هێرش خۆشناو
ڕۆژی (26-1(ی هەموو ساڵێك وەك ڕۆژی جیهانیی گومرگ ناسێندراوە، لەلایەن ناوەندە ئابوورییە جیهانییەكانیش، ناساندنی ئەو ڕۆژە هۆكارێكی باش بووە، بۆ بەڕێوەچوونی زیاتری كارەكانیان.
ئەگەر بگەڕێینەوە بۆ ئەوسا، وەك هەندێك لە شارەزایانی بواری ئابووری باسیان لێوە كردووە سەرەتای ڕۆژی جیهانیی گومرگ دەگەڕێتەوە بۆ پێش ساڵی (1952)، لەو كاتەدا ئەنجومەنێك هەبووە، كە هاوكاری بواری گومرگ بووە لە جیهاندا، دوای ئەوەی لە ڕێكەوتی (26-1-1952)دا كۆبوونەوەیەكی کرد، خۆی ڕێك خست بە ناوی ڕێكخراوی (گەمار)ی جیهانیەوە، (180) وڵاتی جیهان بوون بەئەندام تێیدا و دواتر ڕۆژەكەیان وەك ڕۆژی جیهانیی گومرگ ناساند.
بوونی هەر دامەزراوەیەك لە جیهان ئامانجی خۆی هەیە و سەبارەت بە گومرگیش ئامانج لە ناساندنی ڕۆژی گومرگی جیهانی بۆ ئەوەیە بۆ زیاتر ئاگاداربوونی كارەكانی بواری بازرگانی و پاراستنی ژینگە و ناساندنی بواری گومرگی ئەو وڵاتانە بوە، كە لە ڕێكخراوەكەدا ئەندام بوون”، یانیش لە ریگەی ئەو رۆژە وڵاتان ساڵانە ئاپدەیتی ئەو كەرتە دەكەن لە ناوخۆی وڵاتەكانیان، ساڵانە چەندین سیستەمی نوێ دەردەچن، كە كەرتەكەیان دەوڵەمەندتر كردووە.
فەرمانبەران لەم رۆژەدا پیرۆزبایی خۆیان ئاراستەی یەكتری دەكەن و مەراسیمی جۆراجۆر لە سەرجەم گومرگی كوردستان ئەنجام دەدرێت.
قسەی جۆراجۆر لەسەر ئەو كەرتە هەبووە و بەرپرسانی ئەم كەرتە دەڵێن لە سایەی ئەم ڕۆژەدا هەوڵ دەدەین بە هەماهەنگی لایەنە پەیوەندیدارەكان، كارەكانمان زیاتر برەو پێ بدەین، بۆ ئەوەی ڕێگری لەو كەلوپەلانە بكەین، كە بە شێوەیەكی نایاسایی لەلایەن بازرگانەكانەوە هاوردە دەكرێن و زیان بە تەندروستیی مرۆڤ دەگەیەنن و واتە لە ریگەی كۆنترۆلی هاوردەكردن و هەناردەكردنی كاڵاكان لە نێوان دوو وڵاتدا ئاسانتر دەبێت، هەروەها هەر لە كەرتی گومرگەوە دەتوانرێت ئاسانی بەهای ئاڵۆگۆركردنی كاڵا لە نێوان دوو وڵات دیاری بكرێت. هەر بۆیە كەرتی گومرگی كارێكی ئاسان نییە و كاركردن تێیدا ئاڵۆزە و پێویستی بە كەسانی شارەزا هەیە كە كاری تێیدا بكەن.
هەندێك سەرچاوەی دیكەیش باس لەوە دەكەن كە هاوكاریكردن لەگەڵ رێكخراوی نێودەوڵەتیی وەك پرۆگرامی بازگانی و گەشەپێدانی سەر بە نەتەوە یەكگرتووەكان (UNTAD) و رێكخراوی بازرگانیی جیهانی (WTO) و كەرتی تایبەتی یارمەتیی رێكخراوی گومرگی جیهانی، كە رەشنووسی زۆر لە رێككەوتنەكان ئامادە بكات، وەك رێككەوتنی (سیستەمی هەماهەنگكار)، ئەو ئامارانەی بەم دواییەش ئەوەیان دووپات كردەوە، كە بازرگانیی دەرەوە (هاتوو، رۆیشتوو) لەم چەند ساڵەی دوایی ڕوو لە زیادبوونە لە جیهان.
پێشتر عەبدولقادر عەبدوڵا كە بەرپرسیارەتی هەبووە لەو كەرتە نووسینێكی لەم بارەیەوە بڵاو كردۆتەوە ئاماژەی بەوە داوە كە رێوشوێنی گومرگی لەم ساڵانەی دوایی رووی لە زیادبوون كردووە، كاتێك قەبارەی ئەم رێوشوێنە یەكسان بووە لەگەڵ بازرگانی. جێی ئاماژە پێكردنە، كە قەبارەی بازرگانیی دەرەوەی جیهانی (هاتوو، رۆیشتوو) گەیشتە زیاتر له یەك بلیۆن دۆلار، بەپێی دوا ئاماری رێكخراوی بازرگانیی جیهانی، ئەمەش ئەوە دەگەیەنێت، كە دەبێ ژمارەی ئەو پاپۆڕ و كەشتی و فڕۆكە و بارهەڵگرانە چەند زۆر بن، كە هاوڕێی ئەم گۆڕینەوە بازرگانییە بوون. ئەمەیان لە لایەنی بازرگانی، بەڵام گومرگەكان ڕۆڵێكی زیندوویان لەم بەربەرەكانێی تاوانی رێكخراو لەنێوان وڵاتان، بە تایبەتی ئەو تاوانانەی لەگەڵ قاچاغیی ماددەی بێهۆشكەر و كەل و پەلی تر، كە قەدەغەیە بۆ ناردنەدەرەوە، یاخود قاچاغیی كەل و پەلی گران بەها، هەروەها بەربەرەكانێی ساختەی بازرگانی، یاخود هەر رێوشوێنێك بۆ ئابووریی ناوخۆیی و ئاسایشی نیشتمانی، ئەمەش وامان لێ دەكات، كە بەڕێوەبردنی گومرگ لە خانەیەكی بەهێز دابنێین، كە خاوەن دەسەڵاتێكی یاسایی بێ، بە هاوكاریكردنی لەگەڵ لایەنە پەیوەندیدارەكانی تر، كە دەسەڵاتی جێبەجێكارن.
لێرەدا دەبێ بزانین، گومرگی كوردستان بەهۆی ستراتیژیەتی شوێنی جوگرافی، ئەركێكی گرنگی لەسەر شانە، پەیوەست بە ئەنجامدانی كاری گومرگ بەشێوەیەكی خێرا و بە بەكارهێنانی سیستەمی نوێ و ئامێری پێشكەوتوو و پێشكەشكردنی خزمەتگوزاریی سەردەمیانە، بە هەماهەنگی لەگەڵ هەموو ئە دەزگایانەی لە دەروازە سنوورییەكان كاری خۆیان ئەنجام دەدەن، لەپێناو كۆنترۆڵكردن و خێراكردنی جووڵەی بازرگانی، بۆیە دووبارە سوپاس و پێزانینمان ئاراستەیان دەكەین و هیوادارم سەركەوتوو بن، بۆ زیاتر خزمەتكردنی نیشتمانەكەمان. ئەم یادەتان پیرۆز بێت.
ستراتیژیەتی كەرتی گومرگ لە هەرێمی كوردستاندا
