زمانی نووسین و مەودای گەیاندن

سەدیق سەعید ڕواندزی
گەر سەرنج لە زمانی نووسینی بەشێك لە نووسەرانی كورد بدەین، بە تایبەتیش لە بواری هزر و لێكۆڵینەوەدا، دەبینین زمانێكی یەكجار وشك و برینگ و ڕەق و تەقە، تا ڕادەی بێزاركردنی خوێنەر، چونكە شێوازی نووسین و گەیاندنی نووسەر لە ئاستێكدایە، بۆ خوێنەر بێزاركەر و قورسە، یان بەلایەنی كەمەوە بێمانایە.
بە بڕوای من نووسەری كورد هیچ كاتێك نابێت ئەوەی بیر بچێت كە ئەو بۆ خوێنەری كورد دەنووسێت و ڕووی لە خوێنەرێكە ڕەنگە زانیارییەكی هەمەلایەنەی لە هەموو ڕوویەكەوە نەبێت. ئەمە بەو مانایە نییە نووسین سادە بكەینەوە، بەڵكو بەو مانایەی چۆن ئەوەی مەبەستمانە دەیگەیێنین. بەشێكی زۆری نووسەران بڕوایان وایە، چەند باسی فەیلەسوفانی دنیا بكەن، ئەوەندە ڕۆشنبیرتر و داناتر دەردەكەون، لە كاتێكدا دەكرێ تۆ ئەوەی مەبەستە بیگەیێنێت، بەبێ ئەوەی ئاڵۆزییەك لە هزری خوێنەر دروست بكەیت. لەو ڕۆژانەی ڕابردوودا، كتێبی (شیعربینیی جیهان)ـم خوێندەوە كە (بەكر عەلی) نووسیویەتی. لە دوای ئەوەی كتێبەكەم تەواو كرد، پرسیاری ئەوەم لە خۆم كرد، بەڕاست ئەم نووسەرە ڕووی لە خوێنەری كوردە یان ئەڵمان؟ چونكە هێندەی باسی نیچە و هایدگەر و پیتەرسلۆتەردایك دەكات، ئەوەندە بە زمانێكی كوردییانە، كە لە جیهانبینیێكی كوردییانە سەرچاوەی گرتبێت، باسی مەحوی و دلاوەر قەرەداغی ناكات، كە باسەكەی لەسەر ئەم دوو شاعیرەیە. زمان و فۆرمی نووسینی كتێبەكە، هێندە بێزاركەر و ماندووكەرە بۆ خوێنەر (بەلایەنی كەمەوە بۆ من) كە بە ڕاستی خوێنەر نازانێت، لە پەراوێزی ئەو هەموو مكیاژەی زمان و هێنانەوەی بۆچوونی ئەو هەموو فەیلەسووفانە، ئەم نووسەرە دەیەوێت چی بڵێت؟ نووسەری كورد دەبێ بزانێت ڕووی لە كام خوێنەرە، بۆیە دەبێ نووسەری كورد هەر تەنها بە زمانی كوردی نەنووسێت، بەڵكو زمان و بیركردنەوە و جیهانبینیشی لە هزر و كولتوور و فەرهەنگێكی كوردانەوە سەرچاوەی گرتبێت.
زۆرجار بیر دەكەمەوە و دەڵێم گەر هایدگەر نەبا نووسەرانی كورد زۆرینەیان بێ نووسین دەبوون، من كەم ڕۆژ هەیە وتارێك نەخوێنمەوە كە نووسەرەكەی هەمان ئەو قسە سواوەی هایدگەری بە نموونە نەهێنابێتەوە، كە گوایا مرۆڤ یەكسانە بە زمان و بوون لە زماندایە، لە كاتێكدا ئەوە مرۆڤە مانایەك بە زمان دەدات، نەك زمان شوناس بە مرۆڤ بداتن چونكە هەزاران كەس هەن زمانیان نییە، كەواتا دەبێ ئەوانە بوونیان نەبێت! نووسەرێكی كورد نییە مەگەر بە دەگمەن، وتەیەكی نیتشە بە نموونە نەهێنێتەوە، كە بڕوا ناكەم نەتەوەی خۆیان هێندە باسی ئەو دوو كەسە بكەن. ئێمە زۆرجار گوتار و دەربڕینی فەیلەسووفان وەك ئایەتی قورئان دەبینین، لە كاتێكدا هەیانە خۆیشی لەگەڵ فەلسەفەكەی خۆی ناتەبا بووە؛ بۆ نموونە: هەموو نووسینەكانی شۆپنهاوەر، باسی پووچی و ڕەشبینی و خۆكوشتن لە ژیان دەكەن و مرۆڤ نائومێد دەكەن، بەڵام خۆی نەیوێراوە خۆی بكوژێت! هەر ئەم فەیلەسوفە، گاڵتەی بە ژنان دێت! ئێمە پێویستیمان بە مەعریفەیەكی كوردانەیە، كە زادەی كولتوور و فەرهەنگی نەتەوەییمان بێت، نەك ئەوەی هەر شتێك گوترابێت، ئێمە بێین سەدبارەی بكەینەوە، چونكە ئەم جۆرە گوتارە نە شوێنی خۆی دەگرێت، نە دەیشتوانێت زیادەیەك بخاتە سەر ڕۆشنبیری كوردی و كولتوور و فەرهەنگی هەر نەتەوەیەك زادەی نەتەوەییبوونی خۆیەتی.