ئۆکرانیا. “پەپوولە جەنگییەکان”ی ئەورووپی خەریکی تێکدانی ئاشتین

شۆڕش عه‌زیز سورمێ
ئاگربەست لە ئۆکرانیا وەک خەونێکی بۆری دەمێنێتەوە. جۆش و خرۆش بۆ ئەو پلانە ٢٨ خاڵییەی دۆناڵد ترەمپ لە بەرامبەر بێدەسەڵاتی ئەوروپیدا بە خێرایی کەم بووەوە، کە بە ناوی “ئاشتییەکی دادپەروەرانە”، پلانێکی پێچەوانەی جێبەجێکرد کە بە تەواوی لەلایەن کرێملین و عەقڵی ساغەوە قبوڵنەکراو بوو، یاسا و مەرجەکانی دیکتە دەکرد وەک ئەوەی ڕووسیا داگیر بکرێت و خاک و سەرچاوە و پیاوەکانی لەدەست بدات.
کەواتە، لەبری ئەوەی بەدوای سازشدا بگەڕێن و کۆتایی بەو کوشتارگەیە لە ئۆکرانیا بهێنن، پەپوولە جەنگییەکان (و بازرگانی) بانکی لەسەر چەکدارکردنەوە و مشتومڕی سەربازی دەکەن، دەزانن (یان هیوادارن) کە درەنگ یان زوو شەڕ دژی ڕووسیا ڕووبدات، تەنانەت ئەگەر بە مانای دەستپێکردنی جەنگی جیهانی سێیەمیش بێت.
مەسەلەی سەرەکی ئەو خاکە داگیرکراوانە نییە، تەنانەت پاراستنی کەمینە نەتەوەییەکانیش نییە: هێنانی ئۆکرانیایە بۆ ناو ناتۆ، بۆ ئەوەی سوپا و بنکە ئەتۆمییەکان بەدرێژایی سنووری 1700 کیلۆمەتر لەگەڵ ڕووسیا جێگیر بکەن و ئەوەش شتێکە کە کیر ستارمەر و فریدریک مێرز و ئیمانوێل ماکرۆن نایانەوێت دەستبەرداری بن. تەنانەت بە تێچووی ڕێگەدان بە تەختکردنی ئۆکرانیا و مایەپووچکردنی بازرگانی و خێزانە ئەوروپییەکان.
لە هەوڵێکدا بۆ سازشکردن لەکاتێکدا هەڵوێستەکانی ئەوروپا لەبەرچاو بگیرێت، دانوستانەکانی دوێنێی کرێملین کە پێنج کاتژمێری خایاند لە نێوان ڤلادیمێر پوتین، سەرۆکی ڕووسیا و ستیڤ ویتکۆف، نێردەی تایبەتی ئەمریکا و جارێد کوشنەر بێ ئەنجام بوو، لە ئەنجامدا کۆبوونەوەی پلان بۆ داڕێژراوی نێوان دوو نێردەی ترەمپ لەگەڵ ڤۆلۆدیمیر زێلێنسکی سەرۆکی ئۆکرانیاش هەڵوەشایەوە.
هەروەها یوری ئوشاکۆڤ، ڕاوێژکاری سەرۆکایەتی ئەمریکا ئاماژەی بەوەدا کە “ئەورووپییەکان بەردەوامن لە ڕەتکردنەوەی هەر پەیوەندییەک لەگەڵ ئێمە، سەرەڕای ئەوەی سەرۆک پوتین خۆی ئامادەبوونی خۆی ڕاگەیاندووە و ڕایگەیاندووە، ‘ئەگەر هەریەکێک لە سەرکردەکانی ئەوروپا بیەوێت قسە بکات، تکایە، بەخێربێن، وەرە بۆ مۆسکۆ'”.
بەڵام بۆ ئەوروپییەکان ئۆکرانیای دەرەوەی یەکێتی ئەوروپا بەردەوامە لە کێشەیەکی پێشوازیکراو، چاڵێکی بێ بن کە گۆڕەپانی برۆکسل دەڕازێنێتەوە. دوابەدوای ئەو ١٧٥ ملیار یۆرۆیەی کە ئەوروپییەکان تا ئێستا خەرجیان کردووە، ئۆرسولا ڤۆن دێر لاین سەرۆکی کۆمیسیۆن باسی لەو هاوکارییە کرد کە پێویستە بۆ چارەسەرکردنی بودجەی کارەساتبارەکەی ئۆکرانیا، وڵاتێک کە تەنانەت پێش جەنگیش بە یەکەم وڵاتی ئەوروپا بە گەندەڵی ناسراوە. ڤۆن دێر لاین ڕوونیشیکردەوە، ئۆکرانیا لە ماوەی دوو ساڵدا پێویستی بە نزیکەی 136 ملیار یۆرۆ دەبێت بۆ پڕکردنەوەی بۆشایی بودجە، کە بە کشانەوەی دۆناڵد ترەمپ خراپتر بووە و جارێکی دیکە 90 ملیار یۆرۆ لە گیرفانی ئەوروپاوە دێت. لەو کۆمپانیایانە، لەو خێزانانەی کە لە خەباتدان بۆ دابینکردنی بژێوی ژیانیان و لە پێشینەی کارەکانیان چوونە ناو ناتۆیە.
پێدەچێت تاکە کەسێک کە هیچ عەقڵی ساغ نیشان بدات، کریستین لاگاردی سەرۆکی بانکی ناوەندی ئەوروپا بێت، کە بۆ پەرلەمانی ئەوروپا ڕوونیکردەوە کە مەحاڵە پەیماننامەکان پێشێل بکرێت بە “بەستنی” سەروەت و سامانی ڕووسیا: کام وڵات یان لایەنێک ئامادە دەبێت وەبەرهێنان لە یەکێتی ئەوروپا بکات لەکاتێکدا ناتوانێت دڵنیا بێت لە پارەکەی؟