دەنگدانی ئاشتیانە نەک فیشەکی خوێناوی!

ئاشنا بابان
گرنگی بەشداریکردن لە هەڵبژاردن دەگەڕێتەوە بۆ رێژەی هۆشیاریی دەنگدەر هەروەها هەستکردن بە کاریگەریی دەنگەکانیان لەسەر پرۆسەی هەڵبژاردن.
دەنگدان و پرۆسەی هەڵبژاردن دەتوانێت هاوسەنگیی سیاسی بگۆڕێت ئەگەر هەڵبژاردن بەپێی ئەو مەرجە یاسایی و دەستووریانەی کە یاسا و دەستوور دیاریی کردووە بەڕێوەبچێت.
ئەو گەلانەی هەوڵدەدەن بۆ دامەزراندنی پرەنسیپی دیموکراسی، هەمیشە یەکپارچەیی و دادپەروەری پرۆسەی هەڵبژاردنیان لە پێشینەدا داناوە بۆ دڵنیابوون لە بەهێزبوونی دیموکراسی کە لە هەڵبژاردنی نوێنەرانی خەڵکەوە سەرچاوەی گرتووە
بەشداریکردن لە هەڵبژاردنی پەرلەمان ئەرکێکی نیشتمانییە و مافێکی دەستوورییە، پێویستی بە بەشداریی هەموو لایەک هەیە. ئەمەش جەخت لەسەر پابەندبوون بە ڕێبازی دیموکراسی و گرنگی ڕەخساندنی دەرفەت بۆ بەشداریکردنی جەماوەری لە بڕیاردان دەکاتەوە.
هەروەک چۆن بەشداریکردن لە هەڵبژاردنەکاندا گرنگییەکی سەرەکی هەیە لە بەهێزکردنی دیموکراسی و پێشخستنی گەلان، ڕێبازێکی دیموکراسی و پابەندبوون بە گەشەپێدانی نیشتمانی لە هەموو بوارەکاندا بەشدارن لە زیادبوونی ڕێژەی بەشداریکردنی دەنگدەران.
ئەمەش لەبەر ئەوەیە کە دەنگدەران لە گرنگی دەنگەکانیان لە داڕشتنی چارەنووسی میللەت و دانانی وڵات لەسەر ڕێگای ڕاست تێدەگەن. بەشداری سیاسی تەنیا لە خواستی دەنگدەرێکەوە سەرچاوە ناگرێت بۆ بەکارهێنانی مافی دەنگدانی، بەڵکو لە تێگەیشتنێکی ڕاستەقینە لە گرنگی دەنگدانیان سەرچاوە دەگرێت.
دیموکراسی تەنها پەیوەندی بە هەڵبژاردنەوە نییە. هیچ وڵاتێک ناتوانرێت بە دیموکراسی هەژمار بکرێت بەبێ ئەنجامدانی هەڵبژاردنێکی دادپەروەرانە، چونکە ئەمانە هەوێنی شەرعیەتی دیموکراسین
ئەبراهام لینکۆڵن شانزەهەمین سەرۆکی ئەمریکا بوو، دەتوانین بڵێین گەورەترین سەرۆکی ئەمریکا بوو. لە سەردەمی ڤیکتۆریادا وەک پاڵەوانی مافەکانی مرۆڤ و دیموکراسی ناسراوە، بیرمان دەخاتەوە کە دەنگدان یەکێکە لە گەورەترین ئامرازەکان تا ئێستا بۆ پێشخستنی چاکەی گشتی داڕێژراوە.
گرنگی هەڵبژاردن لە سیستەمێکی دیموکراسیدا لەوەدایە کە میکانیزمێکی بنەڕەتییە بۆ بەکارهێنانی سەروەری جەماوەری. ئەوان ڕێگە بە هەڵبژاردنی نوێنەران و گواستنەوەی ئاشتیانەی دەسەڵات دەدەن، لە ڕێگەی ئیختیاریی جەماوەرییەوە شەرعیەت بۆ حکوومەت دابین دەکەن و وەک ئامرازێکی سەرەکی بۆ لێپرسینەوە لە فەرمانڕەواکان لە ڕێگەی سندووقی دەنگدانەوە کاردەکەن. هەڵبژاردن دەسەڵات دەداتە هاووڵاتیان بۆ بەکارهێنانی مافی بەشداری سیاسی و بەرزکردنەوەی لێپرسینەوە و شەفافیەت و دەستەبەرکردنی گواستنەوەی ئاشتیانەی دەسەڵات
هەڵبژاردن ڕێگە بە هاوڵاتیان دەدات مافی خۆیان بۆ هەڵبژاردنی نوێنەرەکانیان بەکاربهێنن و بەشداری لە پێکهێنانی حکوومەتدا بکەن.