ماردین عبدالکریم
زاراوەی پۆپۆلیزم لە کۆتاییەکانی سەدەی نۆزدەیەمدا دەرکەوت، بەڵام پەیدابوونی سەرکردەی پۆپۆلیستی دەگەڕێتەوە بۆ ناوەڕاستی هەمان سەدە، هەندێ سەرچاوە ئاندرۆ جاکسۆن بە یەکێک لە یەکەمین سەرکردە سیاسییە پۆپۆلیستییەکانی ئەمریکا هەژمار دەکەن.
لەگەڵ ئەوەی سەرکردەی پۆپۆلیستی لە جیهاندا لەسەرجەم بوارە سیاسی و ئایینی و کۆمەڵایەتییەکان دەرکەوتنیان هەبووە. لە کوردستان و عیراقیش لە گۆڕەپانی سیاسی و ئایینی دا چەند ساڵێکە سەرکردەی پۆپۆلیستی دەرکەوتوون و دیالۆگ لە بارەیانەوە گەرمە.
سەرکردەی پۆپۆلیستی، یان ئەم تایپە لە سەرکردایەتیکردن خۆیان بە گوتارێکەوە دەبەستنەوە، کە راستەوخۆ روویان لە گەل بێت، واتا خۆیان بە جۆرێک بە گەل دەناسێنن، کە ئەوان نوێنەری راستەقینەی ئیرادەی جەماوەر و داخوازییەکانیانن.
وا باوە سەرکردەی پۆپۆلیستی لە ماوەکانی دروستبوونی قەیرانی سیاسی و ئابووریدا دەردەکەون، کاتێ دەبینن هاوڵاتیان لە ئەدای حکومەت ناڕازین، لەو حاڵەتانەدا سەرکردەی پۆپۆلیست رووخان و داڕمانی گشتیی جەماوەر دەقۆزنەوە، ئەویش بەپێشکەشکردنی چارەسەری خێرا، کە خۆی لەوەها دروشمێکدا دەبینێتەوە، کە سەرنجی گەل رابکێشێ وەک بەگژاچوونەوەی گەندەڵی، یان گێڕانەوەی ماف و کەرامەت بۆ هاوڵاتیان.
سەرکردەی پۆپۆلیستی زۆرجار بۆ گەیشتن بە ئامانجەکانی، گوتاری سادە و راستەوخۆ بەکاردەهێنێت بەجۆرێک، کە کار لە هەست و سۆزی جەماوەر بکات، چونکە مەبەستێتی جەماوەر وا لێبکات هەست بە نزیکیی بکەن لێیەوە، کە لە کۆتاییدا ئامانجی بەدەستهێنانی متمانەیانە!
سەرکردەی پۆپۆلیستی زیاتر پشت بە گوتاری سۆزداریی دەبەستێت وەک لە گوتاریی ئەقڵانی، لەم پێناوەشدا دەست بۆ ئازارەکانی خەڵک دەبات، نەک فۆکەسکردن لەسەر بەرنامەیەکی سیاسی ورد بۆ جەماوەر ، بەڵکو تەنیا کار لەسەر جوڵاندنی هەست و سۆز و هەڵچون و هەیەجانی جەماوەر دەکات، دەیهەوێ خۆی وەک رزگارکارێک وێنا بکات. بۆ ئەم مەبەستە و لەم رێگەیەوە کۆمەڵگە بەگشتی دەکاتە دوو بەرە، خۆی لەبەرەی گەلدا وەک فریادرەس و بەرەکەی دیکەش، کە دەسەڵاتە وەک دوژمن دەخاتەڕوو، واتە دوو بەرەی دژ بەیەک دروستدەکات، کە هەردوولا خۆتان بەڕاست و بەنوێنەری گەل دەزانن.
دەکرێت، کاتێک پێناسەی سەرکردەی پۆپۆلیستی دەکەین کۆی گشتی ئەرکەکەی بەخراپ نەزانین، چونکە ئەو کاتانەی، کە تیشک دەخاتە سەر ئەو کەموکوڕییانەی، کە دەسەڵات دەرهەق بە گەلەکەی دروستیکردووە و پاشانیش پشتگوێی دەخات و ئامادەنییە چاکسازی بکات، وەک؛ گەندەڵی ئیداریی، سیاسی، ئابوریی، کۆمەڵایەتی، هەندێ جار سەرکردەی پۆپۆلیست لەرێگەی گەلەوە فشار دەخاتە سەر دەسەڵاتی سیاسی تا پێداچوونەوە بە سیستمی بەڕێوەبردندا بکات و وەڵامدانەوەیەکی باشتری بۆ داواکارییەکانی هاوڵاتییان هەبێت. بێگومان لێرەدا مەبەست لەو دەسەڵاتەیە، کە باکی بە بەخۆداچوونەوەو گوێگرتنە لە گلەیی و سکاڵای گەلەکەی. لەبەرانبەردا ئەوە هەر پۆپۆلیستەکانن گەر دەسەڵات وەربگرن مەترسیان زیاتر دەبێت، چونکە یەکەمین کار، کە دەستی بۆ دەبەن پشتگوێخستنی دامەزراوە دیموکراتییەکانەو لەو بارەیەوە بڕیاری هەڵنەسەنگێندراو دەدەن، چونکە پشت بە کاردانەوەی جەماوەر دەبەستن و بەم شێوەیە پشتبەستن بەلایەنی سۆزداریی دەبێتە هۆی ونکردنی رایگشتی راستەقینە، لەبری هۆشیاریی خەڵک و بەئاگا هێنانەوەیان.
بەمشێوەیە سەرکردەی پۆپۆلیست، لەیەک کاتدا، کەسایەتییەکی ئاڵۆز و تێکەڵەیەکە لەنێوان کەسایەتیی سەرنجڕاکێش و مەترسیداردا، چونکە بەئاسانی توانای جوڵاندنی شەقامیان هەیەو ، لەوانەیشە هۆکاربن بۆ تێکدانی ئاسایشی نیشتمانیی، بەتایبەتی گەر حکومەت لەو وڵاتەدا رێز لە مافی خۆپیشاندان و گردبوونەوە و ناڕەزایی نەگرێت.
لەڕاستیشدا مەرج نییە هەموو جوڵاندنێکی شەقام لەلایەن سەرکردەی پۆپۆلیستەوە هەمیشە لەخزمەت داخوازییەکانی شەقامدا بێت، رەنگە هەندێجار بەمەبەستی تێکدانی ئاسایشی وڵات، یان خزمەتکردنی ئەجێندای تایبەت بێت بە خۆیان، یان وڵاتێکی هەرێمی و نێودەوڵەتی.
ئێستاش دوای شیکردنەوە و تێگەیشتن لەکەسایەتی سەرکردەی پۆپۆلیست و شێوازی کارکردن و ئامانج و ئەجێنداکەی، ئێمە پێمان وایە، کە عێراق بەگشتی و کوردستان بەتایبەتی بەدەرنییە لەم نەخۆشییەی سەردەم، جا سەرکردەی پۆپۆلیستی، سیاسیی بێت، یان ئایینی، یاخود کۆمەڵایەتی، هەربۆیە بەباش دەزانین ئەم پرسیارانە ئاراستەی جەماوەر بکەین و وەڵامەکانیش بۆ خۆیان بەجێبهێڵین؛
– ئایا لە عێراق و هەرێمی کوردستاندا سەرکردەی پۆپۆلیستی هەیە؟
– پۆپۆلیستەکان تا چەند توانیویانە شەقام بجوڵێنن؟
– ئایا جوڵاندنی شەقام بەهۆکاری جێبەجێکردنی داخوازییەکانی خەڵک و گرنگیدان بووە بەمەبەستی دەستەبەرکردنی پێداویستی و کەموکوڕییەکانیان، یان ئەجێندای تایبەتیی ناوخۆیی، یان هەرێمی و نێودەوڵەتی لەپشت بووە؟
– لەئەگەری بوونی سەرکردەی پۆپۆلیستی، ئایا توانیویەتی کاریگەریی ئەرێنی لەسەر دەسەڵاتی سیاسی دروستبکات؟
– ئایا دەسەڵات لە هەرێمی کوردستان و عێراق کامیان وەڵامدانەوەی ئەرێنیان بۆ داواکاری شەقام هەبووە، ئەی کامیان بێباک و رووقایم بوون و ئاوریان لەهەڵچوونی جەماوەر نەداوەتەوە، گەر هەق و مافیش لەلای شەقام بووبێت؟
– لەئەگەری فشاری سەرکردەی پۆپۆلیستیدا، ئایا دەسەڵات لەهەرێمی کوردستان و عێراق هیچ بەخۆداچوونەوەیەکیان بەبەرنامەی حکومەت، یان حزب کردووە، یاخود پێداویستی و داخوازییەکانی جەماوەریان جێبەجێکردووە؟
لەکۆتاییدا پێویستە ئاماژە بەوە بدەین، کە سەرکردەی پۆپۆلیست هێز لە جەماوەر وەردەگرێ بۆئەنجامدانی گەمە سیاسییەکانی و دیسانەوە ئەویش هاوڵاتی دەکاتە قوربانیی دەسکەوتەکانی، هەروەها لەبوونی دەسەڵاتێکی سیاسی، تاڕادەیەک میانڕەو دەکرێ ئەو تەنیا خاڵەی ئاماژەمان پێدا بۆ زۆرکردن لە حکومەت، یان حزب بەمەبەستی ئەنجامدانی چاکسازیی جێبەجێ ببێت، بەڵام گەر دەسەڵاتی سیاسی هەماهەنگ نەبێت ئەوا ئەو تەنیا خاڵەش بێبەرهەم دەبێت و، لەکۆی پرۆسەکەدا هاوڵاتی دەکرێتە مقاش و لەکۆتایشدا مایەپووچ دەردەچن وەک ئەوەی ئێستا لە عیراق لە کوردستان دەگوزەرێت.