دەنگێک لە دڵی قەیرانەوە لە ساتەوەختە هەستیارەکانی مێژوودا، کاتێک زەنگی ئاڵۆزییەکان لێ دەدرێت و شەقامەکان دەبنە گۆڕەپانی گوزارشت و ناڕەزایەتی، هونەر دەبێتە زمانێکی باڵا بۆ گەیاندنی پەیامەکان. لەم ڕۆژانەی دواییدا، کە ڕۆژئاوای کوردستان بووە گۆڕەپانی خۆڕاگری و قوربانیدان، هەموو چین و توێژەکانی کۆمەڵگا لەسەر شەقام بوون، بەڵام پرسیارێک سەر هەڵدەدات: ئایا هونەرمەندان و شانۆکارانمان بە پێی پێویست ڕۆڵیان گێڕا؟ ئایا شانۆی شەقام، وەک دەنگێکی کاریگەر و ڕاستەوخۆ، بە قووڵی لە دڵی ڕووداوەکاندا ئامادە بوو؟ ڕەنگە هەموومان شانۆییەکی شەقام قەرزدار بین، شانۆییەک کە لە دڵی بینەرانەوە هەڵقوڵابێت و پەیامی مرۆیی و نەتەوەیی بە جەماوەر گەیاندبێت. هونەرمەندانیش بەگشتی جێگای دڵخۆشی بوون جێگای پەنجەیان دیاربوو لەسەر شەقام.
ئەگەر بێت وباسی مێژوو و کاریگەری شانۆی شەقامبکەین. ئەوا بە ڕەگ و ڕیشەیەکی مێژوویی قووڵەوە، بە کۆنترین جۆری شانۆ دادەنرێت. لە میسر و یۆنان و ڕۆمای کۆنەوە تا شۆڕشەکانی سەدەی بیستەم، ئەم هونەرە هەمیشە لە ناو خەڵکدا بووە و سنووری نێوان هونەرمەند و بینەری نەهێشتووە. شانۆی شەقام، بە سروشتی خۆی، دیموکراسیانەیە؛ پێویستی بە هۆڵی گرانبەها و بلیتی گران نییە، بەڵکو لە هەر گۆشە و کۆڵانێکدا دەتوانرێت نمایش بکرێت و پەیامەکەی بگەیەنێتە هەموو کەسێک، بەتایبەت ئەوانەی کە هەرگیز ناچنە هۆڵەکانی شانۆ. لە کاتی قەیرانەکان و ڕووداوە سیاسییەکاندا، کاتێک دەزگاکانی ڕاگەیاندن ڕەنگە سانسۆر بکرێن یان نەتوانن بە ئازادی کار بکەن، شانۆی شەقام دەبێتە دەنگێکی بەهێز بۆ گەیاندنی ڕاستییەکان و وروژاندنی هەستی جەماوەر. وەک چۆن لە شۆڕشی ڕووسیادا بۆ پەروەردەکردنی جەماوەر بەکار هات، یان لە خۆپیشاندانەکانی پاریسی ساڵی ١٩٦٨دا بووە هۆی لەدایکبوونەوەی شانۆی سیاسی، شانۆی شەقام تواناییەکی بێوێنەی هەیە بۆ کۆکردنەوەی خەڵک و گەیاندنی پەیامی شۆڕشگێڕانە و مرۆیی.
لە کاتێکدا کە ڕۆژئاوای کوردستان لەژێر هێرشدا بوو و خەڵکەکەی لەسەر شەقامەکان خۆڕاگرییان دەکرد، دەبوو شانۆکاران و هونەرمەندانی کورد لە شار و شارۆچکەکانی دیکەی کوردستان، بە شانۆی شەقامەوە بێنە مەیدان. ئەمە دەرفەتێکی زێڕین بوو بۆ ئەوەی لە ڕوانگەیەکی هونەرییەوە گوزارشت لە ئازار و خۆڕاگریی گەلەکەمان بکرێت و پەیامی مرۆیی و نەتەوەیی بە شێوازێکی جوان و کاریگەر بگەیەنرێت. هەرچەندە لێرەولەوێ هەندێک کار کرا، بەڵام بە دڵنیاییەوە تینوویەتییەکەی نەشکاند و نەگەیشتە ئاستی پێویست. گرنگیی شانۆی شەقام لەوەدایە کە لە کاتی قەیرانەکاندا، کاتێک کۆبوونەوە لە هۆڵە داخراوەکاندا مەحاڵە یان ئاستەنگە، شەقام دەبێتە تاکە سەکۆ بۆ گەیاندنی پەیام. هونەرمەند دەتوانێت بە ڕاستەوخۆیی لەگەڵ جەماوەردا کارلێک بکات، هەستەکانیان بجووڵێنێت و هانیان بدات بۆ بیرکردنەوە و کاردانەوە. ئەم جۆرە شانۆیە، تەنها ناڕەزایەتی نییە، بەڵکو گوزارشتێکی هونەریی قووڵە کە دەتوانێت برینەکان ساڕێژ بکات و هیوا بە دڵەکان ببەخشێت. بانگەوازێک بۆ هونەرێکی زیندوو ئێستا کاتی ئەوە هاتووە کە هونەرمەندانمان، بەتایبەت شانۆکاران، زیاتر بیر لە ڕۆڵی شانۆی شەقام بکەنەوە. ئەمە تەنها بۆ ڕووداوەکانی ڕابردوو نییە، بەڵکو بۆ داهاتووشە. شانۆی شەقام دەتوانێت ببێتە بەشێکی دانەبڕاو لە ژیانی ڕۆژانەی کۆمەڵگا، ببێتە ئاوێنەیەک بۆ ڕەنگدانەوەی کێشە و ئازارەکان و، هەروەها ببێتە سەرچاوەی هیوا و گۆڕانکاری. هەموومان قەرزاری ئەم جۆرە هونەرەین، قەرزاری دەنگێک کە لە دڵی شەقامەوە هەڵدەقوڵێت و پەیامی ڕاستەقینەی گەل دەگەیەنێت.