محەمەد ئەمین
چەمکی تەندروستیی دەروونی بریتییە لە باشی و ئارامیی باری هزری، سۆزداری و کۆمەڵایەتیی مرۆڤ. ئەم چەمکە پەیوەستە بە شێوازی بیرکردنەوە، هەستکردن و هەڵسوکەوتی ئێمەوە. تەندروستیی دەروونی تەنها بە مانای نەبوونی نەخۆشیی دەروونی نایەت، بەڵکو بریتییە لە توانای تاک بۆ چێژوەرگرتن لە ژیان، ڕووبەڕووبوونەوەی کێشەکان و پاراستنی هاوسەنگی لە نێوان چالاکییەکانی ژیانیدا. بەهۆی گرنگیی ئەم بابەتەوە، زانینی شێوازەکانی پاراستنی تەندروستیی دەروونی زۆر پێویستە.
گرنگیی پاراستنی تەندروستیی دەروونی
گرنگیی تەندروستیی دەروونی کاتێک زیاتر دەردەکەوێت کە کەسێک تووشی کێشەیەکی دەروونی دەبێت، چونکە ئەم کێشانە ڕاستەوخۆ کار دەکەنە سەر شێوازی بیرکردنەوە، هەست و هەڵسوکەوتی. تێکچوونی دەروونی دەتوانێت توانای کەسەکە بۆ ئەنجامدانی کارەکانی ڕۆژانەی کەم بکاتەوە. بۆیە، گرنگیدان بە پاراستنی تەندروستیی دەروونی یارمەتیدەرە بۆ خۆلادان لە کاریگەرییە نەرێنییەکانی ئەم کێشانە لە بوارە جیاجیاکانی ژیاندا، لەوانە:
پاراستن و هێشتنەوەی پەیوەندییە کەسی و خێزانییەکان.
توانای بەشداریکردن لە کۆبوونەوە کۆمەڵایەتییەکاندا.
توانای کارکردن یان خوێندن بە شێوەیەکی سەرکەوتوو.
فێربوون بەپێی ئاستی پێشبینیکراو کە لەگەڵ تەمەن و زیرەکیی کەسەکەدا دەگونجێت.
بەشداریکردن لە چالاکییە گرنگەکاندا.
چۆنیەتیی پارێزگاریکردن لە تەندروستیی دەروونی
تەندروستیی دەروونی لەژێر کاریگەریی چەندین هۆکاردایە، وەک ڕووداوەکانی ژیان، هۆکارە بۆماوەییەکان، و خووە ڕۆژانەکان. بۆ پاراستن و باشترکردنی باری دەروونیمان، پێویستە گرنگی بەم ستراتیژ و ڕێگایانە بدەین:
پاراستنی بیرکردنەوە و هەڵسوکەوتی ئەرێنی.
ئەنجامدانی چالاکیی جەستەیی بەشێوەیەکی بەردەوام.
یارمەتیدانی کەسانی تر.
خەوتن بە ڕێژەی پێویست (٧-٩ کاتژمێر بۆ کەسانی پێگەیشتوو).
پەیڕەوکردنی سیستەمێکی خۆراکیی تەندروست.
وەرگرتنی یارمەتی لە پسپۆڕی دەروونی لە کاتی پێویستدا.
پارێزگاریکردن لە پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکان لەگەڵ کەسە نزیک و باشەکان.
فێربوونی شێوازی نوێ بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی کێشە و فشارەکان.
چارەسەری تێکچوونەکانی تەندروستیی دەروونی
چەندین تێکچوونی دەروونیی باو هەن، وەک خەمۆکی، دوودڵیی گشتی، نەخۆشیی دووجەمسەری، وەسواسیی زۆرەملێ (OCD)، تێکچوونی سترێسی دوای زەبر (PTSD)، شیزۆفرینیا (Schizophrenia)، و دوودڵیی کۆمەڵایەتی.
بۆ چارەسەرکردنی ئەم تێکچوونانە، چەندین ڕێگا هەن، هەرچەندە ڕەنگە چارەسەرێک بۆ هەموو کەسێک گونجاو نەبێت و چارەسەری بنبڕکەر نەبێت، بەڵام یارمەتیدەرە بۆ کەمکردنەوەی نیشانەکان و کۆنترۆڵکردنی حاڵەتەکە. باوترین چارەسەرەکان بریتین لە:
دەرمان: وەک دەرمانەکانی دژەخەمۆکی و دژەدوودڵی.
چارەسەری دەروونی: بریتییە لە قسەکردن لەگەڵ پسپۆڕێکی دەروونی.
مانەوە لە نەخۆشخانە: لە حاڵەتی توند و پێویستدا.
گۆڕینی شێوازی ژیان: وەک پابەندبوون بە خاڵەکانی سەرەوە وەک وەرزش و خۆراکی تەندروست.