زیــــــبا تـەهـــــــــــا
لە مێژووی ململانێ نەتەوەیی و سیاسییەکاندا، جەستەی ژن هەمیشە وەک مەیدانێکی جەنگ بۆ شکاندنی ئیرادەی بەرامبەر بەکارهێنراوە. ئەوەی لەم دواییانەدا لە ڕۆژئاوای کوردستان، لەلایەن چەکدارێكی توندڕەوهوه دەرهەق بە كچه شهرڤانێكی کورد ئەنجام درا لە ڕێگەی “بڕینی کەزی”، تەنها پێشێلکارییەکی سادەی مافی مرۆڤ نییە. ئەم ڕەفتارە لە ڕوانگەیەکی ئەکادیمی و مرۆییەوە، هەوڵێکی سیستماتیکە بۆ سڕینەوەی شوناسی کلتووری و سوکایەتیکردن بەو سیمبولە نەتەوەییانەی کە ژنی کورد لە خەباتی ڕزگاریخوازی نیشتمانیدا نوێنەرایەتییان دەکات.
ئەم تاوانە بەربەریانە، ڕەگ و ڕیشەیەکی قووڵی لە عەقڵییەتێکی شۆڤێنیستانەدا هەیە کە دەیەوێت لە ڕێگەی “تیرۆری دەروونی” و “شێواندنی جەستەیی”، پەیامی کۆیلایەتی بە کۆمەڵگەی کوردی بگەیەنێت. بەڵام ئەنجامەکان پێچەوانەی ویستی داگیرکەران بوون؛ ئهم رهفتاره نامرۆڤانهیه بووە هەوێنی ڕاپەڕینێکی مەدەنی و هۆشیارییەکی نەتەوەیی بێوێنە. ئەمڕۆ کورد لە هەموو پارچەکانی کوردستان و لە تاراوگە، لەژێر دروشمی پاراستنی شکۆی نیشتمانی و ئاڵای كوردستان یەکیان گرتووە. ئەم یەکگرتووییە سەلماندی کە پرسی کورد یەکەیەکی دانەبڕاوە و هەر جۆرە دەستدرێژییەک بۆ سەر تاکێکی کورد لە هەر بستێکی خاکدا، وەک پەلامار بۆ سەر تەواوی پێکهاتەی نەتەوەکە سەیر دەکرێت.
ئەمڕۆ كه جیهان شایەدی ئەو تاوانە دەبێت دژ بە کچانی کوردی ڕۆژئاوا ئەنجام دەدرێت، پەیامێکی گرنگ بۆ هەمووان ڕوون بووەتەوە: پرسی کورد پارچە ناكرێت. ئەگەرچی ناحەزان هەوڵیان دا لە ڕێگەی بڕینی کەزی کچان و سوکایەتی بە پیرۆزییەکانی نەتەوەیەک، درز بخەنە ناو ورەی کوردان، بەڵام دەرەنجامەکە پێچەوانە بووەوە. ئەمڕۆ کورد لە هەموو جیهان وەک یەک جەستە هەڵوێستیان وەرگرتووە. ئەم یەکگرتووییە نیشانیدا کە هەر ئازارێک لە هەر بستێکی خاکی کوردستاندا بێت، دەبێتە خەمی هەموو کوردێک لە هەر شوێنێکی ئەم گەردوونە بێت.
ئەم هەڵمەتە سەرتاسەرییەی بۆ پشتگیری لە کچانی ڕۆژئاوا دەستی پێکرد، تەنها کاردانەوەیەکی سۆزداری نەبوو، بەڵکو گوزارشت بوو لە پێگەیشتنی عەقڵییەتی نەتەوەیی. کاتێک چەکدارە توندڕەو و داگیرکەرەکان دەستیان بۆ کەرامەتی کچێکی کورد برد، نەیاندەزانی کە هەزاران کەزی تر دەبنە قەڵغان بۆ پاراستنی. پشتگیری کوردانی تاراوگە و لۆبیکردنیان لە ناوەندە بڕیاربەدەستەکانی جیهان، وایکرد کە ئەم تاوانە تەنها لە سنوورێكی دیاریكراو نەمێنێتەوە، بەڵکو ببێتە دۆسیەیەکی نێودەوڵەتی کە ڕووی ڕەشی ئەو گروپانە و عەقڵییەتی پشتەوەیان ئاشکرا بکات.
لە ناو ئەم هەموو ئاڵۆزی و جەنگەدا، دیپلۆماسییەتی کوردی و ڕۆڵی سەرۆک بارزانی وەک مەرجەعێکی نەتەوەیی و سیاسی هەمیشە جێگەی بایەخ بووە. سەرۆک بارزانی، بەو پێگەیەی کە هەیەتی، هەمیشە هەوڵیداوە ڕێگری بکات لەوەی گەلی کوردستان لە ڕۆژئاوا تووشی قڕکردن و دەربەدەری زیاتر ببێتەوە. یەکێک لە دیارترین هەوڵەکانی ئەو، گەڕان بووە بەدوای ڕێگەچارەیەکی سیاسی کە تێیدا مافەکانی کورد پارێزراو بن و لە هەمانکاتدا سوریا لە جەنگێکی ناوخۆیی وێرانکەر ڕزگاری بێت.
هەوڵەکانی سەرۆک بارزانی بۆ دروستکردنی پردێکی پەیوەندی و ئاشتەوایی لە نێوان لایەنە کوردییەکان و تەنانەت لەگەڵ حکومەتی ناوەندیی سوریا، لە ڕوانگەیەکەوە سەرچاوەی گرتووە کە دەزانێت جەنگ تەنها ماڵوێرانی لێدەکەوێتەوە. ئەو هەمیشە جەختی کردووەتەوە کە کێشەی کورد بە خوێنڕشتن چارەسەر نابێت، بەڵکو بە گفتوگۆ و دانپێدانان بە مافەکان دەگاتە ئەنجام. ڕۆڵی ناوبژیوانی و ئەو پێگەیەی کە لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی هەیەتی، هەمیشە وەک چەترێک بووە بۆ پاراستنی دەستکەوتەکانی کورد و کەمکردنەوەی فشارەکان لەسەر ڕۆژئاوای کوردستان. سەرۆک بارزانی بە دووربینییەوە دەزانێت کە ئاشتەواییەکی ڕاستەقینە لە سوریا، تەنها کاتێک دێتە دی کە مافی نەتەوەیی کورد و پێگەی ژنی کورد تێیدا پارێزراو بێت.
لهكۆتاییدا، ئەو کەزییە بڕاوە نابێتە نیشانەی شکست، بەڵکو دەبێتە هێمایەکی ئەبەدی بۆ بەرخودان. قژ دەڕوێتەوە و درێژ دەبێتەوە، بەڵام ئەو یەکگرتووییەی کە ئەمڕۆ کورد لە دەوری ئەو کەزییە دروستیکرد، مێژوویەکی نوێ دەنووسێتەوە. مێژووی نەتەوەیەک کە نەک هەر بە چەک، بەڵکو بە یەکڕیزی و سیاسەتێکی ژیرانە، ڕووبەڕووی ستەم دەبێتەوە و شکۆی کچانی وەک پیرۆزترین سەرمایەی نەتەوەیی دەپارێزێت. کەزی کچی کورد تەنها تاڵە موو نییە، بەڵکو ڕیشەی لەو خاکەدا چەقاندووە؛ چۆن خاک ناتوانرێت لەناو ببرێت، شکۆی کچی کوردیش بە بڕینی کەزییەک لەناو ناچێت. ئەرکی ئێمەیە وەک کورد، کە لەسەر ئەم یەکگرتووییە بەردەوام بین و دەنگی کچانی ڕۆژئاوا بگەیەنینە هەموو جیهان، و پشتگیری ئەو هەوڵە دیپلۆماسییانە بین کە دەیانەوێت ئاشتی و سەقامگیری بۆ ناوچەکە بگەڕێننەوە، دوور لە دەستی توندڕەوی و تیرۆر.