كارزان گلی – ههولێر
لە ٥ی ٨ی ٢٠٢٥، لیژنەی چارەسەركردنی پرسی كورد لە پەرلەمانی توركیا، یەكەم كۆبوونەوەی خۆی ئەنجام دا، كە ئامادەكاری دەكەن بۆ چۆنییەتی چەكدانانی پەكەكە و هەروەها ئامادەكردنی پرۆژەیاسایەكی تایبەت بەو بوارە. لیژنەكە لە ٤٧ ئەندامی پارتە سیاسییەكان بەگوێرەی رێژەی كورسی پەرلەمان دیاری كراوە. پرسیارەكە ئەوەیە، ئایە ئەو لیژنەیە، كە بەلیژنەی مێژوویی ناو پەرلەمانی توركیا ناوی دەهێنن، دەتوانن پرسی كورد چارەسەر بكەن و ئاشتییەكی بەردەوام بۆ توركیا مسۆگەر بكەن؟
با بگەڕێینەوە بۆ مێژوو، لە ١٩٢١دا، جارێ توركیا لە شەڕی رزگاری بە سەرۆكایەتیی موستەفا كەمال ئەتاتورك رزگاری نەببوو و شەڕ بەردەوامی هەبوو، لەو كاتەدا بوو، كە كۆچگیرییەكان راپەڕینیان دژی دەسەڵات كرد و داویان كرد كورد سەربەخۆیی خۆی وەربگرێت. ئەگەرچی حكوومەتی ئەوكاتی توركیا بە توندی وەڵامی دانەوە، بەڵام چونكە لە شەڕدا بوون، بۆیە نەیانتوانی دەست نەخەنە ناو دەستی كۆچگیرییەكان و لەسەر مێزی گفتوگۆ لەگەڵیاندا دانەنیشن، بەناچاری روویان لە عەلی شانبەگ كرد، كە سەرۆكی عەشیرەتی كۆچگیرییەكان بوو.
كۆچگیرییەكان توركیایان ناچار كرد، كە نوێنەریان لەناو پەرلەمانی توركیادا هەبێت و هەروەها قایمقامی رەفاهییەش هەر ئەوان دیاننا.
بۆیە باسی ئەو مێژووەم كرد، چونكە دوو وانەی گرنگی تێدایە:
یەكەم: راستە لەسەر مێزی گفتوگۆ لەگەڵ كۆچگیرییەكان دانیشتن، بەڵام دوای ئەوەی لە شەڕی رزگاریدا توركیا سەركەوتنی بەدەست هێنا و كۆماریی توركیا دروست بوو. حكوومەت لە هەموو بەڵێنەكانی پاشگەز بووەوە، تەنانەت دوای دامەزراندنی كۆماریی توركیا، زیاتر لە پێنج كۆمەڵكووژی كورد كراوە و ئەوەی لەدەستیان هاتووە دژی كورد كردویانە و سڵیان لە منداڵ و ژن و پیاوی پیریش نەكردووەتەوە بەشێوەیەكی دڕندانە كوشتویانن.
كورد دەبێت وانە لەو مێژووە وەربگرێت، بزانێت كە لەم كاتەدا توركیا پێویستی بە كوردە، چونكە ناوچەكە بەرەو گۆڕانێكی ریشەیی هەنگاو دەنێت، توركیا ترسی لێ نیشتووە و بۆنی دابەشبوونی وڵاتەكەی دەكات، بەتایبەت كاتێك ئیسرائیل بە ئاشكرا دەڵێت، پشتگیریی لە كوردەكان دەكەین و كوڕی ناتانیاهوو سەرۆك وەزیرانی ئیسرائیل دەڵێت، كورد شایەنی ئەوەن ببن بە دەوڵەت. دەبێت هەموو رێككەوتنێك لەسەر پرسی كورد، رێچكە یاساییەكەی وەربگرێت، نابێت تەنیا لەچوارچێوەی بەڵێندا قەتیس ببێت، چونكە گرەنتی نییە كە لە داهاتوودا، كاتێك بارودۆخی ناوچەكە بەرەوباشی دەچێت، دووبارە بەرنابنەوە گیانی كورد و لە هەموو بەڵێنەكانیاندا پەشیمان نابنەوە، وەكوو چۆن كۆچگیرییەكانیان هەڵخەڵەتاند، نابێت دیسان هەڵمانخەڵەتێنن، بۆیە گرنگە ئەو لیژنەیە، هەموو بڕیارەكان بكاتە كۆنكڕێت و نەتەوە یەكگرتوەكانیشی لێ ئاگادار بكاتەوە.
دووەم: دەرفەت زۆر گرنگە لە سیاسەتدا، كورد دەبێت ئەم دەرفەتە بقۆزێتەوە، چۆن كۆچگیرییەكان دەرفەتیان قۆزستەوە و لەسەروبەندی شەڕی رزگاریدا راپەڕین و داوای مافی كوردیان كرد، دەبێت كوردیش لەم ساتە مێژووییەدا دەرفەت بقۆزێتەوە و داواكارییەكانی كورد جێگیر بكات و بایاسایی بكات و هەموو پارتە سیاسییەكانیش بهێنێتە ژێر باری ئەو داواكارییانە.
گرنگە كورد لەو لیژنەیەدا، داوا بكات زمانی كوردی لە دەستووردا دانی پێدا بنرێت و ببێتە زمانی فەرمی دەوڵەت لەپاڵ زمانی توركی، هەروەها رێگە بدرێت كورد بەزمانی دایك بخوێنێت، چونكە تا دان بەزمانت نەنرێت، وەكوو نەتەوە هیچ بەهایەكت نابێت. جیا لەوەش گرنگە كورد، كە ٢٥ ملیۆنن لە توركیا، داوا بكەن لە دەستووردا وەكوو نەتەوە كورد بناسێنن، وەكوو چۆن نەتەوە تورك ناسێنراوە، نەتەوەی كوردیش بناسێنرێت، ئەگەر ئەوانە كرا، ئەمە دەبێتە سەركەوتنێكی گەورە و مێژووی بۆ كورد.