ژیریی دەستکرد و ئاسۆکانی ئەدەب

بەهادین جەلال مستەفا
لە مێژووی مرۆڤایەتیدا، ئەدەب هەمیشە وەک پەناگەیەک بۆ دەربڕینی هەستە هەرە قووڵەکان، خەیاڵە بێسنوورەکان و ئەزموونە تایبەتییەکانی مرۆڤ سەیر کراوە، بەڵام ئێستاکە لە سای هەڵکشانی خێرای تەکنەلۆژیاوە، چەمکێکی نوێ بە ناوی “ژیریی دەستکرد” پێی ناوەتە نێو ئەم کایە پیرۆزەوە و گۆڕانکارییەکی ڕیشەییی لە شێوازی نووسین، خوێندنەوە و تێگەیشتنمان بۆ دەقە ئەدەبییەکان دروست کردووە.
ژیریی دەستکرد وەک کەرەستەیەکی یاریدەدەر، دەرگای نوێی بە ڕووی نووسەراندا کردووەتەوە. ئەم تەکنەلۆجیایە دەتوانێت لە پشکنینی سەرچاوەکان، ڕێکخستنی بیرۆکەکان و تەنانەت پێشنیارکردنی وشە و دەستەواژەی گونجاو هاوکار بێت. بۆ ئەدەبی کوردی، ئەمە دەرفەتێکی زێڕینە؛ چونکە ئامرازەکانی ژیریی دەستکرد دەتوانن لە ڕاستکردنەوەی ڕێنووس، دەوڵەمەندکردنی فەرهەنگی وشە و وەرگێڕانی بەرهەمە کوردییەکان بۆ زمانە زیندووەکانی جیهان ڕۆڵێکی بەرچاو ببینن، بە جۆرێک کە مۆسیقا و ڕیتمی زمانەکە پارێزراو بێت.
ژیریی دەستکرد نابێتە جێگرەوەی نووسەر، بەڵکو دەبێتە هاوەڵێکی نوێ. ئەدەبی ڕەسەن هەمیشە لە ناخی مرۆڤەوە سەرچاوە دەگرێت و هیچ کێش و بەهایەکی دەستکرد ناتوانێت جێگەی ئەو “برووسکە” داهێنەرانەیە بگرێتەوە کە لە مێشکی مرۆڤێکدا لە کاتی نووسینی شیعرێک یان ڕۆمانێکدا دروست دەبێت. مرۆڤ دەتوانێت ژیریی دەستکرد وەک “پێنووسێکی زیرەک” بەکار بهێنێت، بەڵام پێویستە هەمیشە “ڕۆح و هەست” لای نووسەرەکە خۆی بمێنێتەوە تا ئەدەب بە زیندوویی و بە ڕەسەنی بەردەوام بێت.
لەگەڵ هەموو ئاسانکارییەکدا، مەترسییەکی گەورەش سەر هەڵدەدات. ئەدەب تەنیا ڕیزکردنی وشە نییە، بەڵکو گواستنەوەی “ئازار”، “خۆشی” و “ئەزموونی ژیانە”. ژیریی دەستکرد هەرچەندە لێهاتوو بێت، تەنیا کار لەسەر ئەگەرەکان و کۆکردنەوەی داتاکان دەکات؛ ئەو خاوەنی “ناخ” نییە تا بتوانێت وەک مرۆڤێک کە تامەزرۆی ئازادییە یان خەمێکی قووڵی نیشتمانیی هەیە، بنووسێت. مەترسییەکە لێرەدایە کە ئەدەب ببێتە بەرهەمێکی پیشەسازیی سارد و سڕ و ئەو “مۆرکە مرۆییە” پڕ لە هەستەی خۆی لەدەست بدات کە خوێنەر دەهەژێنێت.
یەکێکی دیكە لە ئاڵنگارییەکان، پرسی مافی دانەرە، کاتێک ئامێرێک دەقێک دەنووسێت کە لەسەر بنەمای هەزاران دەقی نووسەرانی دیكە ڕاهێنراوە، کێ خاوەنی ڕاستەقینەی ئەو بەرهەمەیە؟ ئەمە ململانێیەکی یاسایی و ئەخلاقی نوێ دەخاتە بەردەم کۆمەڵگەی ئەدەبی کە پێویستی بە داڕشتنەوەی یاساکانی پاراستنی مافی مرۆڤ و داهێنانە.