتەوە، نایەت وەك نالی و پیرەمێرد بنووسێت، نایەت بە گشتی شیعری سەروادار، ئاسۆیی بنووسێت، بەڵكو زمان و دەربڕین و تۆپۆگرافیا و ڕووبەری دەقی شیعری پێش خۆی جێدێڵێت و بە جیهانبینیەكی تازەوە شیعر دەنووسێت. بێگومان گۆران لەو نوێكاریەدا بە تەنها نەبوو، بەڵام بۆچی تەنها ناوی وەك وەك نوێكەرەوەی شیعری كوردی، بە ئاراستەی شیعری ئازاد دێت، چونكە تەنها ئەو توانی سیماو خاسیەتەكانی شیعری ئازاد دابهێنێت. لێرەوەش باسكردن لە ئەزموونی شیعری جیاواز، بێ بوونی زمانێكی جیاواز، لە ڕاستیدا تێنەگەیشتنە لە شیعر، چونكە كاتێ شاعیرێك بە هەمان وێنە و وەسف و زمان و جیهانبینی شاعیرانی تر دەنووسێت، ئیدی نازانم ئەزموون و جیهانبینی جیاواز لە كوێیە؟ كاتێ ڕەشبینی و گوتاری ڕەتكردنەوە و بوهیمیانەی ژیان، كۆی گوتاری ئەزموونی سەدان بە ناو شاعیری گەنجی دوای ڕاپەڕین پێكدێنێت، بێگومان شتێك نامێنێتەوە بە ناوی ئەزموون و جیهانبینی جیاوازی شیعری، بەڵكو تەنێ پەسندانێكە، كە ڕەنگە فاكتەرێكی شارچییەتی، هاوڕێیەتی و گرووپگەرایی لە پشت بێت، كە ئەمەش دوورە لە دیدگای ڕەخنەییانە بۆ شیعر. ئەزموونی جیاوازی شیعری، قسە نییە هەموو كەسێك فڕێی بدات، بەڵكو بەرپرسیاریەتییەكی ئەدەبی و مەعریفی گەورەیە نابێ لە سۆنگەی هەر پاڵنەرێكی كۆمەڵایەتییەوە بێت، كەسانێك بیدەنە پاڵ شاعیرانێك كە هاوڕێی خۆیەتی. ڕەخنەگر كەسێكە، لە ژێر كاریگەریەتی هیچ دیدگایەكی كەسی و كۆمەڵایەتی خوێنەوە بۆ دەق ناكات، بەڵكو تەنها دەق دەكاتە سەنتەر، هەر لێكۆڵەڕێكیش بەو شێوەیە نەڕوانێتە ڕەخنە و لێكۆڵینەوە، بێگومان لە ماهییەتی دەق نەگەیشتووە، گەر سەدان وتاریشی لە بارەی شیعرەوە نووسیبێت. .