نورەدین جاف
هونەرە فۆلکلۆرییەکان بریتین لە کۆمەڵێک دەربڕینی کولتووری و هونەری کە لە چوارچێوەی کۆمەڵگەیەکی دیاریکراودا سەر هەڵدەدەن و، گەشە دەکەن، کە ڕەنگدانەوەی کەلەپوورو و داب و نەریت و بیروباوەڕیانی پێوە دیارە. کۆمەڵە چالاکییەکی بەرفراوان لەخۆ دەگرن؛ وەک: مۆسیقا، سەما، هونەرە جوانەکان، کاری دەستی، ئەدەبیاتی زارەکی، چیرۆک و ئەفسانە.
گرنگیی هونەری فۆلکلۆری
• دەربڕینی ناسنامەی کولتووری
هونەرە فۆلکلۆرییەکان ڕەنگدانەوەی تایبەتمەندییە ناوازەکانی هەموو کۆمەڵگەیەکن، یارمەتیدەرە بۆ پاراستنی ناسنامەی کولتووری و گواستنەوەی بۆ نەوەکانی دواڕۆژ
• پاراستنی کەلەپوور
هونەرە فۆلکلۆرییەکان ڕۆڵێکی گرنگ دەگێڕن لە پاراستنی ئەو داب و نەریت و پراکتیزە کولتووریانەی کە بەشێکی دانەبڕاون لە مێژووی کۆمەڵگەیەکدا.
• پەیوەندی کۆمەڵایەتی
هونەرە فۆلکلۆرییەکان دەرفەت بۆ پەیوەندی و کارلێککردنی نێوان ئەندامانی کۆمەڵگا، لە ڕێگەی بەشداریکردن لە چالاکی و بۆنەی جۆراوجۆردا دەڕەخسێنن.
• دەربڕینی هەست و بیرۆکە
هونەرە فۆلکلۆرییەکان ڕێگە بە تاک دەدا هەست و بیرۆکەی خۆی بە شێوازی داهێنەرانە دەرببڕێ.
• گەشەپێدانی ئابووری
هونەرە فۆلکلۆرییەکان دەتوانن بەشداری بکەن لە گەشەپێدانی ئابووریی کۆمەڵگاکان لە ڕێگەی پێشخستنی گەشتیاری و پیشەسازیی دەستی.
نموونەی هونەرە فۆلکلۆرییەکان
• مۆسیقا و سەمای فۆلکلۆر؛ وەک: گۆرانی و سروودی نەریتی و سەمای جۆراوجۆری فۆلکلۆری.
• هونەرە بینراوەکان؛ وەکو: نیگارکێشان و پەیکەرسازی و کۆفە و قوماش و زێڕینگەری.
• ئەدەبیاتی زارەکی؛ وەک: چیرۆک و ئەفسانە و پەند و مەتەڵ.
• کاری دەستی؛ وەکو: دروستکردنی فەرش و جلوبەرگی نەریتی و کاری دار.
• ئاهەنگ و فێستیڤاڵەکان؛ وەک: ئاهەنگی ئایینی و جەژنە نیشتمانی و بۆنە کۆمەڵایەتییەکان.
هونەری فۆلکلۆری جۆرێکە لە هونەر کە گوزارشت لە کولتوور و نەریتی کۆمەڵگەیەکی دیاریکراو دەکات. تایبەتمەندە بە چەند تایبەتمەندییەک:
١. ڕەگ و ڕیشەی کولتووری
_ هونەری فۆلکلۆر لە نەریت و پراکتیکی کولتووری گەلانەوە سەرچاوە دەگرێت و زۆر جاریش لە ناسنامەی مێژوویی و کۆمەڵایەتییەکەیدا ڕەنگ دەداتەوە.
٢. تەکنیکە تەقلیدیەکان
_ پشت بە تەکنیک و شێوازە کۆنەکان دەبەسێت، وەکو بنیادنان و نەخشاندن و نیگارکێشان و کاری دەستی.
٣. کەرەستەی ناوخۆیی
_ کەرەستەی بەردەست لە ناوخۆدا بەکاردەهێنێت، وەک گڵ، دار و، قوماش، کە ڕەنگدانەوەی سەرچاوە سروشتییەکانی ناوچەکەیە.
٤. تەوەرە فۆلکلۆرییەکان
_ هونەری فۆلکلۆر باس لە بابەتی پەیوەست بە ژیانی ڕۆژانە و ئەفسانە و نەریت و ئایین دەکات و، وا دەکات پەیوەندیی بە ژیانی خەڵکەوە هەبێت.
٥. پەیوەندیی کۆمەڵایەتی
_ هونەری فۆلکلۆر ڕۆڵێکی گرنگی هەیە لە پتەوکردنی پەیوەندیی کۆمەڵایەتیدا، بەو پێیەی لە بۆنە و ئاهەنگەکاندا بەکار دێت.
٦. پەرەسەندن و گۆڕانکاری
_ هەرچەندە هونەری فۆلکلۆر لەسەر بنەمای نەریت دامەزراوە، بەڵام بە تێپەڕینی کات پەرە دەسەنێت، لە ژێر کاریگەری کولتوورە جیاوازەکان و گۆڕانکارییە کۆمەڵایەتییەکان.
هونەری فۆلکلۆر نوێنەرایەتی دەربڕینێکی ڕاستەقینەی کولتوری مرۆڤەکان دەکات و ڕەنگدانەوەی ئەزموون و هەستەکانیانە، ئەمەش وای کردووە ببێتە توخمێکی جەوهەری لە ناسنامەی کولتووریی هەر کۆمەڵگایەکدا.
پاراستنی هونەری فۆلکلۆر لەبەر چەند هۆکارێک زۆر گرنگە:
١. پاراستنی ناسنامەی کولتووری
_ هونەری فۆلکلۆر ڕەنگدانەوەی نەریت و بیروباوەڕی کۆمەڵگەیەکە، یارمەتیدەرە بۆ بەهێزکردنی شوناسی کولتووری و پاراستنی لە لەناوچوون.
٢. گواستنەوەی زانیاری
_ بەشدارە لە گواستنەوەی کارامەیی و پیشە دەستییەکانی نەریتی لە نەوەیەکەوە بۆ نەوەیەکی تر، دڵنیابوون لە بەردەوامیی هونەر و نەریتەکان.
٣. بەرەوپێشبردنی گەشتیاری
_ هونەری فۆلکلۆر دەتوانێت ببێتە شوێنێکی سەرنجڕاکێشی گەشتیاری، بەشداری بکات لە گەشەپێدانی ئابووریی ناوچە ناوخۆییەکاندا.
٤. پەیوەندیی نێوان نەوەکان
_ بەشدارە لە بەهێزکردنی پەیوەندییەکانی نێوان نەوە جیاوازەکان لە ڕێگەی هونەرە هاوبەشەکانەوە، بەرزکردنەوەی لێکتێگەیشتنی یەکتر.
٥. بەرەوپێشبردنی شانازی و سەربەخۆیی
_ بەشدارە لە بەهێزکردنی هەستی شانازی و سەربەخۆیی تاکەکان بەرامبەر بە کولتوور و مێژووی خۆیان.
٦. دەربڕینی پرسە کۆمەڵایەتییەکان
_ هونەری فۆلکلۆر دەتوانێت ڕەنگدانەوەی ئەو پرس و تەحەددایانە بێت کە ڕووبەڕووی کۆمەڵگەیەک دەبێتەوە، هۆشیاری کۆمەڵایەتی بەرز بکاتەوە.
٧. داهێنان و هەمەچەشنی
_ دیمەنی هونەر دەوڵەمەند دەکات بە هەمەچەشنییەکەی، ئەمەش هاندەری داهێنان و پاڵنەرە بۆ هونەرمەندان بۆ گەڕان بەدوای ستایلە نوێیەکاندا.
پاراستنی هونەری فۆلکلۆر تەنیا کردەوەیەکی کولتووری نییە؛ وەبەرهێنانێکە لە ناسنامە و مێژوو و داهاتوودا، پەیوەندی و تێگەیشتن لەناو کۆمەڵگادا بەرز دەکاتەوە.
دەتوانن بە چەندین شێوە بەشداری بکەن لە پاراستنی هونەرە فۆلکلۆرییەکان، لەوانە:
فێربوون و پراکتیزەکردن
_ بەشداریکردن لە وۆرک شۆپ و خولەکان بۆ فێربوونی کاری دەستی یان هونەرە فۆلکلۆرییەکان. بەشداری چالاکانە یارمەتی گواستنەوەی زانیاری دەدات.
پشتیوانی ناوخۆیی
_ کڕینی کاری دەستی لە پیشەسازییە ناوخۆییەکان، بەشداریکردن لە پاڵپشتی داراییان.
بەڵگەنامە
_ هونەرە فۆلکلۆرییەکان لە ڕێگەی فۆتۆگرافی یان نووسینەوە بەڵگەنامە بکەن و، ئەم زانیاریانە لە ڕێگەی سۆشیال میدیا یان بلۆگەوە لەگەڵ کەسانی دیکەدا هاوبەش بکەن.
بەشداریکردن لە بۆنە
_ بەشداریکردن لە پێشانگە و فێستیڤاڵە کولتوورییەکان کە تیشک دەخاتە سەر هونەرە فۆلکلۆرییەکان و، بەشداریکردن لە بۆنە کۆمەڵایەتییەکان.
هۆشیاری
_ بڵاوکردنەوەی هۆشیاری دەربارەی گرنگی هونەرە فۆلکلۆرییەکان لە ڕێگەی گفتوگۆ، بابەت، یان سۆشیال میدیا.
هاوکاری لەگەڵ ڕێکخراوەکان
_ هاوبەشی لەگەڵ ئەو ڕێکخراوانەدا بکەن کە کاردەکەن بۆ پاراستنی میراتی کولتووری، جا لەڕێگەی خۆبەخشییەوە بێت یان پاڵپشتی دارایی.
هاندانی نەوەی نوێ
_ هاندانی منداڵان و گەنجان بۆ ئەوەی گرنگی بە هونەرە فۆلکلۆرییەکان بدەن لەڕێگەی پەروەردەکردنیان و دروستکردنی ژینگەیەکی کارلێککارانە کە شانازی کولتووری پەروەردە بکات.
هەموو بەشدارییەک، بچووک یان گەورە، دەتوانێت ڕۆڵی هەبێت لە پاراستنی هونەرە فۆلکلۆرییەکان و دەستەبەرکردنی بەردەوامیی میراتی کولتووری.
هونەرە فۆلکلۆرییەکان لە کوردستان ڕووبەڕووی چەندین تەحەددا دەبنەوە لەوانە:
گۆڕانکاری کولتووری
_ کاریگەریی جیهانگیری و کولتوورە ڕۆژئاواییەکان بووەتە هۆی دابەزینی گرنگیدان بە هونەرە نەریتییەکان لە بەرژەوەندی هونەرە مۆدێرنەکان.
_ ئاستەنگە ئابوورییەکان کاریگەرییان لەسەر پیشەسازەکان هەیە، بەو پێیەی زۆرێک پێیان باشە لەبری هونەرە تەقلیدیەکان لە بوارە قازانجدارەکاندا کار بکەن.
_ نەبوونی پاڵپشتی حکومی و کۆمەڵایەتی بۆ پیشەوانان و هونەرمەندان وا دەکات پاراستنی نەریتی خۆیان قورس بێت.
_ نەبوونی بەرنامەی پەروەردەیی کە فێری هونەرە فۆلکلۆرییەکان بکات، کە دەبێتە هۆی لەدەستدانی کارامەیی نەریتی.
گۆڕانکاری شێوازی ژیان
_ شارنشینی و گۆڕانکاری لە شێوازی ژیاندا دەبێتە هۆی دابەزینی پراکتیزە نەریتییەکان، بەو پێیەی خەڵک چالاکییە مۆدێرنەکانیان پێ باشترە.
کێبڕکێ لەگەڵ هونەرە مۆدێرنەکان
_ هونەرە فۆلکلۆرییەکان ڕووبەڕووی کێبڕکێیەکی توند دەبنەوە لەلایەن هونەرە مۆدێرنەکانەوە، ئەمەش دەرفەتەکانی نمایشکردن و بەشداریکردنیان کەم دەکاتەوە.
نەبوونی بەڵگەنامە
_ نەبوونی هەوڵی پێویست بۆ بەڵگەنامەکردنی هونەرە فۆلکلۆرییەکان، کە دەبێتە هۆی لەدەستدانی زانیاری و لێهاتوویی بە تێپەڕبوونی کات.
چارەسەرکردنی ئەم تەحەددایانە پێویستی بە هەوڵی هاوبەش هەیە لەلایەن کۆمەڵگا و حکومەت و ڕێکخراوە ناحکومییەکانەوە بۆ دڵنیابوون لە بەردەوامی و پاراستنی هونەرە فۆلکلۆرییەکان.
كەلەپووری ئەدەبی فۆلکلۆری کوردی کەلەپوورێکی زۆر دەوڵەمەندە و ئەم دەوڵەمەندییە لە فرەچەشنی فۆرم و وشەسازی و هونەرەکانیدا نیشان دەدرێت، وەک داستان و ئەفسانە و چیرۆکی ئەفسانە و چیرۆک و شیعر و پەند و پەند و گۆرانی فۆلکلۆر و مەتەڵ و مەتەڵ و حیکایەت و نوکتە و نوکتە و یارییە فۆلکلۆرییەکان و وشەسازیی میراتی فۆلکلۆری تر. بەڵام بە بەراورد لەگەڵ دەوڵەمەندی گەورەی فۆلکلۆری کوردی تەنیا بە بڕێکی کەم تۆمار کراوە.